Türinq mükafatı laureatı Con Hopkroft AI dövründə Azərbaycanın diqqət yetirəcəyi məsələlərdən bəhs edib

Astana, 4 oktyabr, AZƏRTAC

Türinq mükafatı laureatı və Kornell Universitetinin professoru Con Edvard Hopkroft AZƏRTAC-a süni intellektin inkişafı, onun müxtəlif ölkələr üçün əhəmiyyəti, təhsilin rolu və yeni nəsil mütəxəssislərin hazırlanması barədə danışıb.

Con Hopkroft nəzəri kompüter elmləri sahəsində tanınmış amerikalı alimdir. Onun tədqiqatları alqoritm təhlili, avtomatlar nəzəriyyəsi və qrafik alqoritmlərinə yönəlib. 1986-cı ildə alqoritmlərin və məlumat strukturlarının hazırlanması, onların təhlilində fundamental nailiyyətlərinə görə Türinq mükafatına layiq görülüb.

- Professor Hopkroft, sizcə süni intellektin hansı sahəsi növbəti on ildə Azərbaycan kimi ölkələrə ən böyük təsir göstərəcək?

- Bunu demək çətindir, amma hələlik süni intellektin real təsiri əsasən onun praktik tətbiqlərində özünü göstərir. 2012-ci ilə qədər süni intellektin kiçik bir akademik sahəsi vardı və dünyaya demək olar ki, heç bir təsiri yox idi. Lakin 2012-ci ildə Toronto Universitetinin professoru Ceffri Hinton obrazların tanınması imkanlarını nümayiş etdirdi. Bu, bütün regionun inkişafına təkan verdi və milyonlarla iş yerinin yaradılmasına səbəb oldu.

Kənd təsərrüfatı, biologiya, tibb və digər sahələrdəki mütəxəssislər artıq bir çox prosesin avtomatlaşdırılmasını bilirdilər, lakin təsviri tanıma problemi hələ də qalırdı. Məsələn, avtomatlaşdırılmış üzüm yığımını nəzərdən keçirək: bir maşın bir dəstə üzümü haradan götürəcəyini, haradan kəsəcəyini və sonra bir qaba qoyacağını müəyyən etməlidir. Bu cür problemləri görüntü tanıma yolu ilə həll etmək bacarığı avtomatlaşdırma üçün yeni imkanlar açdı.

- Sizin fikrinizcə, gənc nəsli süni intellekt dövrünə daha yaxşı hazırlamaq üçün Azərbaycan kimi ölkələrin təhsil sistemlərində nəyi dəyişdirmək lazımdır?

- Əvvəla, təhsilin məqsədini anlamaq vacibdir. Bir çox valideyn uşaqlarının mükəmməl təhsil almasının və sonra yaxşı maaşı olan iş tapmasının vacib olduğuna inanır. Amma əsl məqsəd bu deyil.

Əsas məsələ şagirdlərə həqiqətən nəyə həvəsli olduqlarını kəşf etməyə köməklik göstərmək və onların bu sahədə karyera qurmalarına imkan yaratmaqdır. Uğur qazanan və mənalı işlər görən insanlar tez-tez nəyə həvəsli olduqlarını araşdırır və sonra dünyanı dəyişdirə biləcək kəşflər edirlər. Hintonla da belə oldu. Kəşfin özü olduqca sadə olsa da, o, buna görə Nobel mükafatı qazandı.

Bilirəm ki, Çində dərslər səhər saat 8:00-da başlayır və axşam saat 5:30-a qədər davam edir. Sonra valideynlər uşaqlarını götürür, şam yeməyi yeyir və dərsdənkənar fəaliyyətlərə gedirlər. Nəticədə onların öz maraqlarını müstəqil şəkildə araşdırmaq üçün demək olar ki, vaxtları qalmır.

ABŞ-də ibtidai məktəbdə oxuyanda dərslər səhər saat 9:00-da başlayır, 15:00-da bitirdi və ev tapşırığımız yox idi. Hər iki valideynim işləyirdi. Onlar mənə deyirdilər: “Dərsdən sonra istədiyini et, sadəcə şam yeməyi üçün evdə ol”.

On iki il ərzində maraqlarımı həyata keçirmək üçün gündə təxminən iki saat yarım vaxtım var idi. Bu, təhsilimin vacib bir hissəsinə çevrildi. Təhsil yalnız dərsdə öyrəndiklərinizlə bağlı deyil.

- Sizcə, süni intellekt ölkələr arasındakı texnoloji fərqi azaldacaq, yoxsa əksinə, genişləndirəcək?

- Əslində, fərq hökumətlərin nə qədər maraqlı olmasından asılıdır. Ölkələr hazırda ABŞ və Çində gördüyümüz kimi, bir-birindən uzaqlaşmamalı, birlikdə işləməlidir.

Bunlar ən güclü iki ölkədir və onlar dünyanı bütün ölkələr üçün daha yaxşı bir yerə çevirmək üçün birlikdə çalışmalıdır. Bu, həll edilməli olan siyasi məsələdir. Süni intellektin bununla əlaqəsi azdır.

- Ölkələr, xüsusən də milli dillər üçün öz süni intellekt modellərini yaratmalıdır, yoxsa qlobal süni intellekt sistemlərindən istifadə etməlidir?

- Bütün ölkələrin bu cür genişmiqyaslı dil modellərini müstəqil şəkildə inkişaf etdirmək imkanı yoxdur. Onlar bu texnologiyaların praktik tətbiqinə diqqət yetirməli və həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq üçün onlardan istifadə etməlidir.

- Süni intellekt sahəsində növbəti böyük irəliləyişə töhfə vermək istəyən Azərbaycan kimi ölkələrdəki gənc alimlərə və tələbələrə hansı məsləhəti verərdiniz?

- Mən onlardan soruşardım: “Daha çox nəyi sevirsiniz?” Bəlkə də bu sualın cavabı kimisə həmin sahədən uzaqlaşdıracaq. Məsələn, onlar musiqini ən çox sevdiklərini anlaya bilərlər, bu halda musiqi ilə məşğul olmalıdırlar.

Sizin yalnız bir həyatınız var, onu boşa sərf etməyin. Sizi həqiqətən maraqlandıran şeyi tapın və karyeranızı onun ətrafında qurun. Təhsilin ən vacib məqsədlərindən biri gənclərə bunu anlamaq üçün vaxt və fürsət verməkdir.

Elşən Rüstəmov

AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri

Astana