Fars körfəzindən Avropaya uzanan yeni ticarət xətti formalaşır

“Türkiyə ilə İraq arasında “İnkişaf Yolu” layihəsinin imzalanması Bağdad administrasiyasının layihə ilə bağlı siyasi iradəsini qoruduğunu və prosesin institusional əsasda irəlilədiyini göstərir. Burada əsas məqam ondan ibarətdir ki, İnkişaf Yolu Layihəsi sadəcə Türkiyə ilə İraq arasında qurulan nəqliyyat xətti deyil. Bu gün qlobal ticarət dəniz nəqliyyatının klassik anlayışından kənara çıxaraq multimodal nəqliyyat sistemləri və beynəlxalq dəhlizlər vasitəsilə yenidən formalaşır. Çinin “Bir Kəmər, Bir Yol” təşəbbüsü, Orta Dəhliz, Şimal Dəhlizi, Hindistan–Yaxın Şərq–Avropa İqtisadi Dəhlizi (IMEC) və Avropa İttifaqının əlaqələndirmə siyasəti eyni geoiqtisadi transformasiyanın müxtəlif təzahürləridir. İnkişaf Marşrutu da bu yeni qlobal dəhliz arxitekturasının ən mühüm halqalarından birinə çevrilmək potensialına malikdir. Bu baxımdan Türkiyənin geostrateji mövqeyi xüsusi əhəmiyyət daşıyır”.

Bu barədə Bizimyol.info xəbər portalına Diplomatiya və Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin (DASAM) prezidenti Mehmet Gökhan Özçubukçu danışıb.

Onun fikrincə, Türkiyənin coğrafi yerləşməsi layihəyə əlavə strateji dəyər qazandırır. Tarix boyu Türkiyə Asiya ilə Avropa arasında təbii tranzit ölkə olub və bu gün inkişaf etmiş liman infrastrukturu, dəmir yolu şəbəkələri, avtomobil magistralları, logistika mərkəzləri və nəqliyyat investisiyaları sayəsində bu mövqeyini institusional üstünlüyə çevirib. Marmaray, Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu, Yavuz Sultan Səlim körpüsü vasitəsilə yaradılan dəmir yolu bağlantıları, eləcə də Filyos, Mersin və İzmir limanlarına yatırılan investisiyalar Türkiyəni şərq–qərb və şimal–cənub ticarət marşrutlarının kəsişmə nöqtəsinə çevirib. Bu isə Türkiyəni təkcə tranzit ölkə deyil, həm də regional logistika və təchizat zəncirlərinin idarə olunduğu strateji mərkəzə çevirir.

“Orta Dəhlizin son illərdə qazandığı əhəmiyyəti nəzərə alsaq, İnkişaf Marşrutu Layihəsinin bu marşrutla inteqrasiyası Avrasiya ticarətində yeni sinerji yarada bilər. Fars körfəzindən İraq üzərindən Türkiyəyə çatan yüklərin buradan Qafqaza, Qara dənizə, Balkanlara və Avropaya, həmçinin Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu vasitəsilə Türk dünyasına və Orta Asiyaya daşınması Türkiyəni qlobal əlaqə sistemində mərkəzi ölkələrdən birinə çevirir. Buna görə də İnkişaf Marşrutu ilə Orta Dəhliz rəqabət aparan layihələr kimi deyil, bir-birini tamamlayan strateji nəqliyyat şəbəkələri kimi qiymətləndirilə bilər. Bu inteqrasiya təkcə Türkiyə ilə İraqın deyil, həm də Türk Dövlətləri Təşkilatı məkanının, Körfəz ölkələrinin və Avropa bazarlarının iqtisadi inteqrasiyasına töhfə vermək potensialına malikdir. Buna görə də layihə ilə bağlı müxtəlif aktorların həssaslıqlarını yalnız siyasi təsir uğrunda mübarizə kimi qiymətləndirmək natamam yanaşma olardı. Çünki bu gün nəqliyyat dəhlizləri enerji təhlükəsizliyi, logistika, rəqəmsal infrastruktur, təchizat zəncirləri və geoiqtisadi rəqabətin mərkəzində dayanır. Türkiyənin coğrafi üstünlüyünü güclü nəqliyyat infrastrukturu ilə birləşdirməsi onu Avrasiyanın ən mühüm birləşdirici ölkələrindən birinə çevirir”, – deyə o əlavə edib.

Ekspertin fikrincə, İnkişaf Marşrutu Layihəsinin uğurla həyata keçirilməsi təkcə Türkiyə ilə İraq arasında münasibətləri gücləndirməyəcək, həm də Avropa, Körfəz və Türk dünyası arasında daha inteqrasiya olunmuş, təhlükəsiz və davamlı ticarət şəbəkəsinin formalaşmasına mühüm töhfə verəcək. Bu baxımdan Türkiyənin dəhliz diplomatiyasındakı rolu regional sabitliyin və iqtisadi əlaqələrin gücləndirilməsi baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır.”

İradə Cəlil, Bizimyol.info