Icma.az bildirir, Xalq qazeti portalına istinadən.
Bakı və Bişkek ortaq gələcəyin əsaslarını yaradır
Qırğız Respublikası ilə Azərbaycan dövləti arasında formalaşan tərəfdaşlıq xətti uzlaşma modelini nümayiş etdirir. Bu əməkdaşlıq prosesi tərəfdaş respublikaların xarici siyasət strategiyasında regionlararası təhlükəsizliyin qorunmasına həlledici zəmin yaradır. İyulun 31-də imzalanan hüquqi sənədlər paketi mövcud strateji yaxınlaşmanın zirvəsini təcəssüm etdirir. Həmin gün liderlərin rəsmi təmasları zamanı qəbul edilən qərarlar iki coğrafiya arasındakı inteqrasiya prosesini tamamilə fərqli, institusional səviyyəyə qaldırır.
Xüsusilə “Azərbaycan Respublikası ilə Qırğızıstan Respublikası arasında müttəfiqlik münasibətləri haqqında Müqavilə” sənədinin ratifikasiya olunması dövlətlərarası əlaqələrin hüquqi bünövrəsini möhkəmləndirən mühüm hadisədir. Bu pakt rəsmi Bakı və Bişkek arasındakı dialoqu tamhüquqlu hərbi-siyasi, habelə strateji müttəfiqlik xəttinə transformasiya edir. Müttəfiqlik statusu tərəflərin qlobal miqyasda yarana biləcək istənilən böhrana qarşı ortaq cəbhədən çıxış etməsini qarantiyaya alır.
Diplomatik məsləhətləşmələrin məntiqi davamı şəklində baş tutan “Azərbaycan Respublikası və Qırğız Respublikasının Dövlətlərarası Şurasının üçüncü iclasının Qərarı” rəsmi səviyyədə təsdiqlənərək ikitərəfli gündəliyin nəticəyönümlü inkişafını təminata götürür. Dövlətlərarası Şuranın mütəmadi fəaliyyəti strateji planların real icra məsələlərini operativ qaydada tənzimləyən əsas mərkəz kimi çıxış edir. Əldə edilən bütün konseptual razılaşmalar ali instansiyanın nəzarəti altında müvafiq idarələrə yönəldilir, icra müddətləri qəti olaraq dəqiqləşdirilir. Xarici siyasət, habelə təhlükəsizlik strukturlarının mütəmadi uzlaşdırılmış fəaliyyəti sayəsində yaxın gələcəkdə ratifikasiyası gözlənilən bütün layihələr ən kiçik həssas detallarına qədər regional maraqlara uyğunlaşdırılır. Şura çərçivəsində aparılan geniş tərkibli dialoq əlaqədar coğrafiyalar arasındakı informasiya, texnologiya, logistika bağlarının zərərsiz fəaliyyətini tam sığortalayır.
Azərbaycan Prezidenti cənab İlham Əliyevin görüş əsnasında səsləndirdiyi prinsiplər rəsmi Bakının xarici siyasət fəlsəfəsinin aydın inikasını ortaya qoyur. Dövlət rəhbəri tərəflərin qlobal təşəbbüslərdə qəti həmrəylik nümayiş etdirəcəyini, mütəmadi qarşılıqlı dəstəyin fasiləsiz davam edəcəyini bildirib. Müttəfiqlik formatının çox böyük tarixi məsuliyyət tələb etdiyini xatırladan dövlət başçısı iştirakçı respublikaların məlum strateji yükü daşımağa tam hazır olduğunu diqqətə çatdırıb. Bu ifadələr yaranan yeni inteqrasiya xəttinin kənar şantajlara qarşı immunitetini formalaşdıran siyasi doktrina sayılır. Tərəflərin həm mötəbər qlobal platformalarda, həm iqtisadi-ticari fəaliyyətlərdə, həmçinin xüsusilə təhlükəsizliyin sarsılmaz möhkəmləndirilməsi istiqamətində kollektiv səsə malik olması bölgənin xarici diktədən qorunmasını reallığa çevirir.
Qırğız Respublikasının rəhbəri Sadır Japarovun imza mərasimindəki çıxışı mövcud ittifaqın Orta Asiya coğrafiyası üçün daşıdığı ali önəmi incələməyə imkan verir. Təmasların nəticəsini həlledici tarixi hadisə adlandıran Qırğızıstan rəhbəri müttəfiqlik müqaviləsinin ikitərəfli əməkdaşlıqda əsaslı yüksəliş mərhələsinə qapı açdığını xüsusi vurğulayıb. Məlum sənədin tarixi dəyəri müstəqil xarici siyasət kursunu yürüdən fərqli subyektlərin kənar təzyiqləri rədd edərək sırf qardaşlıq telləri üzərində gələcək vizyon yaratması ilə ölçülür. Bütün maraq doğuran çoxşaxəli məsələlərdə mövqelərin mütəmadi uzlaşdırılması alyans üzvlərinin beynəlxalq arenada manevr qabiliyyətini nəzərəçarpan dərəcədə gücləndirir.
Müttəfiqlik vəziyyətinin davamlı xarakter alması bürokratik prosedurların sürətlə keçilməsinə, real fəaliyyət proqramlarının dərhal icraata götürülməsinə səbəb olur. Hökumətlərin bütün aidiyyəti orqanları rəhbərliyin cızdığı yol xəritəsini tərəddüdsüz izləyərək təhlükəsizlik sahəsində möhkəm koordinasiyanı təmin edirlər.
Rəhbərlər arasında ali dövlət ordenlərinin qarşılıqlı təqdimatı mövcud qardaşlıq tellərinin rəsmi müstəvidəki vizual, həmçinin mənəvi təsdiqidir. Qırğızıstan Prezidenti tərəfindən Azərbaycan liderinin ali dərəcəli “Manas” ordeninə layıq görülməsi rəsmi Bişkekin Bakıya göstərdiyi ehtiramın ən yuxarı həddidir. Eyni zamanda, Azərbaycan dövlət başçısının qırğız həmkarına respublikanın ən ali dövlət mükafatı sayılan “Heydər Əliyev” ordenini təqdim etməsi əlaqələrin tarixi miqyasına verilən siyasi qiymətdir. Mükafatlandırma prosedurları, sadəcə, formal diplomatik etiket qaydaları olmaqdan xaric, ortaq mənəvi baxışların kəsişdiyinin sübutudur. Verilən qərarlar dövlət rəhbərlərinin xalqlar qarşısındakı xidmətlərinin, ortaq sülh ideyalarına verilən fədakar töhfələrin ali instansiyalar tərəfindən tanıdılması prosesidir.
Formalaşan möhkəm strateji ittifaq qlobal əhəmiyyət daşıyan Orta Dəhliz çərçivəsində tətbiq olunan regional arxitekturanın etibarlılıq əmsalını maksimum səviyyəyə çatdırır. Müasir ticarət yollarının həlledici düyünlərində yerləşən suveren respublikalar fərdi nəqliyyat logistika potensialını vahid məqsəd ətrafında cəmləşdirmək qabiliyyətini qazanır. Mövcud razılaşmalar beynəlxalq tranzit xətlərinin kənar sabotaj cəhdlərindən sığortalanmasını təminata alan təhlükəsizlik halqası rolunu oynayır. Rəsmi şəxslərin daimi əlaqələndirmə səyləri Cənubi Qafqazın, eyni zamanda, Mərkəzi Asiyanın geosiyasi cəhətdən tam izolyasiya risklərini sıfıra endirir.
Qlobal hüquq sistemində idarəolunmaz boşluqların cərəyan etdiyi indiki çətin mərhələdə respublikaların nizam-intizam nümayiş etdirməsi nadir təmkinlilik simvoludur. Dövlətlərarası müqavilə xüsusi prinsiplərin qlobal miqyasda qorunması məsuliyyətini beynəlxalq auditoriyaya cəsarətlə bəyan edir. Ərazi bütövlüyünün, toxunulmaz suverenliyin tam təmin olunması barədəki müddəalar kənar qərəzli kampaniyaların əhəmiyyətini heçə endirir. Bakının Asiya siyasətində nümayiş etdirdiyi cəlbedici model müxtəlif beynəlxalq institutlarda mövcud ikili standartların ifşa edilməsi istiqamətində ardıcıl zəmin yaradır. Ortaya qoyulan mütərəqqi hərəkət modeli aidiyyəti qurumların gələcək fəaliyyət dairələrində yalnız qarşılıqlı ləyaqətə söykənən sənədlərin qəbulunu zəruri normaya çevirəcək.
Paytaxtlar arasında atılan hüquqi addımlar eyni vaxtda Türk Dövlətləri Təşkilatının immunitetini gücləndirən mühüm amildir. İkitərəfli müqavilələrin ratifikasiyası Türk dünyasının müasir qlobal təhdidlərdən qorunması baxımından yeni inteqrasiya standartının təməlini inşa edir. Tərəflər arasında dərinləşən qardaşlıq baxışları böyük formatın daxili ziddiyyətlərdən tamamilə təmizlənməsini qarantiyaya alır. Strateji dialoq həmçinin aidiyyəti tərəfdaşlar arasında mürəkkəb siyasi böhranların dərhal idarə olunması üçün qabaqlayıcı ssenarilərin hazırlanmasına böyük rəvac verir. Nəzərə alınan bütün risklər ortaq səylər nəticəsində kəsərsiz hala gətirilərək region xalqlarının təhlükəsiz varlığı qorunub saxlanılır.
İyul ayının 31-də əldə edilən uğurlar müstəqil qardaş respublikaların inkişaf salnaməsində fərqli era başladır. Şura qərarlarının, həmçinin Müttəfiqlik Müqaviləsinin zəncirvari ardıcıllıqla qəbulu kənar təsirlərdən tam qorunan, mühafizə edilən tərəfdaşlıq modelini ərsəyə gətirir. Təqdim olunan ali ordenlər qan yaddaşına, tarixi ortaq bağlara söykənən diplomatik yaxınlaşmanın əbədiliyini simvolizə edir. İlham Əliyevin, eyni zamanda, Sadır Japarovun imza atdığı hüquqi çərçivələr gələcək onilliklərdə regionun siyasi, təhlükəsizlik, həmçinin logistik idarəetməsində mütləq həlledici rol oynayacaq. Tərəflərin bəyan etdiyi güclü məsuliyyət hissi quru vədlərdən uzaq olub, qitənin sülh arxitekturasını reallıqda inşa edən təməldir.
Yusif ŞƏRİFZADƏ
XQ