ABŞ İran Anlaşması... “İsrail təhlükəli tələdən qorxur...“ YƏHUDİ EKSPERT

18.06.2026

Icma.az, Moderator.az portalına istinadən məlumatı açıqlayır.

ABŞ–İran nüvə danışıqları: İsraildə “təhlükəli razılaşma” narahatlığı artır

İki dövlət arasında bu gecə Anlaşma Memorandumunun imzalanmasından sonra  ABŞ-ın İranla yeni nüvə sazişi üzərində işləməsi Yaxın Şərqdə ciddi narahatlıq doğurur. Mövzu ilə bağlı fikirlər əsasən İsrail mediasında və ekspert çevrələrində səsləndirilir.

Moderator.az xəbər verir ki, məsələni ilk olaraq İsrailin “Maariv” qəzetinə yazan “Misgav” Milli Təhlükəsizlik İnstitutunun tədqiqatçısı Eli Kloştayn şərh edib. Onun fikrincə, ABŞ-ın yeni yanaşması İsrail və region müttəfiqləri üçün təhlükəli nəticələr yarada bilər.

ABŞ vitse-prezidenti Cey Di Vens isə açıqlamasında İsraildə “İranla razılaşmanı dəstəkləyən elementlərin olduğunu” bildirib və İsrailin sonda aralıq planı qəbul edəcəyini iddia edib. Lakin İsraildə ümumi siyasi və ekspert konsensusu bu razılaşmaya qarşıdır.

Kloştaynın analizinə görə, yeni saziş İsrailin Livan kimi cəbhələrdə hərbi manevr imkanlarını məhdudlaşdıra bilər və İranın müttəfiqlərinə dolayısı ilə maliyyə və siyasi nəfəs qazandıra bilər.

Ən böyük mübahisə doğuran mövzu İranın nüvə materiallarıdır. Təxminən 400 kiloqram 60%-lik zənginləşdirilmiş uranın İsfahanda saxlandığı iddia olunur. ABŞ əvvəlcə bu materialın tam çıxarılmasını tələb etsə də, indi onun İran daxilində seyrəldilməsi variantı gündəmdədir.

Bu yanaşma barədə ən sərt tənqidlərdən biri ABŞ Enerji Departamentinin keçmiş əməkdaşı və nüvə fizikası üzrə mütəxəssis Devid Albrayt (David Albright) tərəfindən səsləndirilib. O bildirib ki, uranın 60%-dən 4–5%-ə qədər seyrəldilməsi İranın sürətli şəkildə yenidən yüksək zənginləşdirməyə keçməsi üçün “böyük boşluq” yaradır.

Albrayta görə, ən təhlükəsiz variant materialın İrandan tam çıxarılmasıdır, çünki ölkədə artıq böyük həcmdə aşağı zənginləşdirilmiş uran mövcuddur.

ABŞ-ın İrana aşağı səviyyədə uran zənginləşdirməyə icazə verməsi də ekspertlər tərəfindən riskli addım kimi qiymətləndirilir. Analitiklər hesab edir ki, bu, İranın nüvə infrastrukturunu qoruyur və gələcəkdə sürətli “nüvə sıçrayışı” üçün baza yaradır.

ABŞ-ın 15–20 illik məhdudiyyət planı da müzakirə olunur. Bu barədə “Wall Street Journal”a danışan ABŞ administrasiyasının yüksək rütbəli rəsmilərindən biri bildirib ki, yeni saziş “əvvəlkindən daha az məhdudiyyət ehtiva edə bilər”.

Lakin bu modelə görə, məhdudiyyətlərin bitməsindən sonra İran yenidən açıq şəkildə uran zənginləşdirə biləcək.

ABŞ-ın 2015-ci il nüvə sazişini tənqid edən mövqeyi ilə ziddiyyət yaradan bu yanaşma da ekspertlər tərəfindən diqqətlə izlənilir.

ABŞ kəşfiyyatının qiymətləndirmələrinə görə, İran nüvə proqramında “ikili oyun” oynayır və beynəlxalq arenada fərqli, gizli şəkildə isə fərqli strategiya yürüdür. Bu barədə məlumatlar ABŞ təhlükəsizlik orqanlarının son hesabatlarına əsaslanır.

Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi (MAQATE) ilə bağlı da narahatlıqlar var. İranın yoxlamalara tam açıq olmaması və agentliyin əvvəlki illərdə nüvə inkişafını tam dayandıra bilməməsi ciddi problem kimi göstərilir.

Regional müstəvidə isə “New York Times”a danışan Fars körfəzi ölkələrinin yüksək vəzifəli rəsmiləri ABŞ-ın yeni yanaşmasından narazı olduqlarını və alternativ təhlükəsizlik yolları axtarmağa başladıqlarını bildiriblər.

Bölgədə tanınmış jurnalist Amjad Taha isə sosial şərhlərində qeyd edib ki, “hətta Obama və ya Bayden belə, İran məsələsini daha yaxşı idarə edərdi”.

İsrail tərəfi isə getdikcə “öz təhlükəsizliyinə yalnız özü cavabdehdir” mövqeyini gücləndirir.

Bununla belə, bəzi ekspertlər İranın əvvəlki illərlə müqayisədə zəiflədiyini, nüvə infrastrukturunun zədələndiyini və İsrailin strateji üstünlüyünün hələ də qorunduğunu qeyd edirlər.

Ümumi nəticə olaraq, həm İsrail ekspertləri, həm də ABŞ və regional mənbələr mövcud danışıqların Yaxın Şərqdə yeni və daha mürəkkəb təhlükəsizlik böhranı yarada biləcəyi barədə xəbərdarlıq edirlər.

S.Laçın

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
Читать полностью