Lent az saytından verilən məlumata görə, Icma.az xəbər verir.
Azərbaycan ailələrinin gündəlik xərcləri arasında çox vaxt diqqətdən kənarda qalan bir məsələ var: içməli su. Bəzi insanlar kran suyunu qaynadaraq içir, digərləri evinə bahalı filtr quraşdırır, bir qisim isə hər həftə qablaşdırılmış su sifariş edir. Bəs bu üç variantdan hansı daha təhlükəsiz və sərfəlidir? Ən əsası, pul ödədiyimiz su həqiqətən daha keyfiyyətlidirmi?
Lent.az mövzunu araşdırıb.
Azərbaycanda kran suyunu içmək təhlükəlidirmi?
Azərbaycanda mərkəzləşdirilmiş şəbəkə vasitəsilə verilən içməli suyun keyfiyyəti AZS 929:2023 dövlət standartı əsasında qiymətləndirilir. İri Şəhərlərin Birləşmiş Su Təchizatı Xidmətinin məlumatına görə, su mənbələrdən başlayaraq paylayıcı şəbəkələrə qədər müxtəlif mərhələlərdə laboratoriya nəzarətindən keçirilir.
Lakin burada mühüm məqam var. Suyun təmizləyici qurğudan standartlara uyğun çıxması onun hər mənzilin kranına eyni keyfiyyətdə çatacağına zəmanət vermir.
Xüsusilə köhnə binalardakı paslanmış borular, vaxtında təmizlənməyən su çənləri və daxili su xətlərindəki nasazlıqlar keyfiyyətə mənfi təsir göstərə bilər.
Bakı və Abşeronda yaşayan bəzi sakinlər kran suyunun dadından, xlor qoxusundan və çaydanda ərp yaratmasından narahat olurlar. Ancaq suyun xlor iyi verməsi avtomatik olaraq təhlükəli olması demək deyil. Xlorlaşdırma mikrobioloji təhlükəsizliyin təmin edilməsində istifadə olunan üsullardan biridir. Eyni zamanda çaydanda ərp yaranması da suyun mütləq içməyə yararsız olduğunu göstərmir.
Evə filtr quraşdırmaq həqiqətən çıxış yoludur?
Son illərdə Azərbaycanda məişət su filtrlərinə maraq artıb. Bazarda sadə karbon filtrlərindən tutmuş çoxmərhələli əks-osmos sistemlərinə qədər müxtəlif qurğular təklif olunur.
Lakin mütəxəssislərin diqqət çəkdiyi əsas məsələ filtrin qiyməti deyil, hansı çirkləndiriciləri təmizləmək üçün nəzərdə tutulmasıdır.
Məsələn, aktiv karbon filtrləri suyun dadını və xlor qoxusunu yaxşılaşdıra bilər. Əks-osmos sistemləri isə müəyyən ağır metalları, duzları və digər maddələri azaltmaq qabiliyyətinə malikdir.
ABŞ Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzinin tövsiyələrinə əsasən, filtr seçməzdən əvvəl suyun tərkibini müəyyənləşdirmək lazımdır. Çünki bütün filtrlər bakteriyaları, virusları və kimyəvi maddələri eyni səviyyədə təmizləmir.
Digər problem isə texniki qulluqdur. Vaxtında dəyişdirilməyən filtr elementləri suyun keyfiyyətini pisləşdirə bilər. Buna görə filtr alarkən təkcə ilkin qiyməti deyil, illik kartric dəyişmə və servis xərclərini də hesablamaq vacibdir.
Qablaşdırılmış su ailəyə neçəyə başa gəlir?
Azərbaycanda evlərə çatdırılan 19 litrlik su qabları geniş istifadə olunur. Hazırkı açıq satış təkliflərində belə suların qiymətinə 3–3,50 manat səviyyəsində də rast gəlinir. Daha bahalı məhsullar da mövcuddur.
Dörd nəfərlik ailənin gündə ümumilikdə 8 litr içməli su istifadə etdiyini fərz edək. Bu, ayda 240 litr, ildə isə 2 920 litr deməkdir.
Hesablamada tam 19 litrlik qablar nəzərə alınıb. Depozit, dispenser və əlavə çatdırılma xərcləri daxil deyil.
Bu məbləğ ailə büdcəsi üçün kiçik görünə bilər. Ancaq bir neçə il ərzində yüzlərlə, hətta minlərlə manatlıq xərc yaranır.
Üstəlik, qablaşdırılmış suyun təhlükəsizliyi yalnız istehsal prosesindən asılı deyil. Daşınma, saxlanma şəraiti, qabların təmizliyi və günəş altında uzun müddət qalması da əhəmiyyət daşıyır.
Ən ucuz su həmişə ən yaxşı seçimdirmi?
Maliyyə baxımından kran suyu adətən ən sərfəli variantdır. Ev filtri ilkin sərmayə tələb etsə də, uzunmüddətli istifadədə qablaşdırılmış sudan ucuz başa gələ bilər. Bununla belə, filtrin real sərfəliliyi cihazın qiymətindən, xidmət müddətindən və dəyişdirilən hissələrdən asılıdır.
Qablaşdırılmış su isə rahatlıq və daşınma üstünlüyü yaradır. Lakin onun baha olması avtomatik olaraq kran və ya filtr suyundan daha sağlam olduğunu sübut etmir.
Bəs Azərbaycan ailəsi hansı suyu seçməlidir?
Əsas məsələ suyun haradan alınması deyil, təhlükəsizlik göstəriciləridir. Əgər mənzildə suyun rəngi dəyişirsə, qeyri-adi qoxu yaranırsa və ya binanın su çənlərinin vəziyyəti məlum deyilsə, laboratoriya yoxlaması daha etibarlı qərar verməyə kömək edə bilər.
Suyun qaynadılması mikrobioloji riskləri azalda bilər, lakin ağır metalları və bir çox kimyəvi çirkləndiriciləri aradan qaldırmır.
Nəticə etibarilə, hər ailə üçün eyni ideal seçim yoxdur. Keyfiyyəti təsdiqlənmiş kran suyu ən qənaətcil, düzgün seçilmiş və qulluq olunan filtr uzunmüddətli baxımdan sərfəli, etibarlı istehsalçının qablaşdırılmış suyu isə alternativ ola bilər.
Ən vacib nəticə budur: suyun təhlükəsizliyini onun qiyməti, şəffaflığı və ya reklamı deyil, laboratoriya göstəriciləri müəyyən edir.