Icma.az, Xalq qazeti portalına istinadən məlumat verir.
Azərbaycan regional proseslərə ədalətli və konstruktiv yanaşma sərgiləyir
Rəsmi Bakı və Tehran arasında formalaşan strateji dialoq Cənubi Qafqazda təhlükəsizlik memarlığının tamamilə yenidən qurulması prosesində həlledici əhəmiyyət daşıyır. Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində qlobal qütbləşmənin dərinləşməsi fonunda regional dövlətlərin həmrəylik nümayiş etdirməsi ən zəruri şərtdir. Azərbaycan dövləti həmişə sülhsevər xarici siyasət kursuna sadiqliyini əməli addımlarla sübuta yetirir.
Xarici işlər naziri Ceyhun Bayramovla iranlı həmkarı Abbas Əraqçi arasında aparılan son intensiv danışıqlar qonşu dövlətlər arasındakı diplomatik təmasların yüksək dinamikasını nümayiş etdirir. Tərəflər mövcud əməkdaşlığın inkişaf perspektivlərini, müxtəlif sferalardakı inteqrasiya imkanlarını ətraflı şəkildə analiz edərək regional sülhün qorunması istiqamətində tam ortaq mövqedən çıxış ediblər. Qeyd olunan diplomatik görüşdə əsas diqqət qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsi, yaranan təhlükəsizlik məsələlərinin operativ həlli və çoxtərəfli regional əməkdaşlıq formatlarının sürətlə genişləndirilməsinə yönəldilib. Keçirilən müzakirələr sadəcə ikitərəfli əlaqələrin məzmununu müəyyənləşdirmir, həmçinin bütövlükdə Xəzər-Qara dəniz hövzəsində cərəyan edən mürəkkəb geosiyasi proseslərə vasitəsiz, həlledici təsir göstərir. Tarixi köklərə əsaslanan qonşuluq münasibətləri indiki mərhələdə yeni geostrateji reallıqların tələblərinə uyğun olaraq daha praqmatik müstəviyə qədəm qoyub.
Siyasi-diplomatik müstəvidə atılan addımlarla sinxron olaraq hərbi-təhlükəsizlik sahəsindəki mütəmadi təmaslar da mühüm strateji hədəflərə, xüsusən də davamlı sabitliyə xidmət edir. Təhlükəsizlik təhdidlərinin diversifikasiya olunduğu müasir dövrdə qonşu ölkələrin hərbi qurumları arasında sıx koordinasiyanın qurulması vacib məsələyə çevrilib. Sentyabrın 30-da Azərbaycan Respublikası müdafiə nazirinin rəhbər müavini, Azərbaycan Ordusunun Baş Qərargah rəisi, general-polkovnik Kərim Vəliyevin İran Silahlı Qüvvələri Baş Qərargah rəisinin müavini, general-leytenant Rza Şeyxhəsəni ilə keçirdiyi ali səviyyəli görüş yuxarıda sadalanan dinamikanın ən bariz, təkzibolunmaz nümunəsidir. Həmin rəsmi təmas zamanı general-leytenant Rza Şeyxhəsəni İran dövlətinin Azərbaycanla ikitərəfli hərbi əməkdaşlığı əsaslı şəkildə genişləndirməkdə xüsusi maraqlı olduğunu rəsmən ifadə edib. İki qonşu ölkənin ali hərbi rəhbərliyinin nümayəndələri regionda baş verən qəliz hərbi-siyasi prosesləri, potensial təhdidləri və müdafiə sahəsində qarşılıqlı maraq doğuran məsələləri son dərəcə dərindən təhlil ediblər. Hərbi idarələr arasındakı məsləhətləşmələr kənar güclərin müdaxilə risklərini minimuma endirmək və quru sərhədlərində təhlükəsizliyi ən yüksək səviyyədə təmin etmək məqsədi daşıyır. Eyni zamanda, orduların təcrübə mübadiləsi, müxtəlif növ hərbi təlimlərin həyata keçirilməsi və ortaq təhlükəsizlik arxitekturasının yaradılması istiqamətində mühüm irəliləyişlər əldə olunub.
Cənubi Qafqazın əsas güc mərkəzi kimi çıxış edən Azərbaycan qlobal güclərin toqquşma poliqonuna çevrilməmək üçün olduqca ehtiyatlı, eyni zamanda, qətiyyətli manevrlər həyata keçirir. Respublikamızın xarici siyasət doktrinası tamamilə sülhə, sabitliyə və əməkdaşlığa fokuslanıb. Rəsmi Bakı hər vəchlə bölgədəki gərginliyi azaltmağa, süni şəkildə yaradılan münaqişə ocaqlarını söndürməyə çalışır. Qarabağ zəfərindən sonra yaranan yeni reallıqlar bölgənin inkişaf trayektoriyasını büsbütün dəyişərək bütün dövlətlər üçün ortaq rifah şansı yaradıb. Həmin imkanların reallaşdırılması qonşu dövlətlərlə konstruktiv tərəfdaşlığın səviyyəsindən asılıdır. İran İslam Respublikası da Azərbaycanın suverenliyini tam bərpa etməsindən sonra yaranan yeni geosiyasi vəziyyətə adekvat yanaşaraq ikitərəfli münasibətləri müsbət məcraya yönəltməyi hədəfləyir. Tərəflər dərk edirlər ki, regionda dayanıqlı təhlükəsizliyin təminatı yalnız daxili resurslar və ortaq iradə hesabına mümkündür. Xarici dövlətlərin, xüsusən də uzaq coğrafiyalarda yerləşən güclərin məsələlərə qərəzli yanaşması və yersiz müdaxilə cəhdləri prosesləri mürəkkəbləşdirir. Məhz qeyd edilən şəraitdə Bakı ilə Tehranın vahid mövqedən çıxış edərək regional həmrəyliyi nümayiş etdirməsi kənar qüvvələrə verilən ən təsirli diplomatik mesajdır.
Regional əməkdaşlığın iqtisadi sütunları ən az hərbi və siyasi faktorlar qədər önəm daşıyır. Rəsmi Bakı hər zaman iqtisadi asılılıqların qonşu ölkələr arasında gərginliyi azaltmaq və rifahı artırmaq istiqamətindəki funksionallığını yüksək qiymətləndirir. Şimal-Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi həmin tərəfdaşlığın ən vacib strateji komponentlərindəndir. Sözügedən meqalayihə təkcə logistik əhəmiyyət daşımır, eyni zamanda, qitələrarası tranzit əlaqələrinin mərkəzində yer alan hər iki dövlətin qlobal iqtisadiyyatdakı mövqeyini əsaslı şəkildə gücləndirir. Nəqliyyat infrastrukturlarının bərpası, yeni dəmir yolları şəbəkəsinin inşası və sərhəd-gömrük keçid məntəqələrinin modernləşdirilməsi istiqamətində atılan intensiv addımlar dövlətlərarası inteqrasiyanı sürətləndirir.
Cənubi Qafqaz məkanında cərəyan edən mövcud təhlükəsizlik böhranlarının idarə olunması xüsusi platformaların mövcudluğunu zəruri edir. Altılıq formatı kimi tanınan "3+3" təşəbbüsü region dövlətlərinin iştirakı ilə sülhün arxitekturasını qurmaq istiqamətində mühüm instrument kimi qəbul olunur. İran və Azərbaycan qeyd edilən platformanın tamhüquqlu, aktiv üzvləri kimi kənar təsirlərin bölgədən uzaqlaşdırılmasında strateji müttəfiqlik nümayiş etdirirlər. Həmin platforma daxilindəki məsləhətləşmələr yaranmış sualların diplomatik masa ətrafında sivil yollarla həllini asanlaşdırır. Beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində, xüsusən Qoşulmama Hərəkatı, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı və İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı kimi mötəbər qurumlarda nümayiş olunan qarşılıqlı dəstək ikitərəfli münasibətlərin çoxşaxəli təbiətini açır. Ölkələrimiz eyni tarixi, mədəni və dini köklərə malik olmaqla cəmiyyətlərarası əlaqələrin humanitar müstəvidə daha sıx inkişafı üçün bütün potensialı hərəkətə gətirirlər. Diplomatik və hərbi korpus nümayəndələrinin mütəmadi səfərləri qonşuluq fəlsəfəsinin ən ali prinsiplərinin praktikada işləkliyini sübuta yetirir.
Müasir təhlükəsizlik anlayışı hərbi və siyasi amillərlə məhdudlaşmır. İqtisadi infrastrukturun, kiberməkanın və informasiya təhlükəsizliyinin qorunması da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bakı ilə Tehran arasında bu istiqamətlərdə əməkdaşlığın genişləndirilməsi qarşılıqlı etimadı və regional sabitliyi gücləndirir. Xüsusilə kibertəhdidlərə və dezinformasiyaya qarşı məlumat mübadiləsi, eləcə də iqtisadi və logistika layihələrinin təhlükəsizliyinin təmin olunması strateji əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycanın İranla nəqliyyat əlaqələrini genişləndirməsi isə regional təhlükəsizlik və geoiqtisadi dayanıqlılıq baxımından mühüm amil kimi çıxış edir.
Qarşıdakı mərhələdə rəsmi Bakı ilə Tehran arasında münasibətlərin yüksələn xətlə inkişaf edəcəyi aydın görünür. Davamlı dialoq, imzalanan sənədlər və möhkəmlənən siyasi iradə tərəflərin gələcəyə inamını artırır. Regional sülh və təhlükəsizliyin möhkəmlənməsini prioritet sayan Azərbaycanın əsas strateji xətti qonşu dövlətlərlə dostluq və mehriban qonşuluq münasibətlərinin inkişafına yönəlib. Xarici işlər nazirlərinin səmərəli fikir mübadiləsi və yüksək rütbəli hərbçilər arasında intensivləşən təmaslar Azərbaycan–İran əlaqələrinin yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu göstərir. Belə əməkdaşlıq Cənubi Qafqazda sabitlik və təhlükəsizliyin möhkəmlənməsi üçün mühüm imkanlar yaradır. Qlobal böhranların dərinləşdiyi bir vaxtda qarşılıqlı etimada və ortaq maraqlara əsaslanan münasibətlər region üçün mühüm təhlükəsizlik təminatına çevrilir.
Yusif ŞƏRİFZADƏ
XQ