Icma.az, Ses qazeti saytından verilən məlumata əsaslanaraq xəbər yayır.
1992-ci il noyabrın 21-də Yeni Azərbaycan Partiyasının təsis konfransının keçirilməsi Azərbaycanın müstəqillik dövrünün siyasi tarixində mühüm hadisələrdən biri oldu. Həmin dövrdə ölkənin qarşılaşdığı siyasi, iqtisadi, hərbi və sosial problemlər, dövlət idarəçiliyində yaşanan çətinliklər, milli təhlükəsizlik məsələləri və gələcəyə dair qeyri-müəyyənlik yeni siyasi təşkilatlanma ehtiyacını gündəmə gətirmişdi. Bu şəraitdə Yeni Azərbaycan Partiyasının yaranması ölkənin siyasi həyatında yeni mərhələnin başlanğıcı kimi çıxış etdi. Partiyanın yaranma tarixini və 34 illik fəaliyyətini qiymətləndirərkən hadisələrə zamanın siyasi reallıqları, dövlətçilik prosesləri, ictimai münasibətlər, iqtisadi dəyişikliklər və Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyinin inkişafı prizmasından yanaşmaq vacibdir. Çünki 1992-ci ildə formalaşan siyasi mənzərə ilə 2026-cı ilin Azərbaycanın siyasi, iqtisadi və geosiyasi reallıqları arasında ciddi fərqlər mövcuddur. Bu fərqlər ölkənin keçdiyi inkişaf yolunu, siyasi sistemdə baş verən dəyişiklikləri və dövlətin qarşısında duran yeni vəzifələri anlamaq üçün geniş təhlil tələb edir. Yeni Azərbaycan Partiyasının 34 illik tarixini siyasi təşkilatın fəaliyyət xronologiyası ilə məhdudlaşdırmaq doğru olmaz. Bu tarix həm də müstəqil Azərbaycanın dövlətçilik modelinin formalaşması, siyasi sabitlik axtarışları, iqtisadi islahatlar, beynəlxalq münasibətlər, hərbi-siyasi proseslər və milli maraqların qorunması istiqamətində baş verən hadisələrin fonunda nəzərdən keçirilməlidir. Partiyanın yaranması, siyasi fəaliyyətinin genişlənməsi, rəhbərliyində baş verən dəyişikliklər və müasir dövrdə qarşıya qoyulan məqsədlər həmin tarixi proseslərin müxtəlif mərhələləri ilə bağlıdır. Azərbaycan 1991-ci ildə dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra yeni siyasi sistemin qurulması, dövlət institutlarının formalaşdırılması, iqtisadi münasibətlərin yenidən təşkili və beynəlxalq aləmdə müstəqil dövlət kimi mövqeyinin möhkəmləndirilməsi istiqamətində ciddi vəzifələrlə üzləşmişdi. Müstəqilliyin ilk illəri isə ölkə üçün mürəkkəb siyasi və hərbi şəraitlə müşayiət olunurdu. Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi təcavüzü, ərazilərin işğalı, siyasi qarşıdurmalar, iqtisadi çətinliklər, dövlət idarəçiliyindəki problemlər və ictimai narahatlıq ölkənin gələcək inkişafı ilə bağlı ciddi suallar doğururdu. Həmin dövrdə siyasi qüvvələr arasında münasibətlər, dövlət idarəçiliyinin təşkili, siyasi qərarların qəbul edilməsi və ölkənin gələcək istiqamətləri ilə bağlı fikir ayrılıqları geniş müzakirə predmetinə çevrilmişdi. Dövlətçilik təcrübəsinin yeni formalaşdığı, institusional mexanizmlərin zəif olduğu və siyasi sabitliyin ciddi risklərlə üzləşdiyi bir şəraitdə cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrində idarəetmənin gücləndirilməsi, siyasi məsuliyyət və ölkənin gələcəyi ilə bağlı yeni yanaşmalara ehtiyac yaranmışdı. 1992-ci il oktyabrın 16-da 91 nəfər ziyalının Ümummilli Lider Heydər Əliyevə müraciəti bu kontekstdə xüsusi siyasi əhəmiyyət daşıyır. Müraciət ölkədə yeni siyasi təşkilatın yaradılması və Heydər Əliyevin həmin təşkilata rəhbərlik etməsi təşəbbüsünü əks etdirirdi. Bu təşəbbüsün arxasında Azərbaycanın siyasi vəziyyətinə dair narahatlıqlar, ölkənin gələcək inkişafı ilə bağlı mövqelər və siyasi təşkilatlanma ehtiyacının ifadəsi dayanırdı. Müraciət Azərbaycan siyasi tarixində “91-lər” adı ilə tanınan təşəbbüs qrupunun fəaliyyətini simvolizə edən hadisəyə çevrildi. Bu təşəbbüs müxtəlif sahələrdə fəaliyyət göstərən ziyalıların, ictimai xadimlərin və siyasi proseslərə münasibət bildirən şəxslərin siyasi təşkilatlanma istiqamətində bir araya gəlməsinin ifadəsi idi. Heydər Əliyevə ünvanlanan müraciət və onun bu təşəbbüsə cavabı sonrakı siyasi proseslər üçün mühüm zəmin yaratdı. 1992-ci il noyabrın 21-də Naxçıvanda Yeni Azərbaycan Partiyasının təsis konfransı keçirildi. Konfransda partiyanın yaradılması haqqında qərar qəbul edildi, Proqram və Nizamnamə təsdiqləndi, Heydər Əliyev partiyanın sədri seçildi. Təsis konfransının keçirilməsi siyasi təşkilatlanma prosesinin formal və institusional əsaslarının müəyyənləşdirilməsi baxımından mühüm addım oldu. Partiyanın dekabrın 18-də dövlət qeydiyyatına alınması isə onun hüquqi statusunu müəyyənləşdirdi və fəaliyyətinin təşkilati çərçivəsini formalaşdırdı. Bu hadisələr siyasi tarix baxımından bir neçə mühüm məqamı ortaya qoyur. İlk növbədə, yeni siyasi təşkilatın yaranması ölkədə mövcud siyasi vəziyyətə münasibət bildirən və gələcək dövlətçilik strategiyası ilə bağlı mövqeyini ifadə edən siyasi platformanın formalaşması idi. Digər tərəfdən, partiyanın Naxçıvanda təsis olunması həmin dövrdə Azərbaycanın siyasi və hərbi şəraitinin mürəkkəbliyini, regionun xüsusi siyasi əhəmiyyətini və siyasi təşəbbüslərin həyata keçirilməsində qarşılaşılan çətinlikləri də göstərirdi.
YAP-ın yaranması Azərbaycanın siyasi tarixində təşkilatlanmış siyasi fəaliyyətin yeni istiqamətlərindən birini formalaşdırdı. Partiyanın ilk proqramında dövlət müstəqilliyinin qorunması, siyasi sabitlik, milli birlik, iqtisadi inkişaf və Azərbaycanın gələcək siyasi istiqaməti ilə bağlı ideyalar ön plana çəkildi. Bu ideyalar sonrakı illərdə partiyanın siyasi fəaliyyətinin əsas xəttini təşkil edən anlayışlar kimi inkişaf etdirildi. Yeni Azərbaycan Partiyasının siyasi tarixinin ilkin mərhələsi Azərbaycanın 1993-cü ildə yaşadığı hadisələrlə sıx bağlıdır. Həmin ilin ilk yarısında ölkədə siyasi və hərbi vəziyyət daha da mürəkkəbləşmiş, idarəetmə sistemində ciddi problemlər yaranmış, dövlətin gələcəyi ilə bağlı təhlükələr artmışdı. Bu şəraitdə siyasi sabitliyin təmin olunması, dövlət institutlarının fəaliyyətinin bərpası və milli təhlükəsizlik məsələləri ölkənin əsas gündəliyinə çevrilmişdi. 1993-cü ilin iyununda Heydər Əliyevin Bakıya qayıtması və iyunun 15-də Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri seçilməsi ölkənin siyasi həyatında mühüm dönüş nöqtəsi oldu. İyunun 15-i sonradan Milli Qurtuluş Günü kimi qeyd edilməyə başladı. Oktyabrın 3-də keçirilən prezident seçkilərində Heydər Əliyevin prezident seçilməsi ilə dövlət idarəçiliyində yeni siyasi mərhələ formalaşdı. Bu mərhələnin əsas xüsusiyyətlərindən biri dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi, idarəetmə sisteminin bərpası, siyasi və iqtisadi sabitliyin təmin olunması istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər idi. Azərbaycan müstəqil dövlət kimi öz daxili və xarici siyasət istiqamətlərini müəyyənləşdirməyə, beynəlxalq münasibətlər sistemində mövqeyini gücləndirməyə və iqtisadi inkişaf üçün yeni imkanlar yaratmağa çalışırdı. Yeni Azərbaycan Partiyası həmin siyasi proseslərin içərisində fəaliyyət göstərən və ölkənin siyasi idarəçilik modelinin formalaşmasında iştirak edən əsas siyasi təşkilatlardan birinə çevrildi. Partiyanın siyasi mövqeyi dövlətçilik, siyasi sabitlik, milli birlik, müstəqilliyin qorunması və iqtisadi inkişaf ideyaları ilə əlaqələndirildi. Bu istiqamətlər partiyanın sonrakı siyasi fəaliyyətində də ideoloji əsas kimi təqdim olundu. 1993-cü ildən etibarən Azərbaycan siyasi sistemində hakimiyyətin təşkilatlanması, dövlət institutlarının fəaliyyəti, siyasi partiyaların münasibətləri və seçki prosesləri yeni mərhələyə keçdi. Siyasi sistemin inkişafı, müxtəlif siyasi qüvvələrin fəaliyyəti, ictimai münasibətlər və siyasi qərarların qəbul olunması ölkənin institusional quruculuq prosesinin əsas elementləri oldu. Bu dövrün təhlili göstərir ki, dövlətçilik tarixində siyasi sabitlik və idarəetmənin davamlılığı mühüm əhəmiyyət daşısa da, siyasi sistemin uzunmüddətli inkişafı həm də institusional keyfiyyət, siyasi iştirak, ictimai etimad, hüquqi mexanizmlərin işləkliyi və cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrinin proseslərdə təmsil olunması ilə bağlıdır. Azərbaycanın sonrakı siyasi inkişafı da bu məsələlərin müxtəlif mərhələlərdə fərqli formalarda gündəmə gəlməsi ilə xarakterizə olunub. 1990-cı illərin ortalarından başlayaraq Azərbaycanın siyasi və iqtisadi strategiyasında uzunmüddətli inkişaf, beynəlxalq əməkdaşlıq, iqtisadiyyatın bərpası və dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi istiqamətləri mühüm yer tutdu. 1994-cü ildə “Əsrin müqaviləsi”nin imzalanması Azərbaycanın enerji siyasətində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Bu müqavilə ölkənin beynəlxalq iqtisadi əməkdaşlığını genişləndirdi, xarici investisiyaların cəlb olunmasına şərait yaratdı və enerji sektorunun inkişafı üçün strateji əsas formalaşdırdı. Azərbaycanın enerji siyasəti sonrakı illərdə beynəlxalq münasibətlər, iqtisadi inkişaf və regional əməkdaşlıq baxımından mühüm vasitələrdən birinə çevrildi. Neft və qaz layihələri, nəqliyyat infrastrukturu, beynəlxalq enerji marşrutları və iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi dövlət siyasətinin əsas istiqamətləri arasında yer aldı. Bu proseslər ölkənin siyasi və iqtisadi imkanlarının artmasına, beynəlxalq tərəfdaşlıq əlaqələrinin genişlənməsinə və regional mövqeyinin güclənməsinə təsir göstərdi. Yeni Azərbaycan Partiyasının siyasi fəaliyyəti də bu dövlət strategiyasının həyata keçirildiyi dövrün siyasi mühiti ilə əlaqəli şəkildə inkişaf etdi. Partiya öz proqram və fəaliyyətində iqtisadi inkişaf, dövlətçilik, milli maraqlar, sosial siyasət, siyasi sabitlik və Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyinin gücləndirilməsi məsələlərini ön plana çəkdi. 2000-ci illərdə ölkədə iqtisadi artımın sürətlənməsi, infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsi, regionların inkişafı, sosial proqramların genişləndirilməsi və dövlət idarəçiliyinin modernləşdirilməsi siyasi gündəmin əsas istiqamətlərindən oldu. Regionların sosial-iqtisadi inkişafına dair dövlət proqramları, yolların, məktəblərin, xəstəxanaların, sosial obyektlərin tikintisi və yenidən qurulması, enerji və nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı ölkənin iqtisadi və sosial transformasiyasının mühüm elementləri kimi çıxış etdi. Bu proseslərin siyasi baxımdan əhəmiyyəti dövlətin inkişaf strategiyasının uzunmüddətli planlaşdırma və proqramlaşdırma əsasında həyata keçirilməsi ilə bağlı idi. Siyasi təşkilatların fəaliyyəti də həmin proqramların təbliği, ictimai müzakirələr, siyasi mobilizasiya və seçki prosesləri ilə əlaqəli şəkildə genişləndi. Bununla yanaşı, müasir siyasi təhlildə iqtisadi inkişafın qiymətləndirilməsi sosial rifahın səviyyəsi, gəlirlərin bölgüsü, iş imkanları, regional fərqlər, iqtisadi rəqabət, sahibkarlıq mühiti və dövlət xidmətlərinin keyfiyyəti kimi göstəricilərin də nəzərə alınmasını tələb edir. Siyasi proqramların real nəticələri onların cəmiyyətin gündəlik həyatına təsiri ilə ölçüldüyü üçün bu amillər uzunmüddətli siyasi etimad və sosial sabitlik baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. 2003-cü il Azərbaycanın siyasi tarixində mühüm dəyişikliklərlə yadda qaldı. İlham Əliyevin prezident seçilməsi dövlət idarəçiliyində yeni mərhələnin başlanmasına səbəb oldu. Bu mərhələdə əvvəlki siyasi və dövlətçilik kursunun davam etdirilməsi, iqtisadi inkişafın sürətləndirilməsi, beynəlxalq münasibətlərin genişləndirilməsi, yeni infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsi və dövlət idarəçiliyinin modernləşdirilməsi əsas istiqamətlər kimi müəyyənləşdirildi. 2005-ci il martın 26-da Yeni Azərbaycan Partiyasının III qurultayında İlham Əliyevin partiyanın sədri seçilməsi təşkilatın siyasi rəhbərliyində də dəyişiklik yaratdı. Bu hadisə YAP-ın siyasi fəaliyyətində yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilə bilər. Partiyanın siyasi proqramı, təşkilati fəaliyyəti və ictimai əlaqələri yeni siyasi rəhbərlik dövründə inkişaf etdirildi. Siyasi varislik anlayışı Azərbaycan siyasi diskursunda mühüm yer tutdu. Bu anlayış dövlətçilik kursunun, siyasi strategiyanın və inkişaf istiqamətlərinin davam etdirilməsi ilə əlaqələndirildi. YAP öz siyasi fəaliyyətində Heydər Əliyevin dövlətçilik ideyalarını və İlham Əliyevin rəhbərliyi altında həyata keçirilən siyasəti bir-biri ilə əlaqəli strateji xətt kimi təqdim etdi. Partiyanın siyasi fəaliyyətinin genişləndirilməsi, regional təşkilatların inkişafı, gənclərlə iş, qadınların siyasi və ictimai fəaliyyətə cəlb olunması, seçki kampaniyalarının təşkili və ictimai əlaqələrin gücləndirilməsi təşkilati fəaliyyətin əsas istiqamətlərindən oldu. Partiyanın siyasi strukturu müxtəlif bölgələrdə təşkilatların fəaliyyətinin koordinasiyası, üzvlərin siyasi proseslərdə iştirakı və ictimai tədbirlərin həyata keçirilməsi əsasında genişləndi. Siyasi təşkilatın inkişafında rəhbərliyin dəyişməsi, ideoloji xəttin davam etdirilməsi və təşkilati strukturun yenilənməsi mühüm amillərdir. Lakin siyasi mühitin dəyişməsi partiyaların fəaliyyətində yeni kommunikasiya üsullarını, daha çevik təşkilati mexanizmləri və cəmiyyətlə əlaqələrin yeni formalarını da tələb edir. Bu baxımdan YAP-ın sonrakı mərhələdə qarşılaşdığı əsas məsələlərdən biri tarixi siyasi təcrübənin müasir siyasi və sosial reallıqlarla əlaqələndirilməsi oldu. 2010–2020-ci illər Azərbaycan siyasi sistemində, iqtisadiyyatında və ictimai həyatında müxtəlif dəyişikliklərin baş verdiyi mərhələ kimi xarakterizə olunur. Bu illərdə iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, qeyri-neft sektorunun inkişafı, dövlət xidmətlərinin modernləşdirilməsi, elektron idarəetmə, sosial müdafiə, infrastruktur layihələri və beynəlxalq əməkdaşlıq məsələləri dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərinə çevrildi. Azərbaycanın beynəlxalq layihələrdə iştirakının genişlənməsi, enerji və nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı, regional əməkdaşlıq, diplomatik fəaliyyət və iqtisadi tərəfdaşlıq ölkənin beynəlxalq mövqeyinə təsir göstərən mühüm amillər idi. Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri, Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu, Cənub Qaz Dəhlizi və digər layihələr Azərbaycanın regional və beynəlxalq iqtisadi münasibətlər sistemindəki rolunu genişləndirdi. Bu dövr həm də siyasi təşkilatların fəaliyyətində kommunikasiya vasitələrinin dəyişməsi, sosial şəbəkələrin təsirinin artması, ictimai müzakirələrin yeni platformalara keçməsi və siyasi məlumatların daha sürətli yayılması ilə fərqlənirdi. Əvvəlki dövrlərdə siyasi təşkilatların ictimai əlaqələri daha çox ənənəvi tədbirlər, toplantılar, mətbuat və yerli təşkilatlar vasitəsilə həyata keçirilirdisə, sonrakı mərhələdə rəqəmsal kommunikasiya siyasi fəaliyyətin mühüm komponentinə çevrildi. Yeni Azərbaycan Partiyasının fəaliyyəti də bu dəyişikliklər fonunda inkişaf etdi. Partiyanın regional təşkilatları, gənclər və qadın strukturları, ictimai tədbirləri, seçki kampaniyaları və siyasi maarifləndirmə fəaliyyəti təşkilati gündəmin əsas elementləri arasında yer aldı. Siyasi təşkilatın geniş üzvlük bazası və regional strukturları onun siyasi mobilizasiya imkanlarının əsas komponentləri kimi təqdim olunur. 2010-cu illərin siyasi təhlili göstərir ki, müasir siyasi təşkilatlar üçün ənənəvi təşkilati imkanlarla yanaşı, ictimaiyyətin müxtəlif təbəqələri ilə əlaqələrin qurulması, sosial problemlərin müzakirəsi, informasiya mühitində operativ fəaliyyət, gənclərin siyasi və ictimai proseslərdə iştirakı və yeni ideoloji kommunikasiya formalarının tətbiqi də əhəmiyyətlidir. Gənc nəslin siyasi proseslərə münasibəti əvvəlki dövrlərlə müqayisədə daha çox informasiya mühiti, təhsil, əmək bazarı, sosial imkanlar, rəqəmsal texnologiyalar və beynəlxalq təcrübə ilə əlaqələndirilir. Bu səbəbdən siyasi təşkilatların gələcək fəaliyyətində gənclərin gözləntilərinin düzgün qiymətləndirilməsi, onların təşəbbüslərinə imkan yaradılması və siyasi dialoqun genişləndirilməsi mühüm məsələlərdən biri olaraq qalır. 2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan və 44 gün davam edən Vətən müharibəsi Azərbaycanın müasir siyasi tarixində mühüm dönüş nöqtəsi oldu. Azərbaycan Ordusunun hərbi əməliyyatlar nəticəsində əldə etdiyi qələbə, ərazilərin işğaldan azad olunması və 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanat regionda yeni siyasi və geosiyasi reallıqların formalaşmasına səbəb oldu. Vətən müharibəsi Azərbaycanın uzun illər ərzində həyata keçirdiyi hərbi, siyasi, diplomatik və iqtisadi strategiyanın müxtəlif komponentlərinin qarşılıqlı təsiri baxımından təhlil edilə bilər. Müharibə dövründə dövlətin siyasi rəhbərliyi, ordunun fəaliyyəti, cəmiyyətin səfərbərliyi, informasiya mühiti, diplomatik münasibətlər və beynəlxalq ictimaiyyətə təqdim olunan mövqelər ölkənin siyasi gündəminin əsas elementləri oldu. 44 günlük müharibənin nəticələri Azərbaycanın regional münasibətlər sistemində mövqeyini dəyişdirdi. Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı əvvəlki siyasi və diplomatik çərçivələr yeni reallıqlarla qarşılaşdı, regionda təhlükəsizlik, əməkdaşlıq, nəqliyyat, iqtisadi əlaqələr və sülh perspektivləri ilə bağlı müzakirələr genişləndi. Bu hadisə Yeni Azərbaycan Partiyasının siyasi fəaliyyətinə və ideoloji gündəminə də təsir göstərdi. Partiyanın fəaliyyətində milli birlik, dövlətçilik, suverenlik, ordu quruculuğu, şəhidlərin xatirəsi, qazilərin sosial təminatı, işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası və Azərbaycanın yeni regional mövqeyi kimi məsələlər daha geniş yer tutmağa başladı. Vətən müharibəsinin siyasi nəticələrinin qiymətləndirilməsi həm hərbi qələbənin tarixi əhəmiyyətini, həm də postmüharibə dövründə qarşıya çıxan yeni vəzifələri əhatə edir. Azad edilmiş ərazilərdə bərpa işləri, yaşayış məntəqələrinin yenidən qurulması, infrastrukturun yaradılması, əhalinin geri qayıdışı, iqtisadi fəaliyyətin bərpası və təhlükəsizlik məsələləri müharibədən sonrakı dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərinə çevrildi. 2021-ci il martın 5-də Yeni Azərbaycan Partiyasının VII qurultayının keçirilməsi partiyanın təşkilati və siyasi fəaliyyətində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Qurultay Vətən müharibəsindən sonra formalaşmış siyasi şəraitdə keçirildi və partiyanın gələcək fəaliyyət istiqamətlərinin, təşkilati strukturunun və siyasi proqramının yenilənməsi baxımından əhəmiyyətli hadisə kimi çıxış etdi. Qurultayda partiyanın yeni Nizamnaməsi qəbul edildi, rəhbər orqanlarının strukturu yeniləndi, İdarə Heyəti, Təftiş Komissiyası və Veteranlar Şurası formalaşdırıldı. Mehriban Əliyevanın partiya sədrinin birinci müavini təyin edilməsi, təşkilati strukturda dəyişikliklər və yeni siyasi prioritetlərin müəyyənləşdirilməsi partiyanın fəaliyyət modelinin yenilənməsi istiqamətində atılan addımlar oldu. VII qurultayın siyasi əhəmiyyəti onun müharibədən sonrakı reallıqları nəzərə alan təşkilati və ideoloji çərçivənin formalaşdırılması ilə bağlı idi. Azərbaycan yeni siyasi mərhələyə daxil olmuşdu. Dövlətin qarşısında ərazi bütövlüyünün təmin olunması, postmüharibə bərpası, iqtisadi inkişaf, sosial məsələlər, regional əməkdaşlıq və beynəlxalq mövqenin gücləndirilməsi kimi yeni vəzifələr dayanırdı. Qurultayda partiyanın fəaliyyətində ideoloji ardıcıllıq, siyasi varislik, dövlətçilik, milli birlik, siyasi sabitlik, sosial inkişaf, insan amili, multikulturalizm, konstruktiv əməkdaşlıq və müasir siyasi təcrübənin tətbiqi kimi istiqamətlər diqqətə çatdırıldı. Bu anlayışlar YAP-ın siyasi proqramında və fəaliyyətində yeni mərhələnin əsas ideoloji komponentləri kimi təqdim olundu. VII qurultay həmçinin siyasi təşkilatın daxili strukturunun yenilənməsi, müxtəlif siyasi partiyaların YAP-a qoşulması, təşkilati imkanların genişləndirilməsi və yeni siyasi şəraitə uyğunlaşması baxımından əhəmiyyətli oldu. Partiyanın fəaliyyətində siyasi kommunikasiya, ictimai əlaqələr, gənclərlə iş və müasir təşkilati mexanizmlərin tətbiqi məsələləri yeni dövrün tələbləri ilə əlaqələndirildi. Bu mərhələdə siyasi təşkilatların qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri tarixi ideoloji əsasları qorumaqla cəmiyyətin yeni sosial, iqtisadi və informasiya tələblərinə uyğun fəaliyyət göstərməkdir. Siyasi təşkilatın uzunmüddətli inkişafı onun keçmiş təcrübəsinin müasir şəraitdə necə tətbiq olunması, ictimai münasibətlərdə iştirak imkanları və təşkilati çevikliyi ilə də bağlıdır. 2023-cü ilin sentyabrında Azərbaycanın həyata keçirdiyi lokal xarakterli antiterror tədbirləri nəticəsində ölkənin ərazi bütövlüyü və suverenliyi bütün ərazisində təmin edildi. Bu hadisə müstəqillik tarixinin mühüm mərhələlərindən biri olmaqla, dövlətin siyasi, təhlükəsizlik və idarəçilik gündəliyində yeni istiqamətlərin meydana çıxmasına səbəb oldu. Ərazi bütövlüyünün və suverenliyin tam bərpası Azərbaycanın qarşısında yeni siyasi və iqtisadi imkanlarla yanaşı, yeni məsuliyyətlər də formalaşdırdı. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda bərpa işləri, Böyük Qayıdış proqramının həyata keçirilməsi, yaşayış məntəqələrinin yenidən qurulması, infrastrukturun inkişafı, iqtisadi fəaliyyətin genişləndirilməsi və regionların ölkənin ümumi iqtisadi sisteminə inteqrasiyası dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərinə çevrildi. Postmünaqişə dövrü siyasi fəaliyyətin məzmununa da təsir göstərdi. Əvvəlki mərhələlərdə işğalın aradan qaldırılması və ərazi bütövlüyünün təmin olunması əsas siyasi məqsədlərdən biri idisə, yeni mərhələdə suverenliyin qorunması, iqtisadi inkişaf, sosial rifah, təhlükəsizlik, regional əməkdaşlıq və dövlətin uzunmüddətli inkişaf strategiyası daha geniş müzakirə predmetinə çevrildi. Yeni Azərbaycan Partiyasının fəaliyyətində də bu məsələlər yeni siyasi gündəmin əsas komponentləri kimi yer aldı. Partiyanın siyasi mövqeyi Azərbaycanın yeni geosiyasi şəraitdə inkişafı, dövlətçilik, milli maraqlar, siyasi sabitlik, iqtisadi modernləşmə və sosial siyasət istiqamətləri ilə əlaqələndirildi. 2026-cı il oktyabrın 2-də Bakıda, Heydər Əliyev Mərkəzində keçirilən YAP-ın VIII qurultayı partiyanın 34 illik tarixində yeni mərhələnin siyasi və təşkilati baxımdan müzakirə olunduğu mühüm hadisə oldu. Qurultay Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin tam bərpa edildiyi şəraitdə keçirildi. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti və YAP-ın Sədri İlham Əliyevin qurultaydakı çıxışı ölkənin yeni siyasi, geosiyasi və strateji reallıqları, partiyanın qarşısında duran vəzifələr və gələcək fəaliyyət istiqamətləri ilə bağlı məsələləri əhatə etdi. VIII qurultay partiyanın əvvəlki qurultaylarda müəyyən edilmiş siyasi və təşkilati istiqamətlərinin yeni dövrün tələbləri ilə əlaqələndirilməsi baxımından diqqət çəkdi. Siyasi təşkilatların fəaliyyətində qurultaylar rəhbər orqanların formalaşdırılması, proqram istiqamətlərinin müzakirəsi, təşkilati məsələlərin həlli və gələcək fəaliyyətin prioritetlərinin müəyyənləşdirilməsi üçün mühüm platformadır. Yeni Azərbaycan Partiyasının VIII qurultayı da 34 illik fəaliyyətin müəyyən mərhələsinin ümumiləşdirilməsi, yeni siyasi şəraitin qiymətləndirilməsi və gələcək fəaliyyət istiqamətlərinin nəzərdən keçirilməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın yeni geosiyasi şəraiti, regionda dəyişən münasibətlər, iqtisadi inkişaf, suverenliyin qorunması, sosial məsələlər və dövlətçilik strategiyası partiyanın gələcək siyasi fəaliyyətinin əsas müzakirə istiqamətlərini müəyyənləşdirən amillərdir. 34 illik fəaliyyət göstərən siyasi təşkilatın gələcək inkişafı onun tarixi təcrübəsi, ideoloji əsasları, təşkilati imkanları və dəyişən ictimai münasibətlərə uyğunlaşma qabiliyyəti ilə bağlıdır. Yeni Azərbaycan Partiyasının müasir mərhələdə fəaliyyətini qiymətləndirərkən siyasi təşkilatların qarşısında duran ümumi çağırışları da nəzərə almaq lazımdır. İnformasiya texnologiyalarının inkişafı, sosial şəbəkələrin siyasi kommunikasiya vasitəsinə çevrilməsi, gənclərin ictimai proseslərdə iştirak imkanlarının genişlənməsi, iqtisadi və sosial gözləntilərin dəyişməsi siyasi təşkilatların fəaliyyət modelinə yeni tələblər yaradır. Bu reallıq siyasi təşkilatlardan daha çevik kommunikasiya, ictimai problemlərin düzgün təhlili, təşkilati fəaliyyətin modernləşdirilməsi və cəmiyyətlə əlaqələrin yeni formatlarda qurulmasını tələb edir. YAP-ın geniş regional təşkilat şəbəkəsi, üzvlük bazası, siyasi təcrübəsi və qurultaylar vasitəsilə müəyyənləşdirilən fəaliyyət istiqamətləri onun təşkilati imkanlarının əsas komponentləridir. Bu imkanların müasir siyasi və sosial reallıqlarla əlaqələndirilməsi, gənclərin siyasi və ictimai fəaliyyətə cəlb olunması, yerli problemlərin müzakirəsi, sosial təşəbbüslərin dəstəklənməsi və siyasi maarifləndirmə fəaliyyəti partiyanın gələcək inkişafı baxımından əhəmiyyətli istiqamətlər hesab edilə bilər. Siyasi təşkilatların uzunmüddətli fəaliyyətində ictimai etimad, siyasi məsuliyyət, proqramların icrası, ideoloji ardıcıllıq və cəmiyyətlə əlaqələrin davamlılığı mühüm rol oynayır. Tarixi təcrübə göstərir ki, siyasi təşkilatların fəaliyyətinin qiymətləndirilməsi onların keçmişdəki siyasi rolundan əlavə, müasir çağırışlara necə cavab verməsi, gələcək məqsədlərini hansı mexanizmlərlə həyata keçirməsi və ictimai münasibətlərdə iştirak imkanları ilə də bağlıdır. Yeni Azərbaycan Partiyasının 34 illik tarixinin təhlili də bu baxımdan həm keçmiş siyasi proseslərin, həm də gələcək inkişaf istiqamətlərinin nəzərdən keçirilməsini tələb edir. Partiyanın yaranma mərhələsi, 1993-cü ildə ölkədə baş verən siyasi dönüş, sonrakı iqtisadi və siyasi inkişaf, rəhbərlikdə dəyişiklik, 2020-ci il Vətən müharibəsi, 2021-ci il VII qurultay, 2023-cü ildə suverenliyin tam bərpası və 2026-cı il VIII qurultayı onun siyasi tarixinin müxtəlif mərhələlərini təşkil edir. 21 noyabr 1992-ci ildə Naxçıvanda keçirilən təsis konfransı ilə başlayan Yeni Azərbaycan Partiyasının siyasi yolu 34 il ərzində müxtəlif tarixi mərhələlərdən keçib. Partiyanın yaranması Azərbaycanın müstəqillik dövrünün mürəkkəb siyasi şəraitində baş vermiş, sonrakı fəaliyyəti isə dövlətçilik prosesləri, siyasi idarəçilik, iqtisadi inkişaf, beynəlxalq münasibətlər və ölkənin geosiyasi mövqeyinin dəyişməsi ilə əlaqəli şəkildə inkişaf etmişdir. Bu 34 il ərzində Azərbaycan siyasi tarixində mühüm dəyişikliklər baş verib. Müstəqilliyin ilk illərində dövlətin qorunması, siyasi sabitliyin təmin olunması və idarəetmə sisteminin formalaşdırılması əsas məsələlər idisə, sonrakı mərhələlərdə iqtisadi inkişaf, modernləşmə, beynəlxalq əməkdaşlıq, hərbi-siyasi proseslər, ərazi bütövlüyünün bərpası və suverenliyin təmin olunması dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirib. Yeni Azərbaycan Partiyasının tarixini bu proseslərdən ayrı qiymətləndirmək mümkün deyil. Partiyanın yaranması, siyasi fəaliyyətinin genişlənməsi, təşkilati strukturunun inkişafı, siyasi rəhbərliyində dəyişikliklər və müasir dövrdə qarşıya qoyulan məqsədlər Azərbaycanın müstəqillik dövründə keçdiyi siyasi inkişaf yolunun müxtəlif mərhələləri ilə əlaqəlidir.34 illik tarix həm siyasi təşkilatın fəaliyyətinin, həm də ölkənin dövlətçilik inkişafının təhlili üçün mühüm materialdır. Bu tarix siyasi sabitlik, milli maraqlar, dövlətçilik, siyasi təşkilatlanma, iqtisadi inkişaf və yeni geosiyasi reallıqların bir-biri ilə qarşılıqlı əlaqədə necə formalaşdığını göstərən siyasi salnamənin bir hissəsidir. 21 noyabr 1992-ci ildə yaranan Yeni Azərbaycan Partiyası 34 il ərzində Azərbaycanın siyasi həyatında özünəməxsus yer tutmuş, müxtəlif siyasi mərhələlərdən keçmiş və ölkənin müasir siyasi tarixinin əsas iştirakçılarından biri olmuşdur. 34 illik yolun təhlili keçmişin siyasi təcrübəsini anlamaq, bu günün reallıqlarını qiymətləndirmək və gələcək dövlətçilik perspektivlərini nəzərdən keçirmək baxımından əhəmiyyətlidir.
Fərid Mustafayev
YAP Yasamal rayon təşkilatının fəalı