Ən qədim yeddi texnologiya şirkəti və onların təkamülü

İnsanlar texnologiya şirkətləri haqqında düşünəndə adətən startaplar, mobil tətbiqlər və Silikon Vadisi yada düşür. Halbuki ən təsirli texnoloji şirkətlərin bəziləri elektrik enerjisinin geniş yayılmasından, internetdən isə xeyli əvvəl yaradılıb. Onların ilk məhsulları nə smartfon, nə də server olub - teleqraf xətləri, şüşə məmulatları, kağız və mexaniki tabulyatorlar idi.

Son 150 il ərzində bu şirkətlər sənaye inqilablarını, dünya müharibələrini və iri texnoloji sıçrayışları geridə qoyaraq dəfələrlə özlərini yenidən formalaşdırıblar. Onlar teleqraf naqillərindən optik lifə, kağız fabriklərindən 5G şəbəkələrinə, perfokartlardan kvant kompüterlərinə keçid ediblər. Bu tarixlər innovasiyanın əslində necə baş verdiyini anlamaq üçün nadir imkan yaradır.

Aşağıda bu gün də fəaliyyətini davam etdirən ən qədim yeddi texnologiya şirkəti təqdim olunur.

BT Group

BT-nin tarixi 1846-cı ildə Böyük Britaniyada ilk ictimai teleqraf şəbəkəsini yaratmaq məqsədilə təsis edilmiş Electric Telegraph Company-yə dayanır. Bu fakt BT-ni rabitə sektorunda fəaliyyət göstərən ən qədim şirkətlərdən birinə çevirir. Sonrakı onilliklərdə teleqraf sistemi General Post Office ilə birləşdirilib, daha sonra British Telecom, ardınca isə müasir BT Group kimi yenidən təşkil olunub.

XX və XXI əsrlərdə BT sabit telefon rabitəsindən genişzolaqlı internetə, mobil əlaqəyə, korporativ şəbəkələrə və kiber­təhlükəsizliyə keçid edib. Bu gün şirkət Böyük Britaniyada mis və optik lif şəbəkələrinin böyük hissəsinə cavabdeh olan Openreach bölməsini idarə edir. BT-nin teleqraf dirəklərindən optik infrastrukturun qurulmasına qədər uzanan yolu rabitə texnologiyalarının ümumi tarixini əks etdirir.

Siemens

Siemens 1847-ci ilin oktyabrında Berlində Verner fon Siemens və onun tərəfdaşı İohan Georg Halske tərəfindən elektrik teleqraflarının qurulması və istismarı məqsədilə yaradılıb. Uzaqməsafəli teleqrafiya və elektrik mühəndisliyində əldə edilən erkən uğurlar şirkətin fəaliyyətini sürətlə Avropaya yaydı. Sənayeləşmə dövründə Siemens generatorlar, nəqliyyat avadanlıqları və sənaye texnikası istehsalına keçdi.

Təxminən iki əsr ərzində şirkət tibbi görüntüləmə, avtomatlaşdırma, dəmir yolu sistemləri və enerji texnologiyaları sahələrində fəaliyyətini genişləndirdi. Bu gün Siemens XIX əsrin teleqraf istehsalçısından XXI əsrin mühəndislik və proqram təminatı nəhənginə çevrilərək Industry 4.0 və tibbi diaqnostika layihələrinin önündə yer alır.

Corning

Corning 1851-ci ildə Massaçusets ştatında kiçik şüşə emalatxanası kimi fəaliyyətə başlayıb, daha sonra Nyu-York ştatının Korning şəhərinə köçərək dəqiq şüşə istehsalçısı kimi tanınıb. Şirkət erkən elektrikləşmə dövründə lampalar üçün şüşə, XX əsrdə isə Pyrex istiliyədavamlı şüşəsini və teleskoplar üçün yüksək dəqiqlikli optikanı yaradıb.

XX əsrin sonu – XXI əsrin əvvəlində Corning diqqətini müasir texnologiyalar üçün kritik əhəmiyyət daşıyan materiallara yönəltdi: yüksək sürətli şəbəkələr üçün ultra­təmiz optik lif və smartfon ekranlarında istifadə edilən Gorilla Glass. Vaxtilə unudulmuş texnologiya olan Gorilla Glass-ın yenidən canlanması Apple ilə əməkdaşlıq nəticəsində baş verdi. Bu gün Corning laboratoriya qablarından tutmuş smartfon displeylərinə və qlobal internet trafikinə xidmət edən optik lif nüvələrinə qədər geniş məhsul çeşidi istehsal edir.

Nokia

Nokia fəaliyyətinə telefon istehsalçısı kimi deyil, sellüloz-kağız müəssisəsi kimi başlayıb. 1865-ci ildə dağ mühəndisi Fredrik İdestam Finlandiyanın cənubunda ağac kütləsinin emalı zavodunu qurub, daha sonra Nokianvirta çayı üzərində ikinci zavodu açıb. Şirkət adını məhz bu məkandan alıb.

XX əsrdə Nokia rezin və kabel istehsalçıları ilə birləşərək şinlər, rezin ayaqqabılar və elektrik kabelləri istehsal edib. Yalnız sonradan telekommunikasiya sahəsinə fokuslanan şirkət 1990-cı illərdə mobil telefon istehsalında qlobal liderə çevrildi.

Bu gün Nokia şəbəkə infrastrukturu, proqram təminatı və texnologiya lisenziyalaşdırılması ilə məşğuldur. Şirkət 5G şəbəkələrinin qurulmasında mühüm rol oynayır və geniş patent portfelinə malikdir. 150 illiyini qeyd edən Nokia öz tarixini daimi transformasiyalar silsiləsi kimi təqdim edir.

AT&T

AT&T-nin tarixi 1876-cı ildə Aleksandr Qraham Bellin telefonu ixtira etməsi və ilk Bell şirkətlərinin yaradılması ilə başlayır. 1885-ci ildə ABŞ ərazisində şəhərlərarası telefon xətlərinin qurulması məqsədilə American Telephone & Telegraph (AT&T) təsis edilib və qısa müddətdə ölkənin rabitə sisteminin mərkəzinə çevrilib.

XX əsrin böyük hissəsində AT&T tənzimlənən monopolya kimi fəaliyyət göstərərək ABŞ-da ünsiyyət mədəniyyətini formalaşdırıb. Şirkətin Bell Labs tədqiqat mərkəzi tranzistorun, informasiya nəzəriyyəsinin və müasir hesablama texnologiyalarının əsaslarının yaradıldığı ən nüfuzlu sənaye laboratoriyalarından biri olub.

1984-cü ildə tənzimləyici qərarla Bell sistemi parçalandı. Buna baxmayaraq, AT&T birləşmələr yolu ilə yenidən mövqelərini bərpa edərək bu gün simsiz rabitə, genişzolaqlı internet və korporativ kommunikasiya sahəsində aparıcı operatorlardan biridir.

General Electric

General Electric (GE)-in tarixi XIX əsrin sonlarında Tomas Edisonun elektrik layihələri ilə başlayır. Şirkət 1892-ci ildə Edison General Electric və onun rəqibi Thomson-Houston-un birləşməsi nəticəsində yaradılıb.

XX əsrdə GE Amerika sənaye gücünün simvoluna çevrilərək generatorlardan və lampalardan tutmuş reaktiv mühərriklərə, tibbi görüntüləmə sistemlərinə və erkən kompüter texnologiyalarına qədər geniş sahədə fəaliyyət göstərib. Son illərdə restrukturizasiya prosesindən keçsə də, şirkət aviasiya, energetika və məişət texnikası sahələrində təsirini qoruyur.

GE Dow Jones Industrial Average indeksinə daxil edilən ilk 12 şirkətdən biri olub və uzun illər idarəetmə və sənaye tədqiqatlarının sınaq meydanı kimi tanınıb.

IBM

IBM 1911-ci ildə perfokart tabulyatorları, tərəzilər və vaxtölçən cihazlar istehsal edən şirkətlərin birləşməsi ilə yaradılıb. 1924-cü ildə International Business Machines adını alıb. XX əsrin böyük hissəsində IBM korporativ hesablama sahəsində dominant mövqeyə malik olaraq hökumətlərə, banklara və iri şirkətlərə əsas sistemlər təqdim edib.

Zamanla şirkət serverlərə, proqram təminatına və İT xidmətlərinə, son illərdə isə süni intellekt və kvant tədqiqatlarına yönəlib. 2011-ci ildə IBM-in Watson sistemi Jeopardy! televiziya yarışmasında insan çempionları məğlub edərək şirkətin yeni istiqamətini simvolizə edib. Bu gün IBM kvant hesablama texnologiyalarına investisiya qoyaraq perfokartlardan başlayan yolunu davam etdirir.

Hazırladı:

S.ELAY

XQ