Dövlətlər sülhə qərar verir, cəmiyyətlər onu yaşadır

16.11.2026

Icma.az, Xalq qazeti portalına istinadən məlumatı açıqlayır.

Cənubi Qafqazda sülhün siyasi iradəsi ictimai dəstəklə möhkəmlənir

Cənubi Qafqazda davamlı sülh arxitekturasının formalaşması rəsmi diplomatik danışıqlarla yanaşı, ictimai rəyin transformasiyasını təmin edən qeyri-hökumət dialoq kanallarının fəallığından asılıdır. 

İki dövlət arasında qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsi və vətəndaşlar arasında birbaşa təmasların genişləndirilməsi məqsədilə yaradılan “Sülh körpüsü” platforması çərçivəsində Azərbaycan və Ermənistan vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələrinin növbəti görüşünün 2026-cı ilin sonunadək keçirilməsi nəzərdə tutulur. Postmünaqişə mərhələsində ictimai diplomatiyanın fəallaşması dövlət başçıları səviyyəsində aparılan normallaşma prosesinin ictimai müstəvidə də dəstəklənməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Tərəflərin mütəmadi təmasları zamanı sülh prosesi, regional təhlükəsizlik, medianın məsuliyyəti və vətəndaş cəmiyyətinin əməkdaşlıq imkanları ətrafında aparılan müzakirələr uzun illər ərzində formalaşmış qarşılıqlı inamsızlığın və düşmənçilik mühitinin aradan qaldırılmasına xidmət edir. 

İndiyədək “Sülh körpüsü” təşəbbüsü çərçivəsində üç mühüm görüş keçirilib və hər bir mərhələ tərəflər arasında mövcud siyasi-psixoloji maneələrin aradan qaldırılması, qarşılıqlı anlaşmanın dərinləşdirilməsi baxımından əhəmiyyətli olub. İlk görüş 2025-ci il oktyabrın 21-22-də İrəvanda baş tutub. Toplantı zamanı gələcək dialoqun əsas istiqamətləri müəyyənləşdirilib, tərəflər bir-birinin mövqeyi və arqumentləri ilə birbaşa tanış olmaq imkanı əldə edib, ekspert səviyyəsində növbəti təmasların çərçivəsi müəyyənləşdirilib. İrəvan görüşü uzun fasilədən sonra Azərbaycan və Ermənistan vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələrinin bir masa arxasında əyləşərək regional təhlükəsizlik və münasibətlərin gələcəyi ətrafında fikir mübadiləsi aparması baxımından mühüm addım olub. 

Dialoqun davamlılığını təmin etmək və əldə olunan ilkin nəticələri inkişaf etdirmək məqsədilə 2025-ci il noyabrın 21-22-də Bakıda təşəbbüsün ikinci görüşü keçirilib. Hər iki ölkədən ekspertlərin və qeyri-hökumət təşkilatlarının nümayəndələrinin iştirak etdiyi toplantı İrəvanda müəyyənləşdirilmiş dialoq prinsiplərinin praktik müstəvidə davam etdirilməsi baxımından diqqət çəkib. Azərbaycanın paytaxtında keçirilən müzakirələr rəsmi Bakının sülh gündəliyinə və münasibətlərin normallaşdırılmasında dialoq mexanizmlərinə verdiyi önəmi nümayiş etdirib. Ermənistan nümayəndələrinin Bakıda olmaqla ölkəmizin ictimai mühiti ilə bilavasitə tanışlığı, müxtəlif məsələlər ətrafında açıq fikir mübadiləsi aparması qarşılıqlı təsəvvürlərin dəqiqləşdirilməsinə və mövcud stereotiplərin aradan qaldırılmasına imkan yaradıb. Beləliklə, Bakı görüşü tərəflər arasında etimadın möhkəmləndirilməsi və ictimai diplomatiyanın real əməkdaşlıq platformasına çevrilməsi istiqamətində növbəti addım olub.

***

Platformanın üçüncü görüşü 2026-cı il aprelin 10-12-də Qəbələdə keçirildi. Bu toplantı Azərbaycan və Ermənistan vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələri arasında birbaşa əlaqələrin genişləndirilməsi və dialoqun dərinləşdirilməsi baxımından əhəmiyyət daşıdı. Müzakirələrdə humanitar əməkdaşlıq perspektivləri, sərhəd bölgələrində gərginliyin azaldılması və gələcək sülh sazişinin ictimai qavranılması məsələləri diqqət mərkəzində oldu. Beləliklə, İrəvan, Bakı və Qəbələdə ardıcıl təşkil olunan üç görüş ictimai dialoqun davamlı əməkdaşlıq mexanizminə çevrildiyini göstərdi. 

Vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələrinin dialoqu rəsmi sülh prosesinin ictimai dayaqlarını möhkəmləndirən mühüm diplomatik vasitədir. Çünki siyasi razılaşmaların davamlılığı həm dövlətlərarası sənədlərlə, həm də cəmiyyətlər arasında qarşılıqlı etimadın formalaşması ilə təmin olunur. “Sülh körpüsü” təşəbbüsü ekspertləri, ictimai fəalları və ziyalıları bir araya gətirərək qarşılıqlı anlaşmanın genişlənməsinə, düşmənçilik ritorikasının zəifləməsinə və sülh gündəliyinin ictimai dəstək qazanmasına xidmət edir. 

Ermənistanda uzun illər ərzində yayılmış qarşıdurma ritorikası və mənfi stereotiplərin aradan qaldırılması da bu dialoqun mühüm istiqamətlərindəndir. Azərbaycan nümayəndələri ilə birbaşa təmaslar, Bakı və Qəbələdə keçirilən görüşlər Ermənistan vətəndaş cəmiyyəti təmsilçilərinə ölkəmizdəki reallıqlarla yaxından tanış olmaq imkanı yaradıb. Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirdiyi bərpa-quruculuq işləri, sülh təşəbbüsləri və regional əməkdaşlıq imkanları barədə fikir mübadiləsi qarşılıqlı təsəvvürlərin dəyişməsinə töhfə verir. 

Cənubi Qafqazda formalaşan təmasların ən mühüm siyasi üstünlüyü regional məsələlərin məhz region xalqları tərəfindən həll edilməsidir. Keçmişdə bəzi Qərb institutlarının, xüsusilə Fransanın bölgəyə təzyiq göstərmək, prosesi uzatmaq və tərəflər arasında nifaq toxumu səpmək cəhdləri sülhü sabotaj edirdi. Azərbaycan və Ermənistan vətəndaş cəmiyyətlərinin kənar vasitəçilər olmadan, vasitəsiz masa arxasında əyləşməsi Cənubi Qafqazın gələcək taleyinin üçüncü tərəflərin geosiyasi oyuncağına çevrilməsinə imkan vermir. Regional mülkiyyət prinsipi əsasında qurulan dialoq xarici manipulyasiyaları tamamilə neytrallaşdırır və bölgədə müstəqil təhlükəsizlik mühiti yaradır.

Dövlətlərarası sərhədlərin delimitasiyası və təhlükəsizlik strukturlarının qurulması prosesində ictimai etimad mühiti xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Sərhədyanı bölgələrdə yaşayan əhalinin təhlükəsizlik qayğılarının azaldılması, humanitar əlaqələrin tədricən bərpası məhz vətəndaş cəmiyyətinin təşviq etdiyi dialoq sayəsində sürətlənir. 

Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən qətiyyətli, uzaqgörən və milli maraqlara söykənən xarici siyasət kursu regionda davamlı sülhün əsas qarantıdır. Qalib dövlət kimi Azərbaycanın irəli sürdüyü 5 təməl prinsip beynəlxalq hüququn aliliyinə əsaslanır və heç bir kənar dövlətin ərazisinə iddia etmir. Həmin prinsiplər dövlətlərin suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə qarşılıqlı hörməti, sərhədlərin toxunulmazlığını və güc tətbiq etməmək öhdəliyini ehtiva edir. Vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələrinin görüşlərində həmin prinsiplərin müzakirə olunması və erməni tərəfinin bunu dərk etməsi rəsmi Bakının irəli sürdüyü sülh modelinin legitimliyini daha da artırır. 

Akademik və intellektual elitanın sülh prosesinə inteqrasiyası ictimai şüurda rasionallığın bərqərar olunmasına şərait yaradır. İllər boyu formalaşmış radikal ritorikanın elmi arqumentlərlə təkzib edilməsi erməni gəncliyinin gələcəyə pozitiv baxışını təmin edir. Azərbaycanın təqdim etdiyi inkişaf modeli Cənubi Qafqazın qarşıdurma məkanından sabitlik zonasına çevrilməsini hədəfləyir. Vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələrinin Qəbələdə qeyd etdiyi kimi, vasitəsiz əlaqələrin möhkəmləndirilməsi iki dövlət arasında nəqliyyat və kommunikasiya xətlərinin açılması prosesinə də mənəvi dəstək verir. 

 “Sülh körpüsü” təşəbbüsü Cənubi Qafqazda postmünaqişə dövrünün ən uğurlu ictimai diplomatiya prosesidir. İrəvan, Bakı və Qəbələ görüşlərində əldə olunan irəliləyişlər iki ölkə cəmiyyətlərinin sülhə hazır olduğunu aydın nümayiş etdirdi. İlin sonunadək planlaşdırılan növbəti təmaslar əldə edilən nailiyyətləri daha da möhkəmləndirəcək, regional təhlükəsizlik arxitekturasına əvəzsiz töhfələr verəcək. 

Yusif Şərifzadə

 XQ

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
Читать полностью