Xalq qazeti portalından verilən məlumata görə, Icma.az xəbər yayır.
Çində plastik tullantıların təkrar emalı istiqamətində maraqlı və qeyri-adi layihə həyata keçirilib. 2021-ci ildə Şanxayda minlərlə istifadə olunmuş süd şüşəsinə ikinci həyat verilib. 6 mindən çox plastik şüşə və digər plastik tullantılar yol örtüyünün hazırlanmasında istifadə olunaraq asfaltın tərkibinə daxil edilib.
Layihə Şərqi Çin Elm və Texnologiya Universitetinin (ECUST) Süxuy kampusunda həyata keçirilib. Burada ənənəvi təkrar emal müəssisələrinin qəbul etməkdə çətinlik çəkdiyi plastik tullantılar polimerlə modifikasiya edilmiş asfalt örtüyünün hazırlanmasında istifadə olunub.
Yer Günündə təqdim edilən layihə ABŞ-ın Dow şirkəti və süd məhsulları istehsalçısı Shiny Meadow tərəfindən hazırlanıb. Məqsəd təkrar emalı çətin olan plastik tullantılara yeni istifadə sahəsi tapmaq və onları zibilxanalara göndərilməkdən xilas etmək olub.
Niyə süd şüşələrini təkrar emal etmək çətin idi?
İlk baxışdan plastik süd qablarının təkrar emalı olduqca sadə görünə bilər. Lakin praktikada vəziyyət fərqlidir. Dow şirkətinin məlumatına görə, bu şüşələr texniki baxımdan təkrar emala yararlı olsa da, onların içərisində qalan süd qalıqları plastik materialın ciddi şəkildə çirklənməsinə səbəb olurdu.
Nəticədə təkrar emal müəssisələri belə qabları çox vaxt qəbul etmirdi. Beləliklə, əslində yenidən istifadə oluna biləcək plastik material zibilə çevrilirdi.
Shiny Meadow şirkəti də məhsul qablaşdırmasının istifadə müddəti başa çatdıqdan sonra onunla necə davranılmasının ciddi problem olduğunu etiraf edib. Şirkətin nümayəndəsi Lin Jounun sözlərinə görə, şirkət artıq təkrar emal edilə bilən qablaşdırma materiallarından istifadə etsə də, aşağı dəyərli və çətin təkrar emal olunan plastiklər məsələsində boşluq qalırdı.
Yeni layihə məhz bu problemin həllinə yönəlib. İstifadə olunmuş süd şüşələri adi tullantı kimi atılmaq əvəzinə yol infrastrukturunun bir hissəsinə çevrilib.
Plastik tullantı necə yol materialına çevrildi?
Layihənin əsas ideyası təkrar emalı çətin olan plastik tullantıların toplanaraq yenidən emal edilməsi və asfalt örtüyündə istifadə olunan materiala çevrilməsindən ibarət idi.
Nəticədə 6 mindən çox istifadə olunmuş süd şüşəsi və digər plastik tullantılar yol örtüyünün hazırlanması prosesinə daxil edildi. Beləliklə, əvvəllər demək olar ki, heç bir iqtisadi dəyəri olmayan plastik qablar universitet şəhərciyində istifadə olunan yolun tikintisində materiala çevrildi.
Layihənin əhəmiyyəti yalnız tullantıların başqa formada istifadəsi ilə məhdudlaşmır. Bu təşəbbüs materialşünaslığın ənənəvi təkrar emal sistemlərinin öhdəsindən gəlməkdə çətinlik çəkdiyi tullantılara yeni həyat verə biləcəyini nümayiş etdirir.
Dow şirkətinin Asiya-Sakit okean regionunda qablaşdırma və xüsusi plastiklər üzrə rəhbərlərindən Bambanq Çandra bildirib ki, materialşünaslıq sahəsindəki təcrübədən istifadə etməklə istifadə olunmuş plastik şüşələr üçün yeni təyinat tapmaq mümkündür.
Şirkət hesab edir ki, bu cür layihələr digər istehsalçıları da plastik tullantıların azaldılması üçün alternativ həllər axtarmağa təşviq edə bilər.
Plastik yol ekologiyaya necə kömək edə bilər?
Layihənin məqsədi yalnız tullantılardan xilas olmaq deyil. Dow-un yanaşmasına görə, plastik tullantıların ətraf mühitdən uzaqlaşdırılması, asfalt istehsalında tələb olunan bitumun miqdarının azaldılması və yolların istismar müddətinin potensial olaraq uzadılması enerji sərfiyyatının və istixana qazı emissiyalarının azalmasına da kömək edə bilər.
Başqa sözlə, tullantı problemi infrastruktur üçün potensial xammala çevrilir.
Bu yanaşma dövri iqtisadiyyat konsepsiyasına da uyğundur. Ənənəvi modeldə məhsul istehsal olunur, istifadə edilir və sonda tullantıya çevrilir. Yeni model isə materialların mümkün qədər uzun müddət iqtisadi dövriyyədə saxlanılmasını nəzərdə tutur.
Shiny Meadow şirkətinin nümayəndəsi Lin Jou da məhz belə bir yanaşmanın tərəfdarı olduqlarını bildirib. Onun sözlərinə görə, məqsəd plastik qablaşdırmanın sadəcə “alındı, istifadə edildi və atıldı” modelindən çıxarılaraq daha dövri bir həyat dövrünə cəlb edilməsidir.
Şanxaydan başlayan layihə Asiyaya yayıldı
Şanxaydakı layihə Dow şirkətinin Asiyanın müxtəlif ölkələrində təkrar emal edilmiş plastikdən yol tikintisində istifadə ilə bağlı daha geniş proqramının bir hissəsi olub.
Şirkət 2017-ci ildə İndoneziyanın Depok şəhərində yol örtüyünün təkrar emal edilmiş plastiklə modifikasiyasına başlayıb. Daha sonra Hindistanın Pune və Banqalor şəhərlərində tərəfdaşlarla oxşar layihələr həyata keçirilib.
Şirkət, həmçinin Taylandın Siam Cement Group şirkəti ilə əməkdaşlığa başlayıb.
Bu təcrübə göstərir ki, plastik tullantıların yol tikintisində istifadəsi yalnız bir ölkə və ya şəhərlə məhdudlaşan eksperiment deyil. Asiyanın müxtəlif bölgələrində bu texnologiyanın imkanları araşdırılır.
Universitetlər üçün də yeni imkan
Şanxaydakı layihənin daha bir mühüm tərəfi onun universitet mühitində həyata keçirilməsidir. ECUST bu təşəbbüsü yalnız yol tikintisi layihəsi kimi deyil, həm də tələbələr üçün davamlı inkişaf və innovativ texnologiyaların öyrənilməsi baxımından praktiki nümunə kimi qiymətləndirib.
Universitetin vitse-prezidenti professor Li Tao bildirib ki, belə əməkdaşlıqlar tələbələri davamlı inkişaf sahəsində qeyri-standart həllər axtarmağa və yaradıcı ideyaları daha geniş miqyasda tətbiq etməyə həvəsləndirə bilər.
Əslində, Şanxaydakı plastik yol daha böyük bir problemin kiçik, lakin diqqətçəkən nümunəsidir. Dünyada hər il milyonlarla ton plastik tullantı yaranır və onların əhəmiyyətli hissəsi təkrar emal edilmir. Ənənəvi sistemlərin qəbul etmədiyi və ya iqtisadi baxımdan sərfəli hesab etmədiyi plastiklər isə xüsusilə böyük problem yaradır.
Çin layihəsinin əsas mesajı da məhz budur: tullantı kimi qəbul edilən materialın dəyəri onun ilkin təyinatı ilə məhdudlaşmır. Doğru texnologiya və yanaşma tətbiq edildikdə, bir vaxtlar zibil hesab olunan plastik butulka yolun bir hissəsinə, başqa sözlə, şəhər infrastrukturunun elementinə çevrilə bilər.
Bu baxımdan Şanxayda salınan yol sadəcə plastikdən hazırlanmış qeyri-adi asfalt nümunəsi deyil. O, tullantıların gələcəkdə necə xammala çevrilə biləcəyini göstərən maraqlı texnoloji eksperimentdir.
Hazırladı:
S.ELAY
XQ