Icma.az, Gununsesi portalından verilən məlumatlara əsaslanaraq xəbər verir.
Bakıda kirayə mənzil qiymətləri günü-gündən artmaqda dava edir. Paytaxda münasib qiymətə ev tapmaq getdikcə müşkül məsələyə çevrilib. Xüsusilə tələbələr və işləmək üçün paytaxta gələnlər bu problemlə daha çox üzləşirlər. Bəs kirayə qiymətləri niyə artır və bu vəziyyətdən çıxış yolu nədir?
Gununsesi.info-ya danışan əmlak məsələləri üzrə ekspert Fərid Cəfərli mövzunu belə şərh edib:
“Bakı şəhərində mənzilə olan tələbat yüksək olaraq qalır. İş imkanlarının, ali təhsil müəssisələrinin, dövlət qurumlarının və əsas iqtisadi fəaliyyətin böyük hissəsinin paytaxtda cəmləşməsi insanların Bakıya axınını stimullaşdırır. Bu isə birbaşa kirayə mənzil bazarında tələb yaradır.
Digər tərəfdən, mənzil bazarında satış qiymətlərinin yüksəlməsi də kirayə haqlarına təsir göstərir. Mənzili investisiya məqsədilə alan şəxs qoyduğu vəsaitin müəyyən hissəsini kirayə gəlirləri hesabına geri qaytarmağa çalışır. Beləliklə, satış bazarında baş verən bahalaşma müəyyən gecikmə ilə kirayə bazarına ötürülür.
Lakin burada vacib məqam ondan ibarətdir ki, qiymət artımını yalnız inflyasiya və ya ev sahiblərinin daha çox gəlir əldə etmək istəyi ilə əlaqələndirmək düzgün olmazdı. Təklifin strukturu, mənzillərin yerləşdiyi ərazi, nəqliyyat əlçatanlığı və əhalinin ödəmə qabiliyyəti də qiymətlərin formalaşmasında mühüm rol oynayır.
Məncə, problemin ən həssas tərəfi məhz münasib qiymətə təklif olunan mənzillərin əlçatanlığıdır. Bazarda müəyyən sayda mənzil mövcud olsa da, bu mənzillərin hamısı əhalinin böyük hissəsinin büdcəsinə uyğun gəlmir.
Xüsusilə metroya yaxın, universitetlərə, iş mərkəzlərinə və əsas nəqliyyat xətlərinə çıxışı olan ərazilərdə yerləşən mənzillərə tələbat daha yüksəkdir. Eyni zamanda, köhnə binaların sökülməsi, mənzil fondunun yenilənməsi və bazara daha bahalı yeni tikililərin çıxması təklif olunan mənzillərin qiymət strukturunu dəyişə bilər.
Nəticədə bazarda mənzil çatışmazlığından daha geniş bir problem meydana çıxır: əhalinin ödəmə qabiliyyətinə uyğun mənzil çatışmazlığı. Bu fərqi nəzərə almaq vacibdir. Çünki mənzil sayı ilə iqtisadi baxımdan əlçatan mənzil sayı eyni anlayış deyil”.
O qeyd edib ki, tələbə axını kirayə bazarının mövsümi aktivliyini artıran mühüm amillərdən biridir:
“Xüsusilə avqust və sentyabr aylarında bölgələrdən Bakıya gələn tələbələr, yeni işə başlayan şəxslər və yaşayış yerini dəyişən ailələr bazarda əlavə tələb yaradırlar.
Bu dövrdə bir və ikiotaqlı mənzillərə, universitetlərə və metro stansiyalarına yaxın yaşayış sahələrinə maraq artır. Əgər həmin ərazilərdə münasib qiymətə mənzillərin sayı məhduddursa, tələb artımı qiymətlərə daha sürətli təsir göstərə bilər.
Ancaq burada bir məqamı xüsusi vurğulamaq lazımdır: tələbələrin təsiri mövsümi xarakter daşıyır, Bakıdakı davamlı kirayə tələbi isə daha geniş iqtisadi və demoqrafik amillərlə bağlıdır. Buna görə də qiymət artımını yalnız tədris ilinin başlanması ilə izah etmək doğru olmaz.
Ev sahibinin qiymət müəyyənləşdirməsinə mənzilin alış dəyəri, təmir xərcləri, əmlakın saxlanılması, vergi öhdəlikləri və bazardakı tələb təsir göstərə bilər. Bu baxımdan, müəyyən qiymət artımının iqtisadi əsasları ola bilər.
Amma mənzil sahibinin öz əmlakına yüksək qiymət qoyması həmin mənzilin real bazar dəyərinin də eyni səviyyədə olması demək deyil. Elanlarda göstərilən qiymətlərlə mənzilin faktiki olaraq hansı məbləğə kirayəyə verildiyini fərqləndirmək lazımdır.
Bundan əlavə, bazarda müqayisə edilə bilən mənzillərin qiymətləri yüksəldikdə, bəzi ev sahibləri də öz qiymətlərini artırırlar. Bu, bazarda qiymət gözləntilərini gücləndirə bilər. Lakin ayrı-ayrı hallarda qiymətlərin süni şəkildə şişirdildiyini söyləmək üçün konkret elanlar, faktiki müqavilələr və bazar məlumatları araşdırılmalıdır.
Əsas problem yaşayış xərclərinin ailə büdcəsində tutduğu payın artmasıdır. Kirayə haqqı yüksəldikdə, xüsusilə aşağı və orta gəlirli ailələrin ərzaq, nəqliyyat, təhsil, səhiyyə və digər zəruri xərclər üçün ayırdığı vəsait azalır.
Gənclər üçün bu, əmək bazarına daxil olmağı və müstəqil yaşayışa başlamağı çətinləşdirə bilər. Tələbələr isə təhsil aldıqları ərazidən uzaqda yaşamağa, bir neçə nəfərlə eyni mənzili bölüşməyə və ya daha kiçik yaşayış sahələrinə üstünlük verməyə məcbur qala bilərlər.
Burada məsələ yalnız əmlak bazarının qiymət dinamikası deyil. Söhbət insanların gəlirləri ilə əsas yaşayış xərcləri arasında tarazlığın qorunmasından gedir. Kirayə qiymətləri gəlirlərlə müqayisədə daha sürətlə yüksəlirsə, bu, əhalinin real alıcılıq qabiliyyətinə mənfi təsir göstərə bilər.
İlk növbədə, münasib qiymətə mənzil təklifinin artırılması vacibdir. Bunun üçün sosial və əlçatan mənzil proqramlarının genişləndirilməsi, kirayə mənzil mexanizmlərinin inkişaf etdirilməsi və mənzil tikintisinin real tələbat nəzərə alınmaqla planlaşdırılması əhəmiyyətlidir.
İkinci mühüm istiqamət regionlarda iş imkanlarının, təhsil müəssisələrinin və infrastrukturun inkişafıdır. İqtisadi imkanlar yalnız paytaxtda cəmləşdikdə, mənzil bazarına təzyiq də davamlı xarakter alır.
Üçüncü istiqamət kirayə bazarında şəffaflığın artırılmasıdır. Yazılı müqavilələrin təşviqi, faktiki kirayə qiymətləri barədə etibarlı məlumatların toplanması və kirayəçilərlə ev sahiblərinin hüquqlarının qorunması daha sağlam bazar münasibətlərinin formalaşmasına kömək edə bilər.
Mən hesab edirəm ki, məqsəd qiymətləri inzibati qaydada aşağı salmaqdan daha çox, bazarda təklifi artırmaq, rəqabəti gücləndirmək və insanların ödəmə qabiliyyətinə uyğun mənzil seçimlərini genişləndirmək olmalıdır.
Nəticə olaraq, kirayə mənzil bazarında qiymət artımı təkcə daşınmaz əmlak məsələsi deyil, həm də iqtisadi və sosial siyasət məsələsidir. Davamlı həll yolu bazarda daha çox mənzil təklifinin yaradılması, regionlar arasında iqtisadi imkanların balanslaşdırılması və kirayə münasibətlərinin şəffaflaşdırılmasından keçir”.
Şəbnəm Rəhimova