Lent az portalından verilən məlumata görə, Icma.az xəbər yayır.
Ev heyvanları insanların gündəlik həyatında mühüm yer tutur. Pişik və itlərlə ünsiyyət bir çox insana rahatlıq verir, tənhalıq hissini azaldır və əhvalını yaxşılaşdırır. Bəs ev heyvanları həqiqətən insanın psixoloji vəziyyətinə müsbət təsir göstərirmi?
Lent.az xəbər verir ki, ABŞ alimləri insanların pişik və itlərlə gündəlik ünsiyyətini araşdırmaq üçün yeni texnologiya hazırlayıblar. Arizona Universitetinin mütəxəssisləri tərəfindən yaradılan AURAL-Pet adlı sistem insanların ev heyvanları ilə necə danışdığını, onlara hansı münasibəti göstərdiyini və gündəlik həyatda necə davrandığını təhlil etməyə imkan verir. Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bu texnologiya gələcəkdə ev heyvanları ilə ünsiyyətin insanların psixoloji sağlamlığına və ümumi əhvalına necə təsir etdiyini daha dəqiq müəyyənləşdirməyə kömək edə bilər.
Ev heyvanları ilə ünsiyyəti araşdırmaq niyə vacibdir?
Alimlər uzun illərdir pişik və itlərin insanların psixoloji vəziyyətinə təsirini öyrənirlər. Bəzi araşdırmalar ev heyvanı saxlayan insanların özlərini daha az tənha hiss etdiyini və depressiya əlamətlərinin daha zəif olduğunu göstərib. Lakin digər tədqiqatlarda bu qədər nəzərəçarpan müsbət nəticələr əldə edilməyib. Yeni araşdırmanın müəllifləri hesab edirlər ki, bu ziddiyyətlərin səbəbi məsələyə həddindən artıq sadə yanaşılması ola bilər. Çünki evdə pişik və ya itin olması həmin heyvanla insan arasında güclü emosional əlaqənin mövcudluğu demək deyil. Məsələn, iki insanın hər ikisi it saxlaya bilər. Lakin onların heyvanlarla münasibəti tamamilə fərqli ola bilər. Bir insan iti ilə daim danışır, gün ərzində baş verən hadisələri onunla bölüşür və heyvana ailə üzvü kimi yanaşır.
Digəri isə yalnız yemək vermək, gəzdirmək və müəyyən əmrlər söyləməklə kifayətlənir. Alimlərin fikrincə, məhz bu fərqlər ev heyvanlarının insanın psixoloji vəziyyətinə təsirini anlamaq baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Alimlər 5 mindən çox səs yazısını araşdırıblar
Tədqiqatçılar insanların ev heyvanları ilə gündəlik ünsiyyətini öyrənmək üçün ABŞ-də əvvəllər aparılmış dörd elmi araşdırmanın materiallarından istifadə ediblər. Həmin araşdırmalarda EAR adlı sistem tətbiq olunub. Bu sistem iştirakçıların smartfonları vasitəsilə təsadüfi vaxtlarda ətraf mühitin qısa səs yazılarını qeydə alıb. İştirakçılar səslərin yazıldığını bilsələr də, cihazın dəqiq nə vaxt işə düşəcəyindən xəbərsiz olublar. Bu üsul alimlərə insanların əvvəlcədən hazırlanmış cavablarını deyil, gündəlik həyatdakı təbii davranışlarını müşahidə etmək imkanı yaradıb.
Ümumilikdə 5 072 səs yazısı təhlil üçün seçilib.
Araşdırmada pişik və ya itləri ilə birlikdə olan 240 nəfərin məlumatlarından istifadə edilib. Səs yazılarının hər biri 30 və ya 50 saniyə davam edib.
İnsanlar ev heyvanları ilə necə danışırlar?
Alimlərin hazırladığı AURAL-Pet sistemi insan davranışının və nitqinin 30 müxtəlif kateqoriyasını müəyyən edə bilir. Texnologiya yalnız insanın heyvana müraciət edib-etmədiyini deyil, həm də bu ünsiyyətin xarakterini təhlil edir. Məsələn, sistem əmrləri, sualları, tərifləri, mənfi ifadələri, heyvanın adının çəkilməsini və əsəbilik əlamətlərini müəyyənləşdirə bilir. Bundan başqa, insanın danışıq tərzi və səs tonu da nəzərə alınır. Tədqiqatçılar insanların ev heyvanları ilə danışarkən daha yavaş danışıb-danışmadığını və ya səslərini yüksəldib-yüksəltmədiyini də araşdırıblar. Nəticələr göstərib ki, iştirakçıların danışdığı qeydə alınmış halların təxminən 9,2 faizində onlar pişik və ya itlərinə müraciət ediblər. Lakin ünsiyyət forması insanlar arasında ciddi şəkildə fərqlənib. Bəzi insanlar üçün ev heyvanları əsl həmsöhbət rolunu oynayıb. Onlar pişik və itlərinə iş günündən, havadan, alış-verişdən, gələcək planlarından və gündəlik həyatlarında baş verən hadisələrdən danışıblar. Digər iştirakçılar isə heyvanlarla daha sadə formada ünsiyyət qurublar. Onlar əsasən qısa əmrlər verib, suallar ünvanlayıb və ya heyvanları tərifləyiblər.
Ev heyvanları ilə danışmaq insanı xoşbəxt edirmi?
Alimlər bildirirlər ki, əldə edilən nəticələr hələlik ev heyvanları ilə müəyyən formada danışmağın insanın psixoloji sağlamlığını birbaşa yaxşılaşdırdığını sübut etmir. Hazırkı araşdırmanın əsas məqsədi insanların pişik və itlərlə ünsiyyətini obyektiv şəkildə qeydə ala və təsnif edə bilən texnologiyanın hazırlanması olub. Tədqiqatçılar gələcəkdə bu məlumatları iştirakçıların psixoloji vəziyyəti ilə müqayisə etməyi planlaşdırırlar. Onlar insanların sosial həyatı, emosional vəziyyəti və ev heyvanlarına bağlılıq səviyyəsi arasındakı əlaqəni də araşdırmaq istəyirlər. Bu məlumatlar müəyyən ünsiyyət formalarının insanların özlərini daha yaxşı hiss etməsi ilə əlaqəli olub-olmadığını anlamağa kömək edə bilər.
Ev heyvanları tənhalıq hissini azalda bilərmi?
Əvvəlki bəzi elmi araşdırmalarda ev heyvanı saxlamaqla tənhalıq hissinin azalması arasında əlaqə müşahidə edilib. Pişik və itlər insanların gündəlik həyatında emosional yaxınlıq hissi yarada və onlara yoldaşlıq edə bilər. Xüsusilə tək yaşayan insanlar üçün ev heyvanı ilə ünsiyyət gündəlik həyatın mühüm hissəsinə çevrilə bilər. Lakin mütəxəssislər vurğulayırlar ki, bu təsir bütün insanlarda eyni deyil. Heyvanın xarakteri, sahibinin həyat tərzi, emosional bağlılıq və gündəlik ünsiyyətin keyfiyyəti nəticələrə təsir göstərə bilər. Buna görə də yalnız ev heyvanı saxlamağın hər kəsin psixoloji vəziyyətini yaxşılaşdıracağını söyləmək düzgün olmaz.
Yeni araşdırmanın hansı məhdudiyyətləri var?
Alimlər bildirirlər ki, AURAL-Pet texnologiyasının hələ müəyyən məhdudiyyətləri mövcuddur. Araşdırmada yalnız səs yazılarından istifadə edildiyi üçün bəzi hallarda insanın hansı heyvanla ünsiyyətdə olduğunu dəqiq müəyyənləşdirmək mümkün olmayıb. Bundan başqa, sistem indiyədək yalnız ingilisdilli iştirakçılar üzərində yoxlanılıb. Tədqiqat yalnız pişik və itlərlə ünsiyyəti əhatə edib. Digər ev heyvanları araşdırmaya daxil edilməyib. Bu səbəbdən nəticələri bütün ölkələrə, mədəniyyətlərə və heyvan növlərinə eyni şəkildə aid etmək mümkün deyil. Bununla belə, alimlər yeni texnologiyanın gələcək elmi araşdırmalar üçün mühüm imkanlar yaradacağını düşünürlər. AURAL-Pet insanların ev heyvanları ilə münasibətlərini yalnız sorğular və xatirələr əsasında deyil, real gündəlik həyat şəraitində öyrənməyə imkan verəcək. Beləliklə, gələcək tədqiqatlar pişik və itlərlə ünsiyyətin insanın emosional vəziyyətinə, tənhalıq hissinə və psixoloji rifahına necə təsir etdiyini daha dəqiq ortaya qoya bilər.