BİR AHIN İÇİNDƏ GİZLƏNƏN HƏYAT HƏQİQƏTİ

20.11.2026

Azpolitika.az saytından alınan məlumata görə, Icma.az bildirir.

Rəsul Mirhəşimli

İnsan bəzən heç kimin eşitmədiyi bir ah çəkir. O ahın içində söyləyə bilmədiyi sözlər, gecikmiş qərarlar, yarımçıq qalan arzular, itirdiyi zaman və özündən gizlətməyə çalışdığı həqiqətlər olur. Kənardan baxan üçün adi bir nəfəsdir, amma insanın iç dünyasında uzun bir hesabatın başlanğıcıdır. Əmmar ibn Yasirə aid edilən və Hz. Əlinin (ə) həmin ahın səbəbini soruşduğu rəvayət də, əslində, insanın öz həyatına hansı tərəfdən baxmalı olduğunu düşündürən mənəvi bir güzgüdür.

Dünyanın dərdi ilə axirətin qayğısı arasında fərq qoymaq hər zaman asan olmayıb. İnsan dünyaya gələndən etibarən yaşamaq uğrunda mübarizə aparır. Çörək qazanmaq, ailəsini qorumaq, övladlarının gələcəyini təmin etmək, ev sahibi olmaq, cəmiyyətdə yer tutmaq, zəhmətinin qarşılığını görmək istəyir. Bunların heç biri özlüyündə günah, mənəvi qüsur və ya imanın zəifliyi deyil. Əksinə, insanın məsuliyyət daşıması, zəhmət çəkməsi, başqalarının yükünü yüngülləşdirməyə çalışması həyatın ona verdiyi imkanlardan düzgün istifadə etməsidir. Problem dünyada yaşamaqda deyil, dünyanı insanın bütün varlığının məqsədinə çevirməsində başlayır.

Bəzən elə bilirik ki, daha yaxşı həyat qurmaq üçün daha çox qazanmalı, daha çox əldə etməli, daha çox təminat toplamalıyıq. Bu düşüncənin sonu isə çox vaxt yeni ehtiyacların başlanğıcı olur. İnsan bir arzusu gerçəkləşəndə digərinin arxasınca düşür, bir narahatlığını aradan qaldıranda başqa bir qayğı ilə üzləşir. Beləcə, ömrün illəri gələcəyin təminatını qurmaqla keçir, amma həmin gələcəyin içində insanın özü üçün nə qədər yer saxladığı sual olaraq qalır. Axirət qayğısının dünyəvi qayğıları üstələməsi də məhz burada başlayır.

İslamın dünyaya baxışı insanı həyatın içindən çəkib çıxarmaq deyil. Dünyanın nemətlərini haram saymaq, ailəni, övladı, zəhməti və maddi imkanları mənəvi həyatın qarşısında maneə kimi görmək doğru yanaşma deyil. Qurani-Kərimin insanlara dünyadakı nəsibini unutmamağı xatırlatması ilə axirət yurdunu üstün tutmağa çağırması arasında ziddiyyət yoxdur. Bu iki çağırış bir-birini tamamlayır. İnsan dünyada yaşamalı, amma yaşadığı dünyanın ona kim olduğunu unutdurmasına imkan verməməlidir. Sərvət əldə edə bilər, lakin sərvətin köləsinə çevrilməməlidir. Sevməlidir, amma sevgisini sahiblik hissinə çevirməməlidir. Ailəsinə bağlanmalıdır, amma başqasının haqqını tapdalayaraq onların xoşbəxtliyini qurmağa çalışmamalıdır.

Zahidlik də bu mənada yanlış anlaşılmağa daha çox meyilli anlayışlardan biridir. Zahid insanın ətrafında heç nə olmaması, heç nəyə sahib çıxmaması, cəmiyyətdən uzaqlaşması ilə ölçülmür. Bəzən çox az malı olan insanın qəlbi dünya tamahı ilə dolu ola bilər, bəzən də böyük imkanlara sahib bir insan həmin imkanların içində özünü itirmədən yaşaya bilər. Həqiqi zahidlik insanın sahib olduqlarına deyil, sahib olduqlarının onun üzərində qurduğu hakimiyyətə münasibətində görünür. Əlində olanı paylaşa bilmək, itirdikdə bütün mənəvi dayaqlarını itirməmək, qazandıqda başqalarına yuxarıdan baxmamaq – bəlkə də dünyaya bağlanmamağın ən səssiz, amma ən çətin yollarıdır.

Dua bu mənəvi yolun insanın daxilində baş verən ən səmimi hadisələrindən biridir. İnsan dua edərkən yalnız istəyən deyil, həm də öz həqiqəti ilə üz-üzə qalan bir varlıqdır. Bəzən sözləri çoxdur, amma qəlbi yorğundur. Bəzən heç bir cümlə qura bilmir, yalnız içindəki ağırlığı Allahın mərhəmətinə tapşırır. Dua insanın öz acizliyini etiraf etməsi, gücünün çatmadığı yerdə ümidsizliyə deyil, ümidə sığınmasıdır. Bu sığınacaq insanı məsuliyyətdən azad etmir, əksinə, məsuliyyətini daha aydın görməsinə kömək edir.

Dua etdiyimiz halda istədiyimiz nəticəni görməməyimiz də imanla bağlı həssas suallar doğurur. Uzun müddət gözləyən insanın yorulması, ümidsizliyə yaxınlaşması, öz duasını sorğulaması təbiidir. Amma duanın qəbulunu yalnız istədiyimizin, istədiyimiz vaxt və istədiyimiz formada baş verməsi ilə ölçmək insanın Allahla münasibətini bir növ nəticə gözləntisinə çevirər. Dua bəzən istədiyimiz qapının açılması, bəzən həmin qapının arxasındakı təhlükədən qorunmaq, bəzən də insanın daxilində səbr, dözüm və doğru qərar vermək gücünün yaranması kimi anlaşılır. Bu, hər ağrının dərhal izahı olduğu anlamına gəlmir. Bəzi sualların cavabı insanın əlində olmur. İman həmin cavabsızlığın içində də mərhəmətə ümid edə bilməkdir.

İbadətlər də insanın həyatında məhz belə bir dəyişiklik yaratmaq üçün vardır. Namazın insanı pisliklərdən çəkindirməsi yalnız namazın hərəkətlərini düzgün yerinə yetirməkdən ibarət deyil. Namazdan sonra insanın dilinə, davranışına, ailədəki münasibətlərinə, işindəki dürüstlüyünə, başqalarının haqqına necə yanaşdığına baxmaq lazımdır. Əgər insan ibadət etdiyi halda ətrafındakılara qarşı sərt, haqsız, alçaldıcı və mərhəmətsiz davranırsa, deməli, ibadətin həyatına daşımalı olduğu mənanı düşünmək üçün ciddi səbəbi var. İbadət insanı başqalarından üstün göstərmək üçün deyil, öz nəfsinin qarşısında daha məsuliyyətli etmək üçündür.

Oruc da insanın yalnız aclıq və susuzluqla tanış olduğu bir zaman deyil. O, insanın öz arzularına hər an tabe olmaq məcburiyyətində olmadığını öyrədən bir tərbiyədir. Dilin incitməməsi, qəzəbin idarə olunması, başqasının haqqına göz dikməmək, ehtiyacı olan insanın vəziyyətini anlamaq,orucun mənəvi nəticələri gündəlik həyatın içində görünməlidir. Ramazan başa çatdıqdan sonra insanın davranışında heç bir iz qalmırsa, ay ərzində yaşadığı mənəvi təcrübənin nə qədər dərin olduğunu özü ilə müzakirə etməsi gərəkdir.

İbadətdə davamlılıq da insanın yalnız həvəsli olduğu günlərdə deyil, özünü yorğun və ruhən uzaq hiss etdiyi zamanlarda da mənəvi istiqamətini qorumasıdır. Həyat hər zaman eyni duyğularla keçmir. İnsan bəzən özünü ruhən güclü, bəzən isə düşüncələri dağınıq hiss edir. Mənəvi intizam həmin dəyişkən duyğuların içində insanın doğru bildiyi yoldan tamamilə uzaqlaşmamasına kömək edir. Böyük və nümayişkaranə əməllərdən daha çox, hər gün təkrarlanan kiçik yaxşılıqlar insanın xarakterini formalaşdırır. Əməlin dəyəri yalnız görünüşündə deyil, niyyətində, dürüstlüyündə və davamlılığındadır.

İnsanın qəlbindəki həsəd, təkəbbür, riya və kin də bu mənəvi hesabın görünməyən tərəfidir. İnsan başqalarının səhvini asanlıqla görə bilir, amma öz daxilindəki qüsurları bəzən uzun müddət müdafiə edir. Özünü haqlı saymaq, etdiyi yaxşılıqları xatırladıb başqalarının nöqsanlarını böyütmək, ibadətini mənəvi üstünlük kimi təqdim etmək qəlbin yavaş-yavaş sərtləşməsinə səbəb ola bilər. Qəlbin təmizlənməsi özünü qüsursuz hesab etməkdən deyil, qüsurlarını tanımaqdan başlayır. Səmimi tövbə, özünü sorğulamaq, başqasının uğuruna sevinmək, üzr istəməyi bacarmaq və incitdiyi insanın haqqını qaytarmağa çalışmaq mənəvi təmizliyin gündəlik yollarıdır.

Bu mənada qul haqqı insanın dini həyatında ayrıca bir məsuliyyət kimi dayanır. Allah qarşısında ibadət edən insanın insanlara qarşı ədalətli olması, sözünün üstündə durması, başqasının haqqını qoruması, ona verilən etimadı doğrultması vacibdir. İnsan öz ibadətlərini çoxalda bilər, amma başqasının haqqına girdiyini görməzlikdən gəlirsə, mənəviyyatını yalnız şəxsi münasibət səviyyəsində saxlamış olur. İman insanın öz daxilində yaşadığı hiss olmaqla yanaşı, başqalarının həyatına necə toxunduğunda da görünməlidir.

Ölümü xatırlamaq da insanı həyatdan uzaqlaşdırmaq üçün deyil, həyatın qiymətini artırmaq üçündür. Ölüm hər şeyin bitdiyini deyil, insanın bu dünyada etdiklərinin məsuliyyətini xatırladır. Bir gün geriyə dönüb dəyişmək imkanımız olmayacaq. Bu həqiqət insanı qorxu içində yaşamağa deyil, bu gün edə biləcəyi yaxşılıqları sabaha saxlamamağa çağırır. Vaxtında edilən bir üzrxahlıq, gecikdirilməyən bir yardım, qorunan bir haqq, ailəyə ayrılan diqqət, vicdanla görülən iş insanın ömrünün içində yığılan mənəvi sərmayədir.

Əmmar ibn Yasirin ahına yönələn sualın düşündürücü tərəfi də budur.İnsan öz içindəki narahatlığın səbəbini ayırd edə bilirmi? Dünya üçün çəkilən ahın arxasında itirilmiş imkanlar, əldə edilməmiş nemətlər, başqaları ilə müqayisə və bitməyən arzular dayanır. Axirət üçün çəkilən ah isə insanın öz məsuliyyətini dərk etməsi, zamanın geri qaytarılmayacağını hiss etməsi, yaxşılıq etmək üçün gecikdiyi anları xatırlamasıdır. Bu iki narahatlıq bir-birindən fərqli olsa da, insanı öz həyatına yenidən baxmağa məcbur edir.

Axirət üçün yaşayan insan dünyadan qaçan deyil. O, dünyanın içində vicdanını itirmədən yaşamağa çalışan insandır. Onun gündəlik həyatında Allahı xatırlamaq, insanlara qarşı mərhəmət və ədaləti qorumaq, gördüyü işdə dürüst olmaq bir-birindən ayrı deyil. Bu prinsiplər bir-birini tamamladıqda ibadət yalnız müəyyən saatlara, dua yalnız müəyyən ehtiyaclara, mənəviyyat yalnız müəyyən məkanlara sığmır. Həyatın özü insanın niyyətini və davranışını sınayan bir sahəyə çevrilir.

Dünya bir aha belə dəyməz deyən mənəvi xəbərdarlığı dünyanın əhəmiyyətsizliyi kimi deyil, insanın özünü dünyaya qurban verməməsi kimi anlamaq lazımdır. Çünki dünya insanın yaşadığı yerdir, axirət isə yaşadığı ömrün mənasının açıldığı üfüq. Hər ikisini doğru anlamaq insanın içində bir tarazlıq yaradır. O tarazlıqda nə nemətlərə görə minnətdarlıq unudulur, nə də məsuliyyət arzuların kölgəsində qalır. İnsan hər səhər yeni bir imkanla oyanır, hər axşam isə özünə bir sual verə bilir.“Bu gün yaşadığım ömrün içində hansı yaxşılığı etdim, hansı haqqı qorudum, hansı səhvimi anladım, hansı insanın yükünü yüngülləşdirdim?”

Bəlkə də axirət üçün yaşamağın ən böyük sirri budur. Sabahın hesabından qorxaraq bu günü itirməmək, bu günün nemətlərinə aldanaraq sabahın hesabını unutmaq bu sirri ortaya qoyur. İnsan dünyada qalacaq şeylərə qəlbini əsir etmədən, dünyada edə biləcəyi yaxşılıqları də gecikdirmədən yaşamağı öyrənməlidir. O zaman ah yalnız peşmanlığın səsi olmayacaq, insanın özünü oyatdığı, həyatına yenidən məna verdiyi bir an olacaq.

AzPolitika.info

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
Читать полностью