Afrikada nadir siyasi nümunə: Çevrilişlə gəldi, seçki ilə getdi KONKRET

16.11.2026

Konkret.az saytından alınan məlumatlara görə, Icma.az xəbər verir.

Hadisələr 1970-ci illərin sonlarında Qanada baş verib. Qana Afrikada yerləşir. İqlimi o qədər istidir ki, sanki insanın beyni əriyir. Ölkə iqtisadi böhran içindədir, hakimiyyət kürsülərində əyləşən generalların iştahası isə sərhəd tanımır. Onlar korrupsiyaya qurşanıb, əllərinə keçən hər şeyi mənimsəyirlər.

Məhz belə bir qarışıqlığın içində Cerri Roulinqz adlı gənc hərbi qulluqçu – HHQ-də xidmət edən leytenant meydana çıxır. Gəncdir, qaynardır, baxışlarından od yağır, ədalət hissi isə son dərəcə güclüdür.

1979-cu ilin iyununda Cerrinin səbr kasası dolur. Bu, onun ilk belə addımı idi. (Sonralar ikinci dəfə də eyni yola əl atacaqdı, amma bu, hekayənin davamıdır.) O, ordudan özü kimi cəsarətli bir neçə nəfəri ətrafına toplayaraq hərbi çevriliş təşkil edir.

Bəs bunu necə edir? Başqa cür mümkün idimi?

Silahlı Qüvvələrin İnqilabi Şurasına rəhbərlik edən Roulinqz dövlət aparatında ciddi təmizləmə aparır. Məqsəd korrupsiyanın kökünü kəsmək, illərlə ölkənin sərvətini talayanları cəzalandırmaq idi. Bir sözlə, əsl Avgi tövlələrini təmizləyir. Üstəlik, dediyini də edir: cəmi bir neçə ay sonra hakimiyyəti demokratik yolla seçilmiş mülki hökumətə təhvil verir.

Bəli, o, hakimiyyətdən getdi! Həqiqətən də, sözünün üstündə duran, özünü Herakl, hətta Çingiz xan kimi aparan bir adam təsiri bağışlayırdı. Ən azı, həmin məqamda verdiyi vədə əməl etmişdi.

Lakin mülki hökumət ölkəni idarə etməkdə uğur qazana bilmədi. Vəziyyət yenidən pisləşməyə başladı. Zavallı Cerri baş verənləri izlədikcə narahat olur, vətənpərvər ürəyi ağrıyırdı. O, ölkənin yenidən uçuruma yuvarlandığını düşünürdü.

Nəhayət, 1981-ci il dekabrın 31-də, Yeni il ərəfəsində ikinci dəfə hərbi çevrilişə əl atdı. Təsəvvür edin: eyni ölkədə, eyni adamın rəhbərliyi ilə iki hərbi çevriliş! Beləliklə, Roulinqz Milli Müdafiə Müvəqqəti Şurasına rəhbərlik edərək ölkənin idarəçiliyini yenidən öz əlinə aldı.

Bu dəfə isə hakimiyyətdə qalaraq ciddi və uzunmüddətli işə başladı. 1980-ci illərdə Beynəlxalq Valyuta Fondunun və Dünya Bankının dəstəyindən istifadə etdi, bazar islahatları həyata keçirdi və Qana iqtisadiyyatını ağır böhrandan çıxarmağa başladı.

1990-cı illərin əvvəllərində həm ölkə daxilində, həm də beynəlxalq ictimaiyyət səviyyəsində demokratik dəyişikliklərə çağırışlar gücləndi. Roulinqz də ölkəni yenidən demokratik idarəçilik yoluna yönəltdi. Çoxpartiyalı sistemi bərpa etdi, özünün “Milli Demokratik Konqres” partiyasını yaratdı və 1992-ci, eləcə də 1996-cı il prezident seçkilərində qalib gəldi. Nəticədə 1993–2001-ci illərdə iki qanuni prezidentlik müddətini başa vurdu.

Ancaq obyektivlik naminə bir məqamı da qeyd etmək lazımdır. Tarix bəzən ikili standartlarla dolu olur, amma bu hadisənin yekun nəticəsi yenə də Roulinqzin xeyrinə qiymətləndirilə bilər.

Faktlara nəzər salaq. 1992-ci il seçkilərini müxalifət boykot etmiş, nəticələrin saxtalaşdırıldığını iddia etmişdi. Onların fikrincə, Roulinqzin üstünlüyü danılmaz idi: o, onillik hərbi idarəçilikdən sonra bütün inzibati resursları əlində cəmləşdirmişdi. Televiziya, qəzetlər, dövlət büdcəsi və digər imkanlar onun nəzarətində idi. Belə şəraitdə rəqiblərin bərabər şərtlərlə mübarizə apardığını söyləmək çətin idi. Buna görə də demokratiyaya ilk addımda seçkilərin nə dərəcədə ədalətli keçirilməsi ilə bağlı ciddi suallar yaranmışdı.

Nə etmək olar? Əlbəttə, bu, ədalətli rəqabət deyildi. Amma siyasi rəqiblərin də vaxtında öz mövqelərini möhkəmləndirə bilməməsi ayrıca məsələdir.

1996-cı il seçkiləri isə tamam başqa mənzərə yaratdı. Bu dəfə müxalifət daha yaxşı təşkilatlanmışdı, seçki məntəqələrində çoxsaylı beynəlxalq müşahidəçilər iştirak edirdi və səslərin hesablanması ciddi nəzarət altında aparılırdı. Roulinqz seçkilərdə 57 faizdən çox səs toplayaraq qalib gəldi. Bu dəfə onun qələbəsi geniş şəkildə qəbul edildi.

Deməli, xalq ona həqiqətən səs vermişdi. Həm də iki dəfə. Çünki insanlar bəzən öz həyatlarında baş verən dəyişiklikləri yaxşı xatırlayırlar. Qanalılar da Roulinqzin ölkəni iqtisadi dağınıqlıqdan çıxarmaq istiqamətində gördüyü işləri, korrupsiyaya qarşı mübarizəsini və gündəlik həyatın müəyyən qədər yaxşılaşmasını unutmamışdılar. Bir sözlə, evlərdə işıqlar yenidən yanmağa başlamışdı.

Roulinqz ən mühüm sınağını isə 2000-ci ildə verdi. Həmin il onun partiyası seçkiləri uduzdu. O, nəticələri dəyişdirməyə çalışmadı, tankları küçələrə çıxarmadı, hakimiyyətdən yapışıb qalmadı. Qalib gələn namizədi təbrik etdi və vəzifəsini tərk etdi.

Bəli, 1992-ci ildə onun əlində böyük inzibati üstünlük var idi. Lakin sonrakı proseslər göstərdi ki, Roulinqzin siyasi legitimliyi yalnız həmin üstünlükdən qaynaqlanmırdı. Ən azı, 1996-cı ildə xalqın dəstəyi real seçki nəticələrində özünü göstərmişdi.

Konstitusiyanın müəyyən etdiyi hakimiyyət müddəti başa çatanda Cerri taxt-tacdan möhkəm yapışmadı. Hakimiyyəti müxalifətin namizədi Con Kufuora dinc yolla təhvil verdi. Bununla da o, təkcə Qana üçün deyil, bütövlükdə Afrika üçün mühüm siyasi presedent yaratdı. Bu gün də həmin addım xatırlanır.

Hakimiyyətdən getdikdən sonra da uzun müddət beynəlxalq fəaliyyətlə məşğul oldu. BMT ilə əməkdaşlıq çərçivəsində Afrika ölkələrinə səfərlər etdi, QİÇS-lə mübarizə təşəbbüslərində iştirak etdi. 73 yaşında, 2020-ci ilin noyabrında vəfat etdi.

Hazırladı: Natiq Səlim,
KONKRET.az

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
Читать полностью