Icma.az xəbər verir, Konkret.az saytına əsaslanaraq.
1944-cü il noyabrın 20-də səhər saatlarında Sakit okeanın ortasında, atollarla əhatə olunmuş ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin Ulsiti (Ulithi) bazasında elə bir hadisə baş verdi ki, bir neçə il əvvəl bunu fantastika yazıçısının təxəyyülünün məhsulu hesab etmək olardı.
ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinə məxsus nəhəng yanacaq tankeri USS Mississinewa qəfil torpeda zərbəsinə məruz qaldı. Gəminin gövdəsində güclü partlayış baş verdi, ardınca yanğın başladı və tanker sürətlə batmağa başladı.
Lakin hadisənin ən dəhşətli tərəfi torpedanın özündə idi. Bu, adi sualtı silah deyildi. Onun daxilində silahı özü idarə edən, hədəfə qədər irəliləyən və sağ qayıtmaq şansı demək olar ki, olmayan yapon dənizçisi əyləşmişdi.
Bu silahın adı “Kayten” idi. Yapon dilindən tərcümədə təxminən “Cənnəti dəyişdirən” və ya “Taleyi dəyişdirən” mənasını verirdi.
1944-cü ilin sonlarına doğru Yaponiya hərbi komandanlığı müharibənin gedişini ənənəvi hərbi vasitələrlə dəyişməkdə getdikcə daha çox çətinlik çəkirdi. Çıxış yolunu isə insan həyatını birbaşa silaha çevirməkdə gördü. Beləliklə, yaponlar ölümcül missiyaya hazır olan dənizçilər üçün xüsusi torpedalar hazırlamağa başladılar.
Kamikadze pilotlarından fərqli olaraq, hədəfə doğru uçarkən heç olmasa səmanı görə bilən bu dənizçilər dar, qapalı metal silindrin içində ölümə gedirdilər. “Kayten” mühərrik, idarəetmə sistemi, kiçik periskop və təxminən 1,5 ton ağırlığında döyüş başlığı ilə təchiz olunmuşdu.
İdeya ondan ibarət idi ki, insan idarəetməsi torpedanı avtomatik sistemdən daha dəqiq şəkildə hədəfə yönəldə bilər. Ancaq bu silahın hazırlanmasında bir məsələ demək olar ki, ümumiyyətlə nəzərə alınmamışdı: pilotun geri qayıtması.
Ulsiti bazasında ölümcül partlayış
Həmin gün səhər saat 05:47-də «Kayten» lövbərdə dayanmış USS Mississinewa tankerinə çırpıldı.
Gəminin göyərtəsində böyük həcmdə yanacaq olduğu üçün partlayışdan sonra tanker nəhəng alov topuna çevrildi. Alov və qatı qara tüstü göyə yüksəldi, ard-arda yeni partlayışlar baş verdi. Yanğın qısa müddətdə gəminin böyük hissəsini bürüdü.
Amerikalı dənizçilər xilas olmaq üçün özlərini suya atır, yaxınlıqdakı gəmilər isə onları xilas etmək məqsədilə qayıqlar göndərirdilər. Lakin vəziyyət son dərəcə ağır idi. Alovlar və partlayışlar arasında xilasetmə işləri aparmaq böyük təhlükə yaradırdı.
Nəhayət, nəhəng tanker suyun dibinə qərq oldu. Hadisə nəticəsində 63 nəfər həyatını itirdi.
Bu, “Kayten”in ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinə qarşı ilk böyük döyüş uğuru idi. Eyni zamanda Yaponiya imperiya donanmasının müharibədə hansı çıxılmaz vəziyyətə düşdüyünü göstərən faciəli nümunələrdən biri oldu.
Tokio qələbə elan etdi, amma reallıq başqa idi
Yaponiya komandanlığı hücumun nəticələrini xeyli şişirdərək qiymətləndirdi. Tokioya göndərilən məlumatlarda üç Amerika aviadaşıyıcısının və iki linkorun batırıldığı iddia edilirdi.
Yəqin ki, Ulsiti laqunu üzərində yüksələn nəhəng tüstü sütunu yapon müşahidəçilərində belə bir təəssürat yaratmışdı. Halbuki yaponların batırıldığını iddia etdikləri gəmilərdən heç biri əslində məhv edilməmişdi. Amerika donanması fəaliyyətini davam etdirirdi və Yaponiya komandanlığının onları artıq batmış hesab etməsindən xəbərsiz idi.
Ümumilikdə, müharibə ərzində “Kayten”lər Amerika donanmasına ciddi itkilər verə bilmədilər. Onların batırdığı gəmilərin sayı olduqca məhdud qaldı. Bunun müqabilində isə Yaponiya sualtı donanması ağır itkilərə məruz qaldı. İnsan həyatını qurban vermək üzərində qurulmuş bu silahın hərbi baxımdan səmərəliliyi gözlənilən nəticəni vermədi.
Tarixin qanlı təsadüfü: Tarava döyüşündən bir il sonra
Bu hadisənin daha bir diqqətçəkən tərəfi var. Düz bir il əvvəl – 1943-cü il noyabrın 20-də – Amerika dəniz piyadaları Sakit okeandakı Tarava atolluna desant çıxarmağa başlamışdılar.
Amerika donanmasının gücünü nümayiş etdirməli olan bu hərbi əməliyyat qısa müddətdə qanlı döyüşə çevrildi. Mərcan rifləri desant katerlərinin sahilə yaxınlaşmasına mane olurdu. Yapon pulemyotçuları isə açıq ərazidə irəliləyən dəniz piyadalarını birbaşa suda atəşə tuturdular.
Üç gün davam edən döyüşlərdə mindən çox amerikalı dəniz piyadası həlak oldu. Yapon qarnizonunun isə demək olar ki, bütün əsgərləri məhv edildi.
Həmin vaxt yaponlar düşməni istehkamlar, artilleriya və canlı qüvvə hesabına dayandırmağa çalışırdılar. Cəmi bir il sonra isə cəbhə qərbə doğru geri çəkiləndə vəziyyət o qədər ağırlaşmışdı ki, artıq insanları torpedaların içərisinə yerləşdirərək ölümə göndərirdilər.
Müharibənin son mərhələsində Yaponiyanın üzləşdiyi ümidsizliyin ən dəhşətli simvollarından biri də məhz «Kayten» oldu. Bu silah texniki baxımdan qeyri-adi olsa da, onun arxasında duran fikir son dərəcə faciəli idi: insanı xilas etmək üçün deyil, onu birdəfəlik məhv silahına çevirmək üçün texnologiyadan istifadə etmək.
Foto: ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin yanacaq tankeri USS Mississinewa Ulsiti laqununda yanır və batır. 20 noyabr 1944-cü il. ABŞ Milli Arxivinin fotosu.