Numerologiya və astrologiya dəbdir, yoxsa biznes? Azərbaycanda böyüyən bazarın görünməyən tərəfi

Son illərdə Azərbaycanda astrologiya, numerologiya, tarot, enerji oxunuşu və müxtəlif "şüuraltı analiz" xidmətlərinə maraq nəzərəçarpacaq dərəcədə artıb. Sosial şəbəkələrdə hər gün yüzlərlə paylaşım edilir, canlı yayımlar təşkil olunur, doğum tarixindən talenin oxunduğu, adın dəyişdirilməsi ilə həyatın dəyişəcəyinin iddia edildiyi, hətta bir neçə dəqiqəlik "hesablama" ilə insanın gələcəyinin proqnozlaşdırıldığı bildirilir. Minlərlə izləyicisi olan şəxslər bu xidmətləri ödəniş müqabilində təqdim edir və bəziləri kifayət qədər böyük auditoriya toplaya bilir.

Bəs bu sahənin elmi əsası varmı? Azərbaycanda bu istiqamətdə fəaliyyət göstərən şəxslər həqiqətən peşəkardır, yoxsa insanların ümid və qorxularından istifadə edənlər çoxdur? Ən vacib sual isə budur: Onlara inanmaq olarmı? Lent.az-ın əməkdaşı bu mövzuda araşdırma hazırlayıb. Onu sizə təqdim edirik:

Astrologiya və numerologiya elm hesab olunurmu?

Bu məsələdə ilk növbədə anlayışları bir-birindən ayırmaq lazımdır. Müasir elmi qurumların böyük əksəriyyəti astrologiya və numerologiyanı eksperimental elmlər sırasına daxil etmir. Çünki bu sahələrdə irəli sürülən iddiaları eyni nəticə ilə təkrar yoxlamaq, laboratoriya şəraitində təsdiqləmək və ya yanlışlığını sübut etmək mümkün olmur.

Astrologiya insanların xarakteri və həyat hadisələrinin göy cisimlərinin mövqeyi ilə əlaqəli olduğunu iddia edir. Numerologiya isə rəqəmlərin insan taleyinə təsir etdiyini irəli sürür. Hər iki istiqamət minilliklər əvvəl yaranıb və müxtəlif mədəniyyətlərdə fərqli formalarda inkişaf edib. Lakin bu gün onlar daha çox ezoterik və ya alternativ inanclar sistemi kimi qiymətləndirilir.

Bu isə o demək deyil ki, həmin sahələrlə maraqlanan hər kəs insanları aldatmaq niyyətindədir. Sadəcə, onların söylədikləri elmi fakt kimi qəbul edilə bilməz.

Azərbaycanda bu sahəyə maraq niyə artır?

Psixoloqlar hesab edirlər ki, qeyri-müəyyənlik dövründə insanlar gələcəklə bağlı daha çox cavab axtarırlar. İşsizlik, maliyyə problemləri, ailədaxili münaqişələr, münasibətlərdə uğursuzluq və sağlamlıq narahatlıqları insanları alternativ yollar axtarmağa sövq edir.

Sosial media isə bu marağı daha da gücləndirib. Bir neçə uğurlu proqnoz paylaşılır, yüzlərlə uğursuz proqnoz isə diqqətdən kənarda qalır. Nəticədə izləyicidə həmin şəxsin hər şeyi dəqiq bildiyi təəssüratı yaranır.

Üstəlik, alqoritmlər bu tip videoları daha çox insana göstərdiyindən astrologiya və numerologiya sahəsində fəaliyyət göstərən şəxslər qısa müddətdə tanınmağa başlayırlar.

Azərbaycanda peşəkar mütəxəssis varmı?

Bu suala birmənalı cavab vermək çətindir. Çünki ölkədə astrologiya və numerologiya üzrə dövlət tərəfindən tanınan vahid sertifikatlaşdırma sistemi mövcud deyil. Bu sahədə fəaliyyət göstərmək üçün xüsusi lisenziya tələb olunmur.

Nəticədə istənilən şəxs bir neçə kitab oxuduqdan, internetdən məlumat topladıqdan və ya qısa kurs keçdikdən sonra özünü "astroloq", "numeroloq", "enerji mütəxəssisi" və ya "şüuraltı analitik" kimi təqdim edə bilir.

Əlbəttə, uzun illər bu sahəni araşdıran, xaricdə təhsil alan və müəyyən metodologiya ilə işləyən insanlar da var. Ancaq onların fəaliyyəti ilə heç bir hazırlığı olmayan şəxslərin fəaliyyəti eyni hüquqi müstəvidə qiymətləndirilir. Bu isə vətəndaşın kimin peşəkar, kimin isə sadəcə sosial media fenomeni olduğunu ayırd etməsini çətinləşdirir.

İnsanlar necə manipulyasiya olunur?

Bu sahədə ən geniş istifadə olunan üsullardan biri ümumi və hər kəsə uyğun gələn ifadələrdən istifadə etməkdir.

Məsələn, "Sən çox həssassan, amma bunu hər kəsə göstərmirsən", "Həyatında səni qısqanan bir insan var", "Yaxın zamanda böyük dəyişiklik yaşayacaqsan" kimi cümlələr demək olar ki, hər bir insana uyğun gəlir.

İnsan beyni isə özünə uyğun gələn hissələri yadda saxlayır, uyğun gəlməyənləri isə unudur. Psixologiyada bu hadisə təsdiqetmə meyli kimi tanınır.

Digər üsul isə qorxu yaratmaqdır. Bəzi şəxslər "enerjin bağlanıb", "ailənə mənfi təsir var", "uşağının taleyi təhlükədədir", "adını dəyişməsən uğursuz olacaqsan" kimi iddialarla insanları əlavə ödəniş etməyə sövq edirlər. Məhz bu məqam artıq etik problemlər yaradır.

Astrologiya psixoloji dəstəyin yerini verə bilərmi?

Mütəxəssislər bildirirlər ki, xeyr. Bəzi insanlar astroloq və ya numeroloqla söhbətdən sonra özlərini daha rahat hiss edə bilərlər. Bunun səbəbi çox vaxt proqnozun düzgün olması deyil, insanın dərdini danışması və qarşı tərəfdən diqqət görməsidir. Ancaq bu, psixoloji terapiya hesab edilmir. Depressiya, panik atak, travma və digər psixi problemlərin müalicəsi üçün mütləq müvafiq təhsili olan psixoloq və ya psixiatrın köməyinə ehtiyac var.

Proqnozlar nə dərəcədə etibarlıdır?

İndiyə qədər astrologiya və numerologiyanın gələcəyi yüksək dəqiqliklə proqnozlaşdıra bildiyini göstərən etibarlı elmi sübut təqdim edilməyib. Bəzən uğurlu proqnozlar olur. Lakin eyni şəxsin baş tutmayan onlarla proqnozu diqqətdən kənarda qalır. Bundan başqa, bəzi proqnozlar kifayət qədər ümumi olur və müxtəlif hadisələrə uyğunlaşdırıla bilir. Bu isə onların dəqiq görünməsinə səbəb olur.

İnanmaq olarmı?

Bu sualın cavabı şəxsi dünyagörüşündən asılıdır. Əgər astrologiya və ya numerologiyaya şəxsi inanc sistemi, əyləncə və ya özünü tanıma vasitəsi kimi yanaşırsınızsa, bu sizin seçim hüququnuzdur. Lakin həyatınızla bağlı mühüm qərarları - evlilik, boşanma, böyük maliyyə yatırımı, müalicədən imtina, işdən ayrılmaq və ya hüquqi addımlar atmaq kimi məsələləri yalnız astroloqun və ya numeroloqun dediklərinə əsasən vermək ciddi risk yarada bilər. Ən sağlam yanaşma onların fikirlərini qəti həqiqət kimi deyil, fərdi baxış kimi qəbul etməkdir.

Beləliklə, Azərbaycanda astrologiya və numerologiyaya maraq sürətlə artır. Bununla yanaşı, bu sahədə peşəkar olduğunu iddia edənlərin sayı da çoxalır. Ancaq hüquqi tənzimləmənin və vahid peşə standartlarının olmaması səbəbindən vətəndaşın etibarlı mütəxəssisi seçməsi çətinləşir. Bu səbəbdən hər deyilən proqnoza inanmaq, xüsusilə də qorxu yaradaraq pul tələb edən şəxslərə etibar etmək düzgün yanaşma hesab edilmir. Hər hansı astroloq və ya numeroloqun iddiasını yoxlanıla bilən fakt kimi deyil, şəxsi şərh kimi qiymətləndirmək daha məqsədəuyğundur.

İnsan taleyini müəyyən edən əsas amillər hələ də onun qərarları, təhsili, zəhməti, sosial mühiti və qarşılaşdığı real həyat şəraitidir. Astrologiya və numerologiya ilə maraqlanmaq mümkündür, lakin tənqidi düşüncəni itirmədən və vacib qərarları yalnız bu sahələrin üzərində qurmayaraq.