Icma.az, Banco.az saytından verilən məlumata əsaslanaraq xəbər yayır.
Müəllif: Gülnar Əhmədli, Banco.az
Bu gün dünyanın müxtəlif ölkələrində milyonlarla insanın səbirsizliklə gözlədiyi “Black Friday” (Qara Cümə) yalnız böyük endirimlərin deyil, həm də müasir alış-veriş mədəniyyətinin ən mühüm simvollarından birinə çevrilib. Hər il noyabrın son həftəsində insanlar fiziki mağazalardan onlayn platformalara qədər müxtəlif satış kanallarında alış-verişə üz tuturlar. Bəs bu ənənə necə yaranıb və necə bu qədər populyarlaşıb? Üstəlik, necə olub ki, artıq bir ay əvvəldən ehtiyaclarımızı müəyyənləşdirir, alış-veriş siyahıları və səbətləri hazırlayırıq?
“Black Friday”in tarixi əslində ABŞ-də baş verən sosial, iqtisadi və mədəni dəyişikliklərin əksidir. Gəlin bu ənənənin yaranmasına və inkişafına daha yaxından nəzər salaq.
“Black Friday” nədir?
“Black Friday” ABŞ-də qeyd olunan Şükranlıq Günündən (Thanksgiving) sonrakı günə, yəni noyabrın dördüncü cümə gününə təsadüf edən böyük endirim kampaniyasıdır. Bir çox ölkədə bu tarix ilin ən intensiv alış-veriş dövrünün başlanğıcı hesab olunur. Həm fiziki mağazalar, həm də elektron ticarət platformaları müştərilərə xüsusi qiymətlər, məhdud sayda məhsullara endirimlər və müxtəlif fürsətlər təqdim edir.
Bu gün “Black Friday” pərakəndə satış sektoru üçün sadəcə endirim günü deyil. Bu dövr brendlərə ilin sonuna yaxın satışlarını artırmaq, müştəri loyallığını gücləndirmək və istehlakçı davranışlarını təhlil etmək imkanı yaradır.
Son illərdə kampaniyalar bir neçə gün və ya bir həftə ilə məhdudlaşmır, bəzən bütün noyabr ayını əhatə edir. Çünki bu intensiv dövrdə şirkətlər artan tələbatı qarşılamağa, satış və xidmət keyfiyyətini qorumağa çalışırlar. Müştərilər isə alış-veriş prosesinin əvvəlki səviyyədə rahat və etibarlı qalmasını gözləyirlər.
Beləliklə, “Black Friday” brendlər üçün yalnız satış kampaniyası deyil, həm də strategiyanın, yaradıcılığın və istehlakçılarla qurulan münasibətlərin sınağına çevrilib.
“Black Friday” necə yaranıb?
“Black Friday” ifadəsinin ilk dəfə 1960-cı illərdə ABŞ-nın Filadelfiya şəhərində istifadə edildiyi bildirilir. Həmin dövrdə Şükranlıq Günündən sonrakı cümə günü şəhər mərkəzində alış-verişə çıxan insanların çoxluğu və yaranan tıxaclar polis əməkdaşları üçün ciddi çətinlik yaradırdı. Təhlükəsizlik qüvvələri bu qarışıq və gərgin günü “Black Friday” adlandırmağa başlayıblar.
Zaman keçdikcə ifadənin mənası dəyişib və mənfi çağırışlarından uzaqlaşaraq endirimlərlə əlaqələndirilib. 1980-ci illərdə pərakəndə satış şirkətləri bu günü maliyyə baxımından zərərlə işləməkdən mənfəət əldə etməyə keçidlə izah etməyə başlayıblar. Mühasibat uçotunda zərərin qırmızı, mənfəətin isə qara rənglə göstərilməsi bu yanaşmanın əsasını təşkil edirdi.
Qlobal iqtisadiyyatda və istehlak mədəniyyətində baş verən dəyişikliklər “Black Friday”in adi satış strategiyasından genişmiqyaslı mədəni hadisəyə çevrilməsində mühüm rol oynayıb. Bu gün həmin dövr şirkətlər üçün təkcə endirimlər deyil, həm də rəqabət, marketinq və müştəri etimadının qorunması baxımından əhəmiyyətlidir.
“Black Friday”in tarixi inkişafı
XX əsrin sonlarına doğru “Black Friday” ABŞ sərhədlərini aşaraq qlobal alış-veriş ənənəsinə çevrilib. 2000-ci illərdə elektron ticarətin inkişafı ilə bu kampaniya artıq mağazaların qarşısında yaranan növbələrlə məhdudlaşmayıb. Onlayn alış-verişin genişlənməsi endirimlərə daha çox insanın qoşulmasına şərait yaradıb.
Bu dəyişiklik yalnız alış-veriş vərdişlərinə deyil, brendlərin reklam və tanıtım strategiyalarına, mağazacılıq siyasətinə, müştəri məmnuniyyətinə və rəylərin əhəmiyyətinə də təsir göstərib.
“Black Friday” istehlak mədəniyyətində də dönüş nöqtəsi hesab olunur. İnsanlar artıq yalnız ehtiyac duyduqları məhsulları deyil, sərfəli hesab etdikləri fürsətləri də almağa başlayıblar. Alış-veriş bir çoxları üçün təcrübəyə, hətta illik ənənəyə çevrilib.
Bu dövrün populyarlığı illər ərzində artsa da, ən böyük sıçrayışlardan biri pandemiya zamanı baş verib. Onlayn alış-verişə marağın yüksəlməsi “Black Friday” kampaniyalarının daha geniş auditoriyaya çatmasına səbəb olub.
“Black Friday” nə vaxt keçirilir?
“Black Friday” hər il noyabr ayının dördüncü cümə günü keçirilir. Tarix dəyişkən olsa da, noyabrın 23-dən 29-dək olan müddətə təsadüf edir.
Şirkətlər kampaniyaya həftələr əvvəldən hazırlaşır, məhsul ehtiyatlarını planlaşdırır və rəqəmsal reklam fəaliyyətlərinə başlayırlar. Tarixin dəyişkən olması brendlərə kampaniyanın müddətini öz imkanlarına və satış strategiyalarına uyğun müəyyənləşdirmək imkanı verir.
Elektron ticarət sahəsində isə “Black Friday” çox vaxt bir həftəlik kampaniyanın tərkib hissəsi olur. Bu dövrü tamamlayan digər mühüm tarix “Cyber Monday” (Siber Bazar ertəsi) adlanır. Həmin gün əsasən onlayn alış-verişə yönəlmiş endirimlər təqdim edilir.
Niyə məhz cümə günü?
“Black Friday”in cümə gününə təsadüf etməsinin əsas səbəbi Şükranlıq Günü ənənəsi ilə bağlıdır. ABŞ-də bu bayram hər il noyabrın dördüncü cümə axşamı qeyd olunur. Ertəsi gün rəsmi tətil olmasa da, bir çox insan işdən icazə götürür. Nəticədə həm ticarət mərkəzlərində, həm də onlayn platformalarda alış-veriş aktivliyi artır.
Cümə gününün seçilməsi qarşıdakı həftəsonu ilə birlikdə insanlara alış-veriş üçün daha çox vaxt yaradır. Bu səbəbdən həmin gün şirkətlər üçün həm satış, həm də marketinq baxımından əlverişli hesab olunur.
Beləliklə, ənənəvi bayramdan sonra yaranan alış-veriş aktivliyi zamanla ayrıca bir alış-veriş ənənəsinə çevrilib və müxtəlif ölkələrin istehlak mədəniyyətinə uyğunlaşıb.
“Black Friday” endirimləri neçə gün davam edir?
Əvvəllər yalnız bir gün davam edən “Black Friday” endirimləri rəqəmsallaşmanın təsiri ilə genişlənərək, demək olar ki, bir həftəni əhatə etməyə başlayıb. Bu gün bir çox şirkət “Black Week” və ya “Noyabr endirimləri” adı altında kampaniyalarını daha uzun müddət davam etdirir.
Uzunmüddətli kampaniyalar istehlakçılara məhsulların qiymətlərini müqayisə etmək, alış-verişi əvvəlcədən planlaşdırmaq və tələsmədən qərar vermək imkanı yaradır. Şirkətlər isə müştərilərin diqqətini daha uzun müddət cəlb edə bilirlər.
Beləliklə, “Black Friday” artıq yalnız bir günlük endirim deyil, özünəməxsus ritmi və geniş miqyası olan alış-veriş mövsümünə çevrilib.
“Black Friday” zamanı necə alış-veriş etmək lazımdır?
“Black Friday” dövründə alış-veriş edərkən planlı davranmaq vacibdir. Çünki böyük endirimlər və cəlbedici təkliflər bəzən insanları ehtiyac duymadıqları məhsulları almağa sövq edə bilər. Büdcəni qorumaq və həqiqətən sərfəli alış-veriş etmək üçün bir neçə məqama diqqət yetirmək lazımdır:
Alış-veriş siyahısı hazırlayın: Əvvəlcədən nəyə ehtiyacınız olduğunu müəyyənləşdirin.
Qiymətləri müqayisə edin: Endirimin həqiqi olub-olmadığını yoxlamaq üçün məhsulun əvvəlki qiymətini araşdırın.
Alış-veriş səbətini əvvəlcədən hazırlayın: Xüsusilə tez tükənən məhsulları izləmək və vaxt itirməmək üçün bu üsul faydalıdır.
Etibarlı saytlardan istifadə edin: Onlayn alış-veriş zamanı tanınmış və təhlükəsiz platformalara üstünlük verin.
Şüurlu istehlak edin: Lazımsız xərclərdən çəkinin, uzun müddət istifadə edə biləcəyiniz məhsulları seçin.
Bu addımlar həm şəxsi büdcəni qorumağa, həm də alış-veriş prosesini daha səmərəli təşkil etməyə kömək edir.
İstehlak mədəniyyətindən rəqəmsal dönüşümə
“Black Friday”in tarixi yalnız endirim ənənəsinin necə yarandığını deyil, müasir dünyanın istehlak mədəniyyətinin necə dəyişdiyini də göstərir. 1960-cı illərdə Filadelfiyada izdiham və tıxaclarla əlaqələndirilən bu ifadə bu gün qlobal iqtisadiyyatda milyardlarla dollarlıq dövriyyəyə malik böyük pərakəndə satış mövsümünü təmsil edir. Artıq əsas məsələ yalnız endirim deyil, həm də alış-veriş təcrübəsi, məhsullara əlçatanlıq və davamlı istehlakdır. Rəqəmsallaşma dövründə “Black Friday” keçmişin alış-veriş ənənələrini müasir texnologiyalarla birləşdirən qlobal hadisə olaraq qalır.
Bizi sosial şəbəkələrdən izləyin!!