İkitərəfli münasibətlərin yeni inkişaf mərhələsi ŞƏRH

16.11.2026

Icma.az bildirir, Ses qazeti saytına əsaslanaraq.

Azərbaycan Respublikasının beynəlxalq münasibətlər sistemində mövqeyinin möhkəmləndirilməsi, xarici siyasət əlaqələrinin genişləndirilməsi və aparıcı dövlətlərlə qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi ölkəmizin strateji prioritetləri sırasında mühüm yer tutur. Bu baxımdan Azərbaycan Respublikası ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamənin imzalanması iki ölkə arasındakı münasibətlərin tarixində əhəmiyyətli siyasi və diplomatik hadisə kimi qiymətləndirilir. 12 noyabr 2026-cı il tarixində Dublində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və Böyük Britaniyanın Baş naziri Endi Börnhəm tərəfindən imzalanan sənəd mövcud əməkdaşlığın institusional əsaslarının gücləndirilməsinə və yeni istiqamətlər üzrə inkişaf etdirilməsinə xidmət edir.

Bəyannamənin qəbul edilməsi Azərbaycan-Böyük Britaniya münasibətlərinin uzunmüddətli tarixi təməllərə, qarşılıqlı etimada və ortaq maraqlara əsaslandığını bir daha nümayiş etdirir. İki ölkə arasında diplomatik əlaqələrin inkişafında 1994-cü il 23 fevral tarixli Dostluq və Əməkdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə, eləcə də 1998-ci il 21 iyul tarixli Dostluq Münasibətləri və Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə mühüm mərhələlər təşkil etmişdir. Yeni sənəd məhz həmin siyasi-diplomatik irsin davamı olaraq münasibətlərin strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəldilməsini rəsmiləşdirir. Bu, tərəflərin qarşılıqlı hörmət, suverenliyə ehtiram, bərabərhüquqlu əməkdaşlıq və konkret nəticələrə əsaslanan tərəfdaşlıq modelinə sadiqliyinin göstəricisidir.
Birgə Bəyannamənin mühüm siyasi məqamlarından biri beynəlxalq hüququn fundamental prinsiplərinə, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Nizamnaməsinə, dövlətlərin suverenliyinə, müstəqilliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmətin bir daha təsdiqlənməsidir. Beynəlxalq münasibətlərdə hüquqi normaların qorunmasının xüsusi əhəmiyyət daşıdığı müasir dövrdə bu yanaşma dövlətlərarası əməkdaşlığın etibarlı əsaslarını möhkəmləndirir. Sənəddə 2025-ci il 8 avqust tarixli Vaşinqton Sülh Sammiti Bəyannaməsinin əhəmiyyətinə toxunulması, Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşdırılması istiqamətində atılan addımların alqışlanması və davamlı sülhə dəstəyin ifadə edilməsi regionda sabitliyin təmin olunması baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Bəyannamədə müəyyənləşdirilən əsas istiqamətlərdən biri müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsidir. Müasir geosiyasi reallıqlar, beynəlxalq təhlükəsizlik mühitində baş verən dəyişikliklər və yeni təhdidlər dövlətlər arasında koordinasiyanın gücləndirilməsini zəruri edir. Bu baxımdan Azərbaycan və Böyük Britaniya müdafiə sahəsində təlim, institusional potensialın artırılması, qarşılıqlı fəaliyyət imkanlarının inkişaf etdirilməsi və müdafiə sənayesi üzrə mümkün birgə təşəbbüslərin araşdırılması istiqamətində əməkdaşlığı dərinləşdirməyi nəzərdə tuturlar. Eyni zamanda, hüquq-mühafizə orqanları, sərhəd idarəçiliyi, məhkəmə və hüquq sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi qanunun aliliyinin və institusional dayanıqlılığın gücləndirilməsinə töhfə verə bilər.
Strateji tərəfdaşlığın digər mühüm istiqamətini ticarət, investisiya və iqtisadi inkişaf təşkil edir. Azərbaycanla Böyük Britaniya arasında iqtisadi əlaqələr, xüsusilə enerji sahəsində uzun illər ərzində formalaşmış səmərəli əməkdaşlıq təcrübəsinə malikdir. Otuz ildən artıq davam edən enerji tərəfdaşlığı iki ölkə arasında qarşılıqlı iqtisadi maraqların reallaşdırılmasında mühüm rol oynamışdır. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, Böyük Britaniya Azərbaycanın Avropadakı ən böyük investorudur. Bu fakt ölkəmizin beynəlxalq investisiya mühitində etibarlı tərəfdaş kimi mövqeyini və Britaniya şirkətlərinin Azərbaycan iqtisadiyyatına uzunmüddətli marağını əks etdirir.
Yeni Bəyannamə mövcud iqtisadi əməkdaşlığın daha da şaxələndirilməsini, qarşılıqlı investisiya imkanlarının genişləndirilməsini və biznes dairələri arasında əlaqələrin intensivləşdirilməsini nəzərdə tutur. Sənəddə bərpaolunan enerji, infrastruktur, xidmətlər, maliyyə və kapital bazarları kimi perspektivli sahələrə xüsusi diqqət yetirilir. Bu istiqamətlər üzrə əməkdaşlığın genişləndirilməsi qeyri-neft sektorunun inkişafına, yeni iş yerlərinin yaradılmasına, qabaqcıl idarəetmə təcrübəsinin tətbiqinə və iqtisadiyyatın rəqabət qabiliyyətinin yüksəldilməsinə şərait yarada bilər. Xüsusilə kiçik və orta sahibkarlıq subyektlərinin maliyyə imkanlarının genişləndirilməsi, ticarətin maliyyələşdirilməsi və yaşıl maliyyə mexanizmlərinin təşviqi qarşılıqlı iqtisadi münasibətlərin yeni məzmun qazanmasına xidmət edir.
Sənəddə regional və beynəlxalq nəqliyyat-kommunikasiya əlaqələrinin inkişafı da prioritet istiqamətlərdən biri kimi müəyyənləşdirilir. Bu kontekstdə Orta Dəhlizin inkişafına verilən dəstək Azərbaycanın beynəlxalq logistika sistemində mövqeyinin gücləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Şərqlə Qərb arasında etibarlı tranzit və ticarət bağlantılarının formalaşdırılması ölkəmizin coğrafi üstünlüklərindən daha səmərəli istifadə edilməsinə imkan yaradır. Nəqliyyat, logistika və infrastruktur layihələri üzrə əməkdaşlığın genişləndirilməsi isə regional iqtisadi inteqrasiyanın dərinləşməsinə, ticarət dövriyyəsinin artmasına və yeni iqtisadi imkanların yaranmasına töhfə verə bilər.
Enerji təhlükəsizliyi və yaşıl transformasiya məsələləri də strateji tərəfdaşlığın mühüm tərkib hissəsidir. Azərbaycanın zəngin enerji potensialı, bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafı istiqamətində həyata keçirdiyi layihələr və beynəlxalq enerji bazarlarında artan rolu Böyük Britaniya ilə əməkdaşlıq üçün geniş perspektivlər açır. Bəyannamədə təmiz enerji keçidi, yaşıl maliyyələşmə, aşağı karbon texnologiyaları və iqlim dayanıqlılığının gücləndirilməsi məsələlərinin əksini tapması tərəflərin qlobal enerji gündəliyinə verdikləri önəmi göstərir. Bu sahədə birgə fəaliyyət həm enerji təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsinə, həm də ekoloji cəhətdən dayanıqlı iqtisadi inkişafın təşviqinə xidmət edə bilər.
Birgə Bəyannamənin üçüncü əsas istiqaməti təhsil, elm, tədqiqat və innovasiya sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsidir. Müasir dünyada dövlətlərin rəqabət qabiliyyəti yalnız təbii resurslar və iqtisadi imkanlarla deyil, həm də insan kapitalının keyfiyyəti, elmi potensialı və texnoloji inkişaf səviyyəsi ilə müəyyən olunur. Bu baxımdan ali təhsil, peşə hazırlığı, rəqəmsal bacarıqlar, elmi tədqiqatlar və innovativ texnologiyalar üzrə əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi strateji əhəmiyyət daşıyır. Universitetlər, elmi-tədqiqat müəssisələri və biznes strukturları arasında tərəfdaşlıqların təşviqi yeni biliklərin əldə olunmasına və qabaqcıl təcrübənin ölkəmizdə tətbiqinə imkan verə bilər.
Xüsusilə süni intellekt, rəqəmsal idarəetmə, yeni texnologiyalar və həyat elmləri sahələrində bilik və təcrübə mübadiləsinin nəzərdə tutulması gələcəyə hesablanmış əməkdaşlıq modelinin formalaşdırılması baxımından diqqətəlayiqdir. Bu istiqamətlərdə birgə təşəbbüslər Azərbaycanın rəqəmsal transformasiya prosesini sürətləndirə, innovasiya ekosisteminin inkişafına və yüksək ixtisaslı mütəxəssislərin hazırlanmasına dəstək verə bilər. Bununla yanaşı, insanlar arasında birbaşa əlaqələrin, peşəkar şəbəkələrin və mədəni mübadilələrin genişləndirilməsi iki cəmiyyət arasında qarşılıqlı anlaşmanın və etimadın möhkəmlənməsinə xidmət edəcəkdir.
Bəyannamənin mühüm institusional yeniliklərindən biri strateji tərəfdaşlıq çərçivəsində hər il müvafiq görüşlərin keçirilməsinin nəzərdə tutulmasıdır. Bu mexanizm sənəddə müəyyənləşdirilən üç əsas istiqamət üzrə görülən işlərin qiymətləndirilməsinə, gələcək prioritetlərin müəyyənləşdirilməsinə və konkret təşəbbüslərin icrasının əlaqələndirilməsinə imkan verəcəkdir. Beləliklə, strateji tərəfdaşlıq yalnız siyasi bəyanat səviyyəsində qalmayacaq, praktiki əməkdaşlıq və davamlı dialoq vasitəsilə inkişaf etdiriləcəkdir.
Ümumilikdə, Azərbaycan Respublikası ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə ikitərəfli münasibətlərin keyfiyyətcə yeni mərhələyə keçidini ifadə edən mühüm siyasi sənəddir. Müdafiə və təhlükəsizlik, iqtisadiyyat və investisiya, enerji, nəqliyyat, təhsil və innovasiya sahələrini əhatə edən bu tərəfdaşlıq modeli qarşılıqlı maraqların uzlaşdırılmasına və uzunmüddətli əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsinə yönəlib. Sənəd Azərbaycanın çoxşaxəli xarici siyasət strategiyasının, beynəlxalq tərəfdaşlıq əlaqələrinin genişləndirilməsi və milli maraqların ardıcıl şəkildə təmin olunması istiqamətində həyata keçirilən siyasətin mühüm nəticələrindən biri kimi dəyərləndirilə bilər.
Birgə Bəyannamədə müəyyənləşdirilmiş məqsədlərin ardıcıl və səmərəli şəkildə həyata keçirilməsi Azərbaycan-Böyük Britaniya münasibətlərinin gələcək inkişafına yeni təkan verəcək, iki ölkə arasında siyasi dialoqun, iqtisadi əlaqələrin və humanitar əməkdaşlığın daha da dərinləşməsinə şərait yaradacaqdır. Bu tərəfdaşlıq eyni zamanda regional sabitliyə, beynəlxalq əməkdaşlığa və dayanıqlı inkişaf məqsədlərinə töhfə vermək potensialına malikdir.

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
Читать полностью