Sia Az saytından alınan məlumatlara görə, Icma.az xəbər verir.
Bələdiyyə seçkiləri, müharibə-sülh dilemması və illüziyalı Avropa xəyalı
Cənubi Qafqazın ən kövrək bəndi olan Ermənistan bu gün həm daxili siyasi çəkişmələr, həm də xarici siyasətdəki radikal tərəddüdlər səbəbindən mühüm bir "tarixi yolayrıcı" qarşısındadır. Bələdiyyə seçkilərindən başlayaraq parlament seçkilərinə qədər uzanan daxili dinamiklər, ölkənin xarici siyasətindəki Rusiyadan qaçış və Avropaya sığınma cəhdləri sadəcə hökumət dəyişikliyi məsələsi deyil, bu, Ermənistanın bir dövlət kimi gələcək taleyini müəyyən edən strateji sınaqdır.
Ermənistanda yerli özünüidarəetmə (bələdiyyə) seçkiləri uzun müddətdir ki, sadəcə mənzil-kommunal və ya yerli infrastruktura məsul şəxslərin seçilməsi prosesi olmaqdan çıxıb. Yerli seçkilər Nikol Paşinyanın "Mülki Müqavilə" partiyasının xalq arasındakı real reytinqini ölçən əsas indikatordur. Paytaxt İrəvan daxil olmaqla, Gümrü, Vanadzor və sərhədyanı bölgələrdə keçirilən bələdiyyə seçkilərinin nəticələri göstərir ki, Paşinyan hakimiyyəti 2018-ci ildəki mütləq dəstəyini itirib. Bir çox iri şəhərlərdə mərkəzi hakimiyyət koalisiya qurmaq məcburiyyətində qalır və ya müxalifətə uduzur.
Ermənilər kimə səs verir? Ermənistan seçicisi hazırda 3 əsas ideoloji-siyasi qrupa bölünüb. Birincisi, "status-kvo" və sülh tərəfdarları (Paşinyan elektoratı). Müharibədən yorulmuş, yeni bir hərbi fəlakətdən qorxan və Paşinyanın "Sülh kəsişməsi" şüarlarına sığınan passiv çoğunluq. İkincisi, "qisasçı" və revanşistlər (Köçəryan-Sarkisyan/"Daşnaksutyun" klani). Müharibə məğlubiyyətini qəbul edə bilməyən, radikal kilsə və keçmiş hərbi xunta ətrafında birləşən, Rusiyaya sadiq qrup. Üçüncüsü, "narahat, amma çarəsiz" neytrallar: həm Paşinyana, həm də keçmiş rejimlərə nifrət edən, seçkiyə getməyən, ölkədən köçməyə üstünlük verən böyük bir kütlə.
Cəmiyyət iki kəskin qütbün təsiri altındadır: "Acı sülh" və "illüziyalı revanş". Keçmiş Qarabağ klanı, kilsə və radikal müxalifət Ermənistanda güclü səs-küy yaratsa da, onların real hakimiyyəti ələ keçirmək və yeni müharibə başlamaq ehtimalı son dərəcə aşağıdır. Erməni cəmiyyəti 44 günlük müharibənin və 2023-cü ilin sentyabrındakı anti-terror tədbirlərinin acı nəticələrini yaxşı xatırlayır. Xalq revanşistlərin hakimiyyətə gələcəyi təqdirdə yeni bir hərbi fəlakətlə üzləşəcəyini bilir.
Seçki kontekstində pragmatik və ya sadəcə qorxu faktoruna söykənən "sülh tərəfdarları"nın (Paşinyan xəttinin) qələbə şansı daha yüksəkdir. Lakin Paşinyanın böyük problemi odur ki, o, sülhü bir bəyanat kimi təqdim etsə də, konseptual sülh müqaviləsini bağlamaq üçün lazımi cəsarətli addımları (Konstitusiya dəyişikliyi, ərazi iddialarından tam imtina) atmaqda tərəddüd edir.
Ermənistanın 200 ildən çox davam edən "Rusiya təhlükəsizlik çətiri" tamamilə çöküb. İrəvanın Moskvadan uzaqlaşması sadəcə siyasi seçim deyil, KTMT-nin 2020-2023-cü illərdə Ermənistanın xəyallarını boşa çıxarmasının təbii nəticəsidir. Rusiya Ermənistanın əsas ticarət tərəfdaşı, yeganə ucuz qaz təminatçısı və Metsamor SES-in idarəçisidir. Moskva Aİİ imtiyazlarını ləğv edərsə, İrəvanı 69%-dək artan qaz qiymətləri və ticarət blokadası gözləyir. Gümrüdəki 102-ci baza və sərhədlərdəki Rusiya hərbçiləri Moskvaya İrəvanda daxili sabitliyi hər an pozmaq imkanı verir.
Nikol Paşinyan rəhbərliyi cəmiyyətə "Avropa İttifaqına namizədlik və Qərb təhlükəsizlik çətiri" nağılını satmağa çalışır. Lakin bu siyasətin Ermənistana vədləri ilə real nəticələri arasında uçurum var. Fransanın, Aİ missiyasının (EUMA) və müəyyən Avropa institutlarının verdiyi bəyanatlar, məhdud maliyyə yardımları və hərbi-təlim dəstəyi (məsələn, Fransanın müdafiə silahları satışı). Cəmiyyət üçün cazibədar görünən Avropa vizası imkanları.
Bəs, Avropanın Ermənistana verə bilmədikləri nədir? Nə NATO, nə də Aİ Ermənistan üçün öz əsgərini döyüşdürməyəcək. Avropa yalnız izləyir və " dərin narahatlıq" ifadə edir. Avropa Rusiya bazarlarını əvəz edə bilməz. Aİ Ermənistanın kənd təsərrüfatı və ya sənaye məhsullarını geniş miqyasda almağa hazır deyil.
Qərbin geosiyasi iddialarına alət olub Rusiyanı tam qarşısına alan ölkələrin (Ukrayna, Gürcüstan) hansı ağır fəsadlarla üzləşdiyi bilən Ermənistan eyni səhvi təkrar edərsə, Cənubi Qafqazın "yeni poliqonuna" çevriləcəyini də ehtimal edir. Ermənistan xalqı və rəhbərliyi dərk edir ki, ölkənin təhlükəsizliyinin və iqtisadi nicatının açarı nə Moskvada, nə də Brüsseldədir. Avropaya inteqrasiya xəyalları Ermənistana vaxt itkisindən, Rusiya tərəfindən iqtisadi sanksiyalardan və regional təcriddən başqa heç nə vəd etmir.
Müharibə-sülh dilemmasının yeganə rasional həlli variantı regional inteqrasiyadır. Ermənistan Rusiyanın iqtisadi qandalından və Qərbin geosiyasi aləti olmaqdan xilas olmaq istəyirsə, Bakı və Ankara ilə dil tapmalı, Zəngəzur dəhlizi daxil olmaqla bütün kommunikasiyaları açmalı və Azərbaycanın irəli sürdüyü 5 əsas prinsip əsasında Sülh Müqaviləsini imzalamalıdır. Əks halda, İrəvanın "Avropa sevdası" ölkənin iqtisadi çökməsi və növbəti dövlətçilik krizisi ilə nəticələnəcək.
V.VƏLİLİ