Icma.az, Cebheinfo portalından verilən məlumatlara əsaslanaraq xəbər verir.
Bu ilin yanvar-sentyabr aylarında İpoteka və Kredit Zəmanət Fondunun (İKZF) xətti ilə 370,7 milyon manat kredit verilib.
Azərbaycan Mərkəzi Bankın məlumatına görə, bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 4,6 % çoxdur. Hesabat dövründə Fondun yenidən maliyyələşdirdiyi kreditlərin məbləği isə 5,6 % azalaraq 289,3 milyon manat olub. İl ərzində İKZF-nin istiqraz buraxmaqla cəlb etdiyi vəsaitin məbləği 27,3 % azalaraq 400 milyon manata düşüb, Fonda dövlət büdcəsindən ayrılmış vəsaitin məbləği isə 33,4 % artaraq 63,9 milyon manata çatıb.
Hazırkı şərtlərlə orta gəlirli ailənin ipoteka vasitəsilə mənzil sahibi olması nə dərəcədə realdır?
Mövzu ilə bağlı “Cebheinfo.az”-a açıqlamasında əmlak məsələləri üzrə ekspert Fərid Cəfərli bildirib ki, orta gəlirli ailənin ipoteka vasitəsilə mənzil sahibi olması bu gün mümkündür, lakin əvvəlki qədər asan və hamı üçün əlçatan deyil:
“Çünki mənzil əldə etmək imkanını yalnız kreditin faiz dərəcəsi müəyyən etmir. Mənzilin bazar qiyməti, ailənin rəsmi gəliri, ilkin ödəniş üçün topladığı vəsait, mövcud kredit öhdəlikləri və aylıq yaşayış xərcləri birlikdə nəzərə alınmalıdır. İpoteka mexanizmi vətəndaşa uzun müddət ərzində mənzil almaq imkanı verir. Ancaq kreditin mövcudluğu ilə həmin kreditdən real istifadə edə bilmək arasında ciddi fərq var. Ailənin gəliri aylıq ödənişləri qarşılasa belə, ilkin ödəniş üçün kifayət qədər vəsaitinin olmaması mənzilə çıxışın qarşısını ala bilər.
Eyni zamanda, mənzil qiymətləri ailənin gəlirlərindən daha sürətlə artdıqda, kreditin maksimum məbləği ilə bazarda əldə edilə bilən mənzil arasında uyğunsuzluq yaranır. Bu baxımdan, orta gəlirli ailələr üçün ipotekanın əlçatanlığını qiymətləndirərkən yalnız kredit faizlərinə deyil, mənzilin qiymətinin ailənin illik gəlirinə nisbətinə və ilkin ödəniş yükünə də diqqət yetirmək lazımdır. İpoteka və Kredit Zəmanət Fondunun mövcud şərtlərinə əsasən, standart ipoteka kreditinin maksimum məbləği 150 min manat, müddəti 25 il, illik faiz dərəcəsi isə 8 faizədəkdir.
Güzəştli ipotekada maksimum məbləğ 100 min manat, müddət 30 il, illik faiz dərəcəsi 4 faizədək müəyyən edilib. İlkin ödəniş tələbi müvafiq olaraq ən azı 15 və 10 faizdir. Bu şərtlər müəyyən ailələr üçün real imkan yaratsa da, mənzilin bazar qiyməti yüksəldikcə həmin imkanların əhatə dairəsi məhdudlaşır. Məsələn, 150 min manat dəyərində mənzilin alınması üçün standart ipoteka üzrə minimum 22 500 manat ilkin ödəniş tələb olunur. Qalan 127 500 manat 25 il müddətinə illik 8 faizlə kreditləşdirilərsə, əlavə xərclər nəzərə alınmadan aylıq ödəniş təxminən 983 manat təşkil edər.
Bu, ailə büdcəsi üçün kifayət qədər ciddi maliyyə öhdəliyidir. Üstəlik, sığorta, qiymətləndirmə və digər rəsmiləşdirmə xərcləri də mövcuddur. İpotekanın real əlçatanlığına qiymət verərkən nominal kredit limitindən daha çox, ailənin bütün xərclərdən sonra nə qədər sərbəst gəlirə malik qaldığı əsas götürülməlidir”.
Onun sözlərinə görə, digər mühüm məsələ ipoteka kreditləşməsinin mənzil bazarına təsiridir:
“İpoteka həm mənzilə çıxışı asanlaşdıran sosial-maliyyə aləti, həm də müəyyən şəraitdə bazarda əlavə tələbat yaradan amildir. Əgər kredit imkanları genişlənir, lakin mənzil təklifi eyni sürətlə artmırsa, əlavə alıcılıq qabiliyyəti qiymətlərə yüksəldici təzyiq göstərə bilər.
Xüsusilə tələbatın yüksək olduğu ərazilərdə bu risk daha qabarıq görünür. Bununla belə, mənzil qiymətlərinin artımını yalnız ipoteka kreditləri ilə izah etmək düzgün olmazdı.
Tikinti materiallarının və əmək qüvvəsinin qiyməti, torpaq sahələrinin dəyəri, infrastruktur imkanları, yeni mənzillərin bazara çıxarılma tempi, əhalinin şəhərlərə axını və investisiya məqsədli alqı-satqılar da qiymətlərə təsir göstərir. İpotekanın qiymətlərə faktiki təsirini müəyyən etmək üçün kreditləşmənin dinamikasını mənzil təklifi, satış qiymətləri və gəlirlərin dəyişməsi ilə birlikdə təhlil etmək lazımdır.
Burada vacib məqam ondan ibarətdir ki, ipotekanın genişləndirilməsi öz-özlüyündə mənzil probleminin həlli demək deyil.
Əgər maliyyələşmə artır, lakin münasib qiymətə mənzil təklifi genişlənmirsə, dövlət dəstəyinin bir hssəsi vətəndaşın mənzilə çıxışını yaxşılaşdırmaq əvəzinə, bazardakı qiymət artımının təsiri altında zəifləyə bilər”.
Ekspert qeyd edib ki, bu sahədə əsas prioritet ipoteka kreditlərinin həcmini artırmaqla yanaşı, onların sosial və iqtisadi səmərəliliyini yüksəltmək olmalıdır:
“Bunun üçün münasib qiymətə mənzil tikintisinin genişləndirilməsi, şəhərətrafı ərazilərdə nəqliyyat və sosial infrastrukturun inkişaf etdirilməsi, güzəştli ipoteka imkanlarının ehtiyac meyarları əsasında qiymətləndirilməsi və əhalinin rəsmi gəlirlərinin artırılmasına yönələn iqtisadi siyasət mühüm əhəmiyyət daşıyır. Eyni zamanda, ipoteka proqramlarının nəticələri verilmiş kreditlərin ümumi məbləği ilə deyil, bu mexanizm vasitəsilə mənzil sahibi olan ailələrin sayı, onların gəlir qrupları, aylıq borc yükü və alınan mənzillərin qiymət baxımından əlçatanlığı ilə qiymətləndirilməlidir.
İpoteka mənzilə çıxışın vacib vasitəsidir, lakin münasib qiymətə mənzil təklifi ilə dəstəklənmədikdə onun təsiri məhdud qala bilər.
Əsas məqsəd sadəcə daha çox kredit vermək deyil, orta gəlirli ailənin uzun illər maliyyə təzyiqi altında qalmadan mənzil sahibi ola bilməsi üçün şərait yaratmaqdır. Mənzil siyasətinin uğuru da məhz kreditlərin artımı ilə vətəndaşların real alıcılıq imkanları arasında tarazlığın təmin edilməsindən asılıdır”.
Gülər Həsənli
“Cebheinfo.az”
Açar sözlər: İpoteka Fərid Cəfərli
Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin