Bizimyol saytından əldə olunan məlumata görə, Icma.az məlumat yayır.
Bu barədə Bizimyol.info xəbər portalına beynəlxalq münasibətlər üzrə ekspert Mehmet Gökhan Özçubukçu danışıb. Ekspert qeyd edib ki, təxminən 90 milyon əhalisi və olduqca mürəkkəb etnik və məzhəb mənşəli bir ölkədə potensial hərbi müdaxilə məhdud və nəzarətli bir əməliyyatdan daha çox şey olardı; bu, regional miqyasda ciddi nəticələrə səbəb olan bir ssenari olardı: “ABŞ üçün bu sərt ritorika İran rejiminə təzyiq göstərmək üçün bir vasitə kimi fəaliyyət göstərə bilər; lakin, faktiki müdaxilənin yaratdığı qeyri-müəyyənlik bu təhlükəni də yüksək riskə çevirir. Vaşinqtonun əsas dilemması İrandakı rejimi zəiflətmək istəyi ilə nəzarətsiz çöküşün gətirəcəyi xaosdan qaçınmaq arasında qalır. ABŞ-nin bu yanaşması İran rejiminin "xarici təhdid" povestini gücləndirir və daxili repressiyaları qanuniləşdirən bir elementə çevrilir. Bu, İran cəmiyyətində transformasiya tələbini dəstəkləmək əvəzinə, rejimin təhlükəsizlik yönümlü reflekslərini daha da sərtləşdirmək riskini daşıyır”.
Mehmet Gökhan Özçubukçu
İran böhranı Yaxın Şərqə necə təsir edir?Mehmet Gökhan Özçubukçu bildirib ki, İrandakı hadisələr ölkənin sərhədlərindən çox kənarda da əks-səda doğurur: “İran İraqdan Suriyaya və Livandan Yəmənə qədər geniş təsir dairəsinə malik regional aktyordur. Tehranda baş verən hər bir qarışıqlıq bu bölgələrdəki güc balansına birbaşa təsir göstərir. İranın daxili zəifləməsinin onu xaricdə daha ehtiyatlı yanaşma tətbiq etməyə, yoxsa regional kartlarından daha aqressiv istifadə etməyə vadar edib-etməyəcəyi bu gün də cavabsız qalan bir sualdır.
İranın zəifləməsi Körfəz ölkələri tərəfindən bir fürsət kimi qəbul edilsə də, nəzarətsiz qeyri-sabitlik ehtimalı ciddi narahatlıqlar yaradır. Məzhəb çatlaqlarının yenidən aktivləşməsi, enerji təchizatı təhlükəsizliyinə dəyən ziyan və yeni miqrasiya dalğaları region paytaxtlarının əsas narahatlıqları arasındadır. Buna görə də, əksər regional aktyorlar İranda qəfil çöküşdənsə, məhdud və idarəolunan transformasiyaya üstünlük verirlər”.
Mehmet Gökhan Özçubukçu hesab edir ki, İrandakı hadisələri ən yaxından izləyən ölkələrdən biri İsraildir: “Təl-Əviv üçün İran təkcə regional rəqib kimi deyil, həm də uzunmüddətli təhlükəsizlik təhdidi kimi qəbul edilir. İrandakı daxili qarışıqlıq ilk baxışdan İsrail üçün əlverişli görünsə də, İsrail zəifləmiş, lakin gözlənilməz bir İranın daha böyük risklər yarada biləcəyinin fərqindədir.
İsrailin əsas narahatlığı, daxili təzyiq dövrlərində İranın regional proksi elementlər vasitəsilə gərginliyi artıra biləcəyi ehtimalıdır. Buna görə də, İsrail prosesi diqqətlə izləmək və lazım olduqda səs-küylü açıqlamalar əvəzinə gizli hərəkətlərə üstünlük vermək mövqeyini tutur. Tehran üçün İran əleyhinə əhval-ruhiyyə, daxili birliyi təmin etmək üçün təkrarlanan ideoloji bir vasitə kimi fəaliyyət göstərir”.
Mehmet Gökhan Özçubukçu qeyd edib ki, Rusiya və Çin İrandakı böhrana ideoloji deyil, praqmatik bir perspektivdən yanaşırlar: “Hər iki aktyor İranı Qərbə qarşı strateji əks-tarazlıq kimi görür. Lakin onlar Tehranın daxili böhranını limitsiz şəkildə qəbul etməkdən çəkinirlər. Moskva, xüsusən də Suriya kontekstində İranla əməkdaşlığı davam etdirmək istəsə də, Pekin enerji təhlükəsizliyi və iqtisadi maraqlara əsaslanan daha ehtiyatlı münasibətlər qurur. Bu məhdud dəstək İran rejimi üçün vaxt qazandıra bilər. Lakin bu, sosial legitimlik problemini həll etmək üçün kifayət deyil. İran nə tamamilə təcrid olunub, nə də beynəlxalq səviyyədə tam təhlükəsizdir”.
İradə Cəlil, Bizimyol.info