Icma.az bildirir, Banco.az portalına istinadən.
Müəllif: Şəbnəm İbrahimxəlilova,Banco.az
Bank əmanətləri vətəndaşların pullarını qorumaq və əlavə gəlir əldə etmək üçün istifadə etdikləri maliyyə vasitələrindən biridir. İnsanlar müəyyən məbləğdə vəsaiti banka yerləşdirərək müqavilədə göstərilən faiz dərəcəsinə uyğun gəlir əldə edə bilərlər. Lakin əmanətdən qazanılan məbləğ bir sıra amillərdən asılıdır.
Bəs bank əmanətindən əldə olunan gəliri nə müəyyən edir və əmanət yerləşdirərkən hansı məqamlara diqqət yetirmək lazımdır?
Əmanətin faiz dərəcəsi nə qədər rol oynayır?
Əmanətdən əldə olunan gəlirə təsir edən əsas amillərdən biri bankın təklif etdiyi faiz dərəcəsidir. Faiz dərəcəsi nə qədər yüksək olarsa, digər şərtlər eyni qaldıqda əmanətçinin əldə etdiyi gəlir də bir o qədər çox olar. Məsələn, vətəndaş banka 10 000 manat vəsaiti illik 8 faizlə yerləşdirərsə, bir il ərzində əldə edəcəyi faiz gəliri 800 manat təşkil edə bilər. Eyni məbləğ 10 faizlə yerləşdirildikdə isə illik gəlir 1 000 manat olar.
Bu hesablamalar vergi və digər mümkün tutulmalar nəzərə alınmadan aparılıb. Faktiki gəlir bankın müqavilə şərtlərindən və tətbiq olunan qanunvericilikdən asılı olaraq dəyişə bilər.
Əmanətin müddəti gəlirə necə təsir edir?
Banklar əmanətləri müxtəlif müddətlərə qəbul edirlər. Bu müddət bir neçə aydan bir neçə ilədək dəyişə bilər. Əmanətin müddəti və həmin müddət üçün müəyyən edilmiş faiz dərəcəsi əldə ediləcək gəlirə birbaşa təsir göstərir. Bəzi hallarda uzunmüddətli əmanətlər daha yüksək faizlə təklif oluna bilər. Lakin bu, bütün banklar üçün eyni qayda deyil. Buna görə də əmanət yerləşdirməzdən əvvəl müxtəlif bankların təkliflərini müqayisə etmək vacibdir.
Bununla yanaşı, vətəndaşlar pullarını müqavilədə göstərilən müddətdən əvvəl çıxarmaq istədikdə hansı şərtlərin tətbiq olunacağını da öyrənməlidirlər. Bəzi hallarda vaxtından əvvəl çıxarılan əmanət üzrə faiz gəliri azaldıla və ya itirilə bilər.
Əmanətin valyutası vacib nüansdır
Əmanətin hansı valyutada yerləşdirilməsi də gəlirə təsir edən amillərdəndir. Banklar manatla və xarici valyutada olan əmanətlər üçün fərqli faiz dərəcələri təklif edə bilərlər.
Manatla olan əmanətlərin faizləri bəzi hallarda xarici valyutada olan əmanətlərin faizlərindən yüksək olur. Bununla belə, seçim zamanı yalnız faiz dərəcəsinə baxmaq düzgün deyil. Məsələn, vətəndaş xarici valyutada əmanət yerləşdirirsə, həmin valyutanın gələcək məzənnəsi də onun ümumi maliyyə nəticəsinə təsir edə bilər. Buna görə də əmanətin valyutası seçilərkən vəsaitin gələcəkdə hansı məqsədlə istifadə ediləcəyi nəzərə alınmalıdır.
Faiz gəlirini hər ay almaq, yoxsa müddətin sonunda?
Bank əmanətləri üzrə faizlərin ödənilmə qaydası da əldə edilən gəlirin idarə olunmasında əhəmiyyətlidir. Bəzi əmanətlərdə faizlər hər ay, digərlərində isə müəyyən dövrün sonunda ödənilir.
Aylıq faiz ödənişi müntəzəm gəlir əldə etmək istəyən şəxslər üçün əlverişli ola bilər. Faizlərin əmanətə əlavə edildiyi hallarda isə mürəkkəb faiz mexanizmi tətbiq oluna bilər. Bu zaman əvvəlki dövrlərdə hesablanmış faizlər də növbəti dövrlərdə gəlir hesablanmasına daxil edilir.
Lakin bu imkan hər əmanət məhsulunda mövcud deyil. Buna görə də müqavilədə faizlərin hesablanması və ödənilməsi qaydasını diqqətlə oxumaq lazımdır.
Vergilər və digər şərtlər nəzərə alınmalıdır
Əmanətdən əldə olunan gəliri hesablayarkən vergi qaydalarını da nəzərə almaq vacibdir. Faiz gəlirlərinin vergiyə cəlb olunması əmanətin xüsusiyyətlərindən və qüvvədə olan qanunvericilikdən asılı ola bilər.
Bundan əlavə, əmanətin sığortalanıb-sığortalanmadığını və hansı şərtlərlə qorunduğunu yoxlamaq lazımdır. Əmanətlərin sığortalanması ilə bağlı qaydalar, faiz dərəcəsi üzrə tələblər və qorunan məbləğlər əmanətçinin vəsaitinin təhlükəsizliyi baxımından əhəmiyyətlidir.
Bu səbəbdən bank seçərkən yalnız ən yüksək faiz təklifinə əsaslanmaq əvəzinə, əmanətin bütün şərtlərini qiymətləndirmək daha məqsədəuyğundur.
Əmanət yerləşdirərkən nələrə diqqət etmək lazımdır?
Mütəxəssislər bank əmanəti seçərkən bir neçə əsas məqamın nəzərə alınmasını tövsiyə edirlər:
Faiz dərəcəsi: Bankın təklif etdiyi illik gəliri digər bankların şərtləri ilə müqayisə edin.
Müddət: Pulun nə qədər müddətə lazım olmayacağını əvvəlcədən müəyyənləşdirin.
Vaxtından əvvəl çıxarılma: Əmanəti müddət bitməmiş götürdükdə hansı şərtlərin tətbiq olunduğunu öyrənin.
Faizlərin ödənilməsi: Faizlərin aylıq, illik və ya müddətin sonunda ödənildiyini dəqiqləşdirin.
Sığortalanma: Əmanətin sığortalanma şərtlərini və tətbiq olunan məhdudiyyətləri yoxlayın.
Vergilər: Faiz gəlirinə tətbiq olunan vergi qaydaları ilə tanış olun.
Bank əmanətindən əldə olunan gəlir yalnız faiz dərəcəsindən asılı deyil. Əmanətin məbləği, müddəti, valyutası, faizlərin hesablanma qaydası və müqavilənin digər şərtləri də son nəticəyə təsir göstərir.
Buna görə də əmanət yerləşdirməzdən əvvəl müxtəlif təklifləri müqayisə etmək və yalnız yüksək faiz deyil, vəsaitin qorunması şərtlərini də nəzərə almaq vacibdir.