Icma.az, Bakivaxti saytına istinadən bildirir.
Ermənistanın İranla sərhəddə xüsusi komissiya yaratması Cənubi Qafqazda baş verən geosiyasi dəyişikliklər fonunda diqqət çəkən hadisələrdən biridir. Rəsmi İrəvanın sərhədin vəziyyətinin qiymətləndirilməsi, müvafiq ölçmə işlərinin aparılması və İran tərəfi ilə əlaqələndirmənin təmin edilməsi istiqamətində atdığı bu addımın yalnız texniki xarakter daşıdığını düşünmək doğru olmazdı.
Xüsusilə prosesə hərbi və təhlükəsizlik strukturlarının nümayəndələrinin cəlb edilməsi Ermənistanın sərhəd məsələlərinə daha geniş strateji kontekstdə yanaşdığını göstərir. Bu qərarın regionda nəqliyyat-kommunikasiya xətlərinin açılması istiqamətində müzakirələrin intensivləşdiyi dövrə təsadüf etməsi də təsadüfi görünmür.
Məsələnin mühüm tərəflərindən biri Zəngəzur dəhlizi və ABŞ-nin iştirakı ilə gündəmə gələn TRIPP layihəsi ilə bağlıdır. Azərbaycan uzun müddətdir əsas ərazisi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında maneəsiz nəqliyyat bağlantısının təmin olunmasını regional gündəliyin prioritet istiqamətlərindən biri kimi irəli sürür. Ermənistan isə bu prosesin öz suverenliyi və yurisdiksiyası çərçivəsində həyata keçirilməsini əsas prinsip kimi təqdim edir. Belə bir şəraitdə İranla sərhədin idarə olunması məsələlərinin yenidən gündəmə gətirilməsi gələcək nəqliyyat infrastrukturuna hazırlıq kontekstində də qiymətləndirilə bilər. Bununla belə, komissiyanın yaradılmasının birbaşa TRIPP layihəsinin icrası ilə əlaqəli olduğu hələ təsdiqlənməyib.
İranın mövqeyi isə ayrıca diqqət tələb edir. Tehran uzun illər Cənubi Qafqazda sərhədlərin dəyişdirilməsinə qarşı çıxdığını bəyan edib və Ermənistanla quru bağlantısının qorunmasını strateji maraqlarından biri kimi təqdim edib. Lakin hazırda müzakirə edilən nəqliyyat layihələri beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərin dəyişdirilməsini mütləq nəzərdə tutmur. Bu baxımdan İranın narahatlığının əsas istiqamətlərindən biri ABŞ-nin regiondakı mümkün iqtisadi və təhlükəsizlik iştirakının genişlənməsidir. Ermənistanın öz sərhədində yeni təşkilati tədbirlər görməsi isə Tehranın mövqeyindən asılı olmayaraq, İrəvanın regional nəqliyyat gündəliyində fəal iştirak etmək niyyətini nümayiş etdirə bilər.
Ermənistanın xarici siyasətində də müəyyən ziddiyyətli məqamlar müşahidə olunur. Bir tərəfdən, İrəvan İranla ənənəvi siyasi və iqtisadi münasibətlərini qorumağa çalışır, digər tərəfdən isə ABŞ və Avropa İttifaqı ilə əməkdaşlığı genişləndirməyə maraq göstərir. TRIPP layihəsi bu iki istiqamətin kəsişdiyi mühüm məsələlərdən biridir. Ermənistanın qarşısında duran əsas vəzifə yeni nəqliyyat imkanlarından yararlanmaqla yanaşı, İranla münasibətlərində əlavə gərginliyin yaranmasına imkan verməməkdir. Lakin müxtəlif tərəflərin regional təhlükəsizlik və tranzit məsələlərinə fərqli yanaşması İrəvanın manevr imkanlarını məhdudlaşdıra bilər.
Azərbaycan baxımından isə əsas məsələ regionda nəqliyyat əlaqələrinin bərpası və Naxçıvanla dayanıqlı quru bağlantısının yaradılmasıdır. Bu istiqamətdə əldə olunacaq irəliləyiş yalnız Azərbaycanın daxili nəqliyyat imkanlarının genişlənməsi deyil, həm də Cənubi Qafqazın beynəlxalq tranzit sistemində rolunun artması deməkdir. Xüsusilə Orta Dəhlizin inkişafı, Türkiyə ilə nəqliyyat inteqrasiyasının gücləndirilməsi və regional ticarətin genişlənməsi baxımından yeni kommunikasiya xətləri mühüm iqtisadi perspektivlər yaradır. İranın bu prosesə münasibəti isə layihələrin siyasi müzakirələrinə təsir göstərsə də, tərəflər arasında razılaşdırılmış nəqliyyat həllərinin əhəmiyyətini azaltmır.
Nəticə etibarilə, Ermənistanın İranla sərhəddə xüsusi komissiya yaratması regional proseslərin daha mürəkkəb mərhələyə daxil olduğunu göstərən hadisə kimi nəzərdən keçirilə bilər. Burada əsas sual komissiyanın hansı konkret səlahiyyətlərə malik olması və fəaliyyətinin gələcək nəqliyyat layihələri ilə nə dərəcədə əlaqələndirilməsidir. Qarşıdakı dövrdə Ermənistanın atacağı praktiki addımlar, İranın diplomatik reaksiyası və Azərbaycan–Ermənistan normallaşma prosesində əldə olunacaq nəticələr məsələnin real siyasi əhəmiyyətini müəyyənləşdirəcək. Cənubi Qafqazın gələcək geosiyasi mənzərəsi də böyük ölçüdə regional dövlətlərin yeni kommunikasiya imkanlarını qarşıdurma deyil, əməkdaşlıq mexanizminə çevirə bilməsindən asılı olacaq.
Alim Nəsirov