Icma.az, Bakivaxti saytına istinadən bildirir.
ABŞ-də keçirilən aralıq seçkilərin nəticələri Donald Tramp administrasiyasının siyasi gələcəyi və ölkədə hakimiyyət balansı baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Respublikaçıların Konqresdəki mövqelərini itirməsi Ağ Evin qanunvericilik təşəbbüslərinin qarşısını ala, Demokratların isə siyasi təsir imkanlarını genişləndirə bilər. Bu nəticələr həm də Trampın prezidentlik fəaliyyətinə ictimai münasibətin və onun siyasi nüfuzunun qiymətləndirilməsi baxımından diqqət çəkir.
Amerikalı siyasi şərhçi İrina Tsukerman ABŞ-də baş verən son hadisələrlə bağlı Bakıvaxtı.az-ın suallarını cavablandırıb.
– Respublikaçılar Konqresdəki çoxluğu itirdikdən sonra Donald Tramp administrasiyasını hansı siyasi çətinliklər gözləyir? Bu, prezidentin qanunvericilik təşəbbüslərinə və iqtisadi siyasətinə necə təsir göstərəcək?
– Demokratların seçkilərdə qazandığı qələbələr Donald Trampın prezidentliyinin qarşıdakı iki ilində üzləşəcəyi siyasi mənzərəni əhəmiyyətli dərəcədə dəyişib. Yanvar ayından etibarən Demokratların Konqresin hər iki palatasına nəzarəti ələ keçirməsi Ağ Evin administrasiyanın iqtisadi siyasətinə və İranla müharibəyə yanaşmasına qarşı çıxan qanunvericilərlə danışıqlar aparmasını zəruri edəcək.
Tramp əlavə vergi qanunvericiliyinin qəbulunda və federal xərclərin əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdirilməsində ciddi çətinliklərlə üzləşəcək.
Administrasiya həmçinin büdcə danışıqlarında Demokratların daha sərt mövqeyi ilə qarşılaşacaq. Demokratlar Ağ Evin daxili siyasətdəki prioritetləri üçün əlavə maliyyələşməni yalnız müəyyən güzəştlər müqabilində təsdiqləməyə çalışa bilərlər. Tərəflər razılığa gəlməsələr, dövlət qurumlarının fəaliyyətinin dayandırılması ilə nəticələnə biləcək büdcə böhranı yarana bilər.
– Demokratların Nümayəndələr Palatasına nəzarəti ələ keçirməsi Tramp administrasiyasına qarşı hansı araşdırmaların başlanmasına səbəb ola bilər? Bu araşdırmalar prezidentin özünə və yaxın ətrafına siyasi təzyiq yarada bilərmi?
– Nümayəndələr Palatasında Demokratların nəzarəti administrasiyanın maliyyə qərarları və mümkün korrupsiya halları ilə bağlı araşdırmaların başlanmasına şərait yaradacaq. Komitə rəhbərləri yüksək vəzifəli məmurları ifadə verməyə çağıra, federal müqavilələr və mümkün maraq toqquşmaları ilə bağlı sənədlər tələb edə biləcəklər.
Bu araşdırmalar Trampa yaxın şəxsləri də əhatə edə bilər. Nəticədə Ağ Ev əlavə siyasi çətinliklərlə üzləşəcək. Xüsusilə 2028-ci il prezident seçkilərinə hazırlaşan potensial Respublikaçı namizədlər üçün bu proses daha həssas ola bilər.
Demokratların Konqresdəki üstünlüyü əvvəlki iki ildə Respublikaçıların nəzarəti səbəbindən məhdudlaşan parlament araşdırmalarının genişlənməsinə də imkan verəcək. İranla müharibə, hərbi xərclər, dövlət müqavilələri və mümkün maraq toqquşmaları araşdırmaların əsas istiqamətlərindən ola bilər.
– Demokratların Senatda çoxluq əldə etməsi Trampın dövlət vəzifələrinə, xüsusilə federal məhkəmələrə və Ali Məhkəməyə təyinat imkanlarını necə məhdudlaşdıracaq?
– Senatda Demokratların çoxluğu prezidentin təyinatlarına ciddi təsir göstərəcək. Senatorlar federal məhkəmələrə və icra hakimiyyəti orqanlarına namizədlərin təsdiqini əngəlləyə bilərlər. Xüsusilə namizədlərin peşəkar keyfiyyətləri və siyasi mövqeləri mübahisə doğurduğu hallarda bu ehtimal daha yüksəkdir.
Əgər Ali Məhkəmədə vakant yer yaranarsa, Trampın təqdim etdiyi namizədin təsdiqlənməsi də Demokratların mövqeyindən asılı olacaq. Belə vəziyyətdə administrasiya artıq təsdiqlənmiş vəzifəli şəxslərə və qanunvericiliyin imkan verdiyi müvəqqəti təyinatlara daha çox güvənməli ola bilər.
– İmmiqrasiya siyasəti Trampın əsas prioritetlərindəndir. Konqresdə Demokratların üstünlük qazanması deportasiyalar, sərhəd təhlükəsizliyi və immiqrasiya nəzarətinə ayrılan maliyyə məsələlərində hansı dəyişikliklərə yol aça bilər?
– İmmiqrasiya siyasəti tərəflər arasında əsas qarşıdurma mövzularından biri olaraq qalacaq. Tramp federal qurumlara mövcud immiqrasiya qanunlarının icrasını və deportasiyaları davam etdirmək göstərişi verə bilər.
Lakin Demokratlar immiqrasiya nəzarətinə ayrılan maliyyəyə daha çox təsir imkanına malik olacaqlar. Onlar saxlanma mərkəzlərindəki şəraitlə bağlı araşdırmalar apara, federal qurumların məhkəmə qərarlarına və qanunvericilik məhdudiyyətlərinə əməl edib-etmədiyini yoxlaya bilərlər.
– ABŞ-nin İranla müharibəsi Konqresdə hansı müzakirələrə səbəb ola bilər? Demokratlar hərbi əməliyyatların maliyyələşdirilməsini məhdudlaşdıra və Trampın hərbi qərarlarına təsir göstərə bilərlərmi?
– İranla müharibə Konqresdə ən gərgin müzakirələrə səbəb olacaq məsələlərdən biri ola bilər. Demokratlar hərbi rəsmilərdən ABŞ əməliyyatlarının maliyyə xərcləri, İranın mümkün cavab addımları və Amerika hərbçilərinin təhlükəsizliyi ilə bağlı izahat tələb edə bilərlər.
Onlar həmçinin administrasiyanın Amerika hərbi obyektlərinə və regiondakı infrastruktura mümkün hücumlara nə dərəcədə hazır olduğunu araşdırmaq istəyə bilərlər. Bundan başqa, əvvəlki hərbi əməliyyatların niyə uzunmüddətli razılaşma ilə nəticələnmədiyi də müzakirə mövzusu ola bilər.
Bununla belə, Tramp hərbi qərarlar və diplomatik danışıqlar sahəsində mühüm səlahiyyətlərini qoruyub saxlayacaq. O, Tehranla danışıqları davam etdirə və ya özünün icra hakimiyyəti səlahiyyətlərinə əsaslanaraq əlavə zərbələr endirilməsi barədə qərar verə bilər.
Demokratlar hərbi əməliyyatların hüquqi əsaslarını mübahisələndirə və onların maliyyələşdirilməsinə məhdudiyyətlər təklif edə bilərlər. Lakin prezidentin vetosunu aşmaq üçün kifayət qədər ikipartiyalı dəstək tələb olunacaq.
– Yeni siyasi reallıq ABŞ-nin İsraillə münasibətlərinə və hərbi əməkdaşlığına təsir edə bilərmi? Demokratlar arasında İsrailə hərbi yardımla bağlı fikir ayrılıqları Ağ Evin xarici siyasətini çətinləşdirə bilərmi?
– ABŞ-nin İsrailə hərbi yardımı da Konqresdə mübahisə mövzularından birinə çevrilə bilər. Demokratların mütərəqqi qanadının bəzi nümayəndələri, xüsusilə Qəzza ilə bağlı məsələlərdə silah tədarükünə əlavə məhdudiyyətlər qoyulmasını istəyə bilərlər.
Digər Demokrat qanunvericilər isə İsrailin təhlükəsizliyi sahəsində Vaşinqtonla əməkdaşlığın davam etdirilməsini dəstəkləyəcəklər. Tramp İsrail rəsmiləri ilə münasibətləri qoruyub saxlamaqla yanaşı, Konqresdəki bu fikir ayrılıqlarını da nəzərə almalı olacaq.
– Respublikaçıların seçkilərdə məğlubiyyəti Donald Trampın siyasi nüfuzunun və ictimai dəstəyinin zəiflədiyini göstərirmi? Xüsusilə 2024-cü ildə Trampa dəstək vermiş Texas və Cənubi Karolina kimi ştatlarda demokratların qələbəsini necə izah edirsiniz?
– Respublikaçıların Texas və Cənubi Karolinada məğlubiyyəti Donald Trampın siyasi mövqeyi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki hər iki ştat 2024-cü ildə ona ciddi üstünlüklə dəstək vermişdi.
Texasda Ceyms Talarikonun qələbəsi Respublikaçılar Partiyasının ştat üzrə Senat seçkilərində uzun illər davam edən üstünlüyünə son qoydu. Enni Endryusun Cənubi Karolinada qələbəsi də respublikaçıların ənənəvi üstünlüyə malik olduğu ştatda siyasi mənzərəni dəyişdi. Kanzas və Ayovada demokratların uğurları isə məğlubiyyətlərin yalnız rəqabətli ştatlarla məhdudlaşmadığını göstərdi.
Tramp Respublikaçılar Partiyasının bəzi namizədlərinin ilkin seçki kampaniyalarına şəxsən müdaxilə etmiş, seçiciləri aralıq seçkilərə onun prezidentliyinə verilən qiymət kimi yanaşmağa çağırmışdı. Onun Texasda Ken Pakstona dəstək verməsi indi yenidən müzakirə mövzusuna çevriləcək. Bu seçimə əvvəlcədən etiraz edən respublikaçılar partiyanın Trampa sədaqəti seçici maraqlarından üstün tutmasının siyasi nəticələrini qabarda bilərlər.
Seçkilərdən əvvəl Trampın ictimai dəstək reytinqi də əhəmiyyətli dərəcədə aşağı düşmüşdü. Sorğuların orta göstəriciləri onun reytinqini təxminən 37 faiz səviyyəsində göstərirdi. Seçkilərin nəticələri bu narazılığın əlavə göstəricisi kimi qiymətləndirilə bilər.
– Seçicilərin Respublikaçılara dəstəyinin azalmasında iqtisadi vəziyyət, yaşayış xərclərinin artması və İranla müharibə nə dərəcədə rol oynayıb? Trampın seçkiqabağı vədləri ilə hazırkı reallıq arasındakı fərq seçicilərin mövqeyinə necə təsir göstərib?
– Seçicilərin narazılığının əsas səbəblərindən biri yaşayış xərclərinin artması idi. Trampın seçkiqabağı vədləri qiymətlərin aşağı düşəcəyi və iqtisadi artımın güclənəcəyi ilə bağlı gözləntilər yaratmışdı. Lakin bir çox ailə gündəlik xərclərini qarşılamaqda çətinlik çəkir.
Onun tətbiq etdiyi gömrük tarifləri bəzi idxalçılar üçün xərcləri artırıb, dəyişən ticarət siyasəti isə biznes mühitində qeyri-müəyyənlik yaradıb. Respublikaçı namizədlər administrasiyanın iqtisadi siyasətini müdafiə edərkən maddi vəziyyətinin pisləşdiyini düşünən seçicilərlə qarşılaşıblar.
İranla müharibə də narazılığın digər səbəblərindən biri olub. Tramp uzunmüddətli xarici müharibələrdən yayınacağını dəfələrlə vəd etmişdi. Lakin onun administrasiyası hərbi məqsədləri hələ də mübahisə doğuran və ciddi maliyyə xərcləri tələb edən qarşıdurmaya cəlb olundu. Enerji bazarlarında yaranan fasilələr yanacağın qiymətinin artmasına təsir göstərərək xarici siyasət qərarlarının nəticələrini amerikalı istehlakçılar üçün daha görünən edib.
Seçkilərdə dövlət idarəçiliyində korrupsiya ilə bağlı narahatlıqlar da mühüm yer tutub. Seçicilər administrasiya rəsmilərinin davranışlarını, siyasi qərarlarla şəxsi maliyyə maraqları arasındakı mümkün əlaqələri sorğulayıblar.
– Respublikaçıların məğlubiyyəti partiya daxilində Trampa qarşı tənqidi mövqelərin güclənməsinə səbəb ola bilərmi? Bu, xüsusilə 2028-ci il prezident seçkilərinə hazırlaşan Cey Di Vens və Marko Rubio kimi siyasətçilərin mövqeyinə necə təsir edəcək?
– Respublikaçıların seçkilərdəki məğlubiyyəti partiya daxilində fikir ayrılıqlarını daha da üzə çıxara bilər. Rəqabətli seçki dairələrini təmsil edən qanunvericilər seçicilər arasında narazılıq doğuran qərarları daha açıq şəkildə tənqid etməyə başlaya bilərlər. Xüsusilə tariflər və İrana qarşı əlavə hərbi əməliyyatlar kimi məsələlərdə Ağ Evin mövqeyinə etirazların artması mümkündür.
2028-ci il prezident seçkilərinə hazırlaşan respublikaçı siyasətçilər də Tramp administrasiyası ilə əlaqələrinə görə suallarla üzləşəcəklər. Vitse-prezident Cey Di Vens iqtisadiyyat və İran məsələləri fonunda Konqresdəki itkilərə görə administrasiyadakı rolunu müdafiə etməli olacaq. Marko Rubio isə xarici siyasət qərarları və hərbi qarşıdurmanın nəticələri ilə bağlı tənqidlərə cavab verməli ola bilər.
Tramp artıq məğlub olan bəzi Respublikaçı namizədlərdən məsafə saxlamağa çalışaraq özünün seçki bülletenində olmadığını vurğulayıb. Lakin bu arqument onun kampaniyalarda iştirakını və namizədlərə verdiyi dəstəyi xatırlayan respublikaçılar tərəfindən birmənalı qarşılanmaya bilər.
– Demokratların Konqresə nəzarəti ələ keçirməsi Trampın prezidentliyinin son iki ilində siyasi qarşıdurmanı daha da dərinləşdirə bilərmi? Bu vəziyyət 2028-ci il prezident seçkilərinin siyasi gündəmini necə formalaşdıra bilər?
– Demokratların Konqresdə nəzarəti ələ keçirməsi Tramp administrasiyasına qarşı araşdırmaların genişlənməsinə imkan verəcək. İranla müharibə ilə bağlı dinləmələr hərbi xərclər və Amerika hərbçilərinin təhlükəsizliyini riskə atan qərarlar barədə yeni məlumatların ortaya çıxmasına səbəb ola bilər. Dövlət müqavilələri və mümkün maraq toqquşmaları ilə bağlı araşdırmalar da prezidentliyinin son iki ilində yeni mübahisələr yarada bilər.
Demokratların qubernator seçkilərindəki qələbələri də Respublikaçılar Partiyasının gələcək strategiyasına təsir edəcək. Texas və Ohayoda demokratların uğurları əvvəllər respublikaçıların üstünlük təşkil etdiyi ştatlarda siyasi vəziyyəti dəyişib. Bu nəticələr Respublikaçılar Partiyasının məğlubiyyətlərinin Trampın siyasətindən narazılıq, ayrı-ayrı namizədlərin seçimi, yoxsa seçici fəallığındakı dəyişikliklərlə bağlı olması ətrafında müzakirələri gücləndirəcək.
Tramp Respublikaçı seçicilər arasında immiqrasiya siyasətini və siyasi rəqiblərinə qarşı sərt mövqeyini dəstəkləyən sadiq tərəfdarlarını qoruyub saxlayır. Bununla belə, müstəqil seçicilərin dəstəyindən asılı olan respublikaçı namizədlər seçkilərdə ortaya çıxan narazılıqları nəzərə almağa məcbur olacaqlar. Partiyanın iqtisadiyyat və xarici siyasət məsələlərində daxili fikir ayrılıqları 2028-ci il prezident seçkilərinə hazırlıq dövründə daha da qabarıq görünə bilər.
Günəş Mərd