Icma.az bildirir, Banco.az saytına əsaslanaraq.
Müəllif: Şəbnəm İbrahimxəlilova,Banco.az
Sosial şəbəkələr bizneslərin məhsul və xidmətlərini tanıtması üçün əsas platformalardan birinə çevrilib. Əvvəllər şirkətlər məhsullarını tanıtmaq üçün influencerlərlə əməkdaşlıq edir, onlar isə izləyicilərinə reklam məzmunu təqdim edirdilər. Lakin sosial mediada satış yanaşması tədricən dəyişir. Artıq bəzi hallarda məhsulu tanıdan şəxslə onu birbaşa satan şəxs eyni olur. Bu modeldə izləyicilərlə qurulan münasibət isə sadəcə reklam vasitəsi deyil, satış prosesinin əsas hissəsinə çevrilir.
Yeni satış modeli
“Journal of Retailing” jurnalında 2026-cı il avqustun 14-də onlayn dərc olunan “Influselling as a New Retail Format: How Influencer Culture Transforms Buyer-Seller Relationships” adlı araşdırmada sosial media mədəniyyətinin satıcı ilə alıcı arasındakı münasibətləri necə dəyişdiyi təhlil edilib.
Klaudia Qonsales-Arkos, Alison M. Joubert və Cenna Drenten tərəfindən hazırlanan tədqiqatda “influselling” adlı yeni satış modeli irəli sürülüb. Termin ingilis dilindəki “influence” (təsir) və “selling” (satış) sözlərinin birləşməsindən yaranıb.
Araşdırma TikTok və “Instagram” platformalarında fəaliyyət göstərən, beynəlxalq bir birbaşa satış təşkilatına bağlı 32 müstəqil satıcının rəqəmsal fəaliyyətinin müşahidəsinə əsaslanır. Tədqiqatçılar onların izləyicilərlə ünsiyyətini, paylaşdıqları məzmunu və satış yanaşmalarını təhlil ediblər.
Ənənəvi influencer marketinqində məzmun yaradıcısı məhsulu tanıdır, satış isə adətən şirkət və ya pərakəndə satıcı tərəfindən həyata keçirilir. Influselling modelində isə tanıtım və satış eyni şəxsin fəaliyyətində birləşir. Beləliklə, izləyici ilə qurulan münasibət alış-verişin əsas mexanizminə çevrilir.
Məhsuldan əvvəl şəxsi həyat
Araşdırmanın diqqətçəkən məqamlarından biri satıcıların sosial şəbəkələrdə paylaşdıqları məzmunun böyük hissəsinin birbaşa məhsulla əlaqəli olmamasıdır.
Tədqiqatda yer alan yanaşmalardan birinə görə, vaxtın 80 faizi şəxsi həyatın paylaşılmasına, 20 faizi isə məhsulun tanıdılmasına ayrılır. Səhər yeməyi, ailə həyatı, gündəlik məşğuliyyətlər, gəzintilər və şəxsi təcrübələr bu məzmunun əsas hissəsini təşkil edir.
Bu yanaşmanın arxasında müəyyən satış strategiyası dayanır. İzləyici satıcının həyatını, maraqlarını və gündəlik vərdişlərini izlədikcə onunla müəyyən tanışlıq və yaxınlıq hissi formalaşdırır. Məhsul təqdim edildikdə isə bu, tamamilə tanımadığı bir şirkətin reklamından fərqli qəbul edilə bilər.
Başqa sözlə, satıcı əvvəlcə özünü tanıdır, daha sonra məhsulunu həmin münasibətin bir hissəsi kimi təqdim edir. Beləliklə, satış bir paylaşım və ya reklam çarxı ilə məhdudlaşmır, uzun müddət ərzində qurulan ünsiyyətin davamına çevrilir.
Reklam və şəxsi münasibət arasındakı sərhəd
Tədqiqatçılar alıcı ilə satıcı arasındakı münasibətlərdə üç əsas dəyişiklik müəyyən ediblər.
Birincisi, müştərilər məhsul və bazar haqqında məlumatı yalnız şirkətlərin təqdim etdiyi rəsmi mənbələrdən deyil, satıcılarla davamlı ünsiyyət vasitəsilə də əldə edirlər.
İkincisi, alıcı ilə satıcı arasındakı əlaqə birdəfəlik alış-verişlə məhdudlaşmır. Sosial şəbəkələrdə şərhlər, şəxsi mesajlar və gündəlik paylaşımlar vasitəsilə bu münasibət davam edir.
Üçüncüsü, satıcının şəxsi həyatı və özünü təqdimetmə forması satış prosesinin bir hissəsinə çevrilir. Tədqiqat müəllifləri bu modeldə səmimiyyət və autentikliyin satış vasitəsi kimi işlədiyini vurğulayırlar.
Bu yanaşma istehlakçı davranışı baxımından da yeni suallar yaradır. İzləyici uzun müddət izlədiyi və müəyyən yaxınlıq hiss etdiyi şəxsin məhsul tövsiyəsini dost məsləhəti kimi qəbul edə bilər. Halbuki həmin paylaşımın arxasında kommersiya marağı dayanır.
Şirkətlər üçün yeni imkanlar və risklər
Influselling modeli şirkətlər üçün sosial medianın rolunu da dəyişir. Ənənəvi yanaşmada influencer əsasən reklamın yayılmasına və daha geniş auditoriyaya çatmasına kömək edirdi. Yeni modeldə isə satıcı izləyicilərlə münasibəti özü qurur, məhsulu təqdim edir və satış prosesini həyata keçirir.
Bu, şirkətlərə müştərilərlə daha davamlı əlaqə yaratmaq imkanı verir. Eyni zamanda, satış prosesinin konkret bir şəxsin reputasiyasından və izləyicilərlə münasibətindən asılılığını artırır.
Digər tərəfdən, reklamla şəxsi tövsiyə arasındakı sərhədin zəifləməsi istehlakçıların məlumatlandırılması məsələsini də gündəmə gətirir. Çünki izləyicilər hər zaman qarşılaşdıqları məzmunun kommersiya məqsədi daşıdığını dərhal müəyyən edə bilməyə bilərlər.
Beləliklə, influselling sosial medianın yalnız məhsul tanıtımı üçün istifadə edilən platforma olmadığını göstərir. Bu modeldə satıcı ilə alıcı arasında uzun müddət ərzində qurulan münasibət birbaşa satış kanalına çevrilir. Başqa sözlə, məhsuldan əvvəl insan tanınır, satış isə həmin tanışlığın üzərində qurulur.