Məktəb başladı:

Sentyabr valideynlər üçün təkcə dərs ilinin başlanğıcı deyil, həm də ailə büdcəsinin yenidən hesablandığı aydır. Məktəbli forması, ayaqqabı, çanta, dəftər-qələm, idman geyimi, gündəlik yolpulu, yemək, əlavə dərslər və digər xərclər bir uşağın məktəbə getməsini kağız üzərində görünən rəqəmdən xeyli bahalı edir.

Azpost.info bildirir ki, Azərbaycanda 2026-cı il üçün uşaqlar üzrə yaşayış minimumu 260 manat, ölkə üzrə yaşayış minimumu isə 300 manat müəyyən edilib. Minimum əməkhaqqı 400 manatdır. Bu rəqəmlər fonunda bir uşağın yeni tədris ilinə hazırlanmasına xərclənən məbləğ ailələr üçün ciddi maliyyə yükünə çevrilə bilər.

Bəs valideyn bir uşağı məktəbə hazırlamaq üçün real olaraq nə qədər pul xərcləyir?

Məktəbli formasına nə qədər gedir?

2026/2027-ci tədris ili üçün məktəbli formasının əsas elementləri arasında köynək, şalvar və ya ətək, jaket və digər geyimlər var.

Bazarda hazırda məktəbli formalarının qiymətləri model və satış yerindən asılı olaraq dəyişir. Məsələn, hazırda təqdim olunan qiymətlərdə yay və qış köynəklərinin hər biri 15 manat, şalvar və ətəyin 25 manat, jaketin isə 30 manat olduğu göstərilir.

Deməli, yalnız bir dəst əsas məktəbli geyimi üçün:

-köynək – 15 manat;

-şalvar və ya ətək – 25 manat;

-jaket – 30 manat.

Nəticədə minimum 70 manat xərc alınır.

Amma praktikada uşağa tək bir köynək və tək bir şalvar almaqla məsələ bitmir. İkinci köynək, əlavə şalvar və ya ətək, corab, ayaqqabı və mövsümi geyimlər əlavə olunduqda məbləğ sürətlə artır.

Çanta və məktəb ləvazimatları

Məktəb çantasının qiyməti də geniş diapazonda dəyişir. Hazırda elanlarda 10-50 manat və daha yüksək qiymətlərə müxtəlif məktəb çantaları təklif olunur. Dəftər, qələm, karandaş, pozan, xətkeş, rəngli karandaşlar, albom, yapışqan, qovluq və digər ləvazimatlar isə xüsusilə ibtidai sinif şagirdləri üçün ayrıca xərc yaradır.

Bunların hamısı birlikdə götürüldükdə valideynin “bir neçə manatlıq dəftər-qələm” hesabı asanlıqla 50-100 manatlıq alış-verişə çevrilə bilər.

Ayaqqabı ayrıca xərcdir

Məktəb üçün ən azı bir cüt gündəlik ayaqqabı, bəzi hallarda isə idman ayaqqabısı da tələb olunur. Uşaq sürətlə böyüdüyündən ayaqqabı və geyim xərcləri hər il yenidən yaranır. Bu səbəbdən məktəb xərclərinin yalnız sentyabr ayı ilə məhdudlaşmadığını nəzərə almaq lazımdır.

Əsas yük sentyabrdan sonra başlayır

Ən maraqlı məqam isə budur: məktəbə hazırlıq xərcləri ailənin tədris ili ərzində çəkəcəyi bütün xərclərin yalnız başlanğıcıdır.

Aylıq büdcəyə daha sonra:

-məktəbə gedib-gəlmək üçün nəqliyyat;

-məktəbdə qida və cib xərcləri;

-əlavə dərslər və repetitor;

-xarici dil və digər kurslar;

-idman və yaradıcılıq dərnəkləri;

-tədbirlər və müxtəlif məktəb ehtiyacları əlavə oluna bilər.

Xüsusilə yuxarı siniflərdə repetitor və hazırlıq xərcləri məktəbli geyimindən dəfələrlə yüksək ola bilər.

Bir uşağın “məktəb büdcəsi” nə qədərdir?

Orta səviyyəli alış-veriş əsasında yalnız məktəbə hazırlıq üçün şərti hesab belə görünə bilər:

Xərc Təxmini məbləğ Məktəbli forması 70-120 manat İkinci dəst/əlavə geyim 40-80 manat Ayaqqabı 40-100 manat Çanta 20-50 manat Dəftər-qələm və ləvazimat 50-100 manat İdman geyimi və ayaqqabı 50-100 manat Cəmi 270-550 manat

Bu hesab minimum və orta seçimlər əsasında nümunəvi hesablamadır. Brend məhsullar, daha keyfiyyətli çanta və ayaqqabı, əlavə geyimlər və digər seçimlər olduqda məbləğ daha da yüksələ bilər.

Yəni bir uşağın yeni dərs ilinə hazırlanması üçün 300-500 manat civarında ilkin xərc kifayət qədər real ssenaridir.

İki uşaqlı ailədə isə bu rəqəm artıq 600-1000 manata çata bilər.

Bu rəqəm ailə gəliri ilə müqayisədə nə deməkdir?

Məsələnin sosial tərəfi də burada ortaya çıxır. 2026-cı ildə minimum əməkhaqqı 400 manatdır. Deməli, 300-500 manatlıq məktəbə hazırlıq xərci minimum əməkhaqqı alan bir valideyn üçün bir aylıq gəlirin böyük hissəsi, hətta bəzi hallarda ondan çox ola bilər.

Orta aylıq əməkhaqqı da bütün ailələrin faktiki gəlirini göstərmir. Çünki ailələrdə yalnız bir nəfərin işləməsi, kredit, kirayə, kommunal və digər xərclər məktəb büdcəsinin təsirini daha da artırır.

Ekspertlər nə deyir?

İqtisadçıların məktəb xərcləri ilə bağlı əsas yanaşması ondan ibarətdir ki, ailələr bütün alış-verişi bir dəfəyə etmək əvəzinə xərcləri prioritetləşdirməlidir.

Ekspertlərin diqqət çəkdiyi əsas məsələ odur ki, məktəb xərclərinin ailə büdcəsinə təsiri yalnız məhsulların qiyməti ilə ölçülməməlidir. Əsas göstərici bu xərclərin ailənin aylıq gəlirində hansı payı tutmasıdır. Məsələn, 300 manatlıq məktəb alış-verişi yüksək gəlirli ailə üçün idarəolunan xərc olduğu halda, 600-800 manatlıq gəliri olan ailə üçün ciddi maliyyə yükü yarada bilər.

Bu səbəbdən ekspertlər valideynlərə məktəb alış-verişini əvvəlcədən planlaşdırmağı, istifadə edilə bilən əşyaları yenidən almamağı və “brend” əvəzinə keyfiyyət-fayda nisbətinə diqqət yetirməyi tövsiyə edirlər.

Azərbaycanda neçə ailə bu xərclə üz-üzədir?

Məsələnin miqyasını göstərən başqa bir rəqəm də var. Azərbaycanda ümumi təhsil müəssisələrində 1,6 milyondan çox şagird təhsil alır. 2025/2026-cı tədris ilində isə 131 396 uşaq birinci sinfi başa vurub. 2026/2027-ci tədris ilində də 125 mindən çox uşağın birinci sinfə qədəm qoyduğu açıqlanıb.

Bu isə məktəb mövsümünün yalnız təhsil sistemi üçün deyil, ailə büdcələri və pərakəndə satış bazarı üçün də böyük iqtisadi hadisə olduğunu göstərir.

Məktəb xərci artıq yalnız “dəftər-qələm almaq” məsələsi deyil.

Bir uşağın məktəbə hazırlanması üçün 300-500 manatlıq ilkin büdcə lazım ola bilər. Bunun üzərinə il ərzində nəqliyyat, qida, kurs, repetitor, əlavə geyim və digər xərclər gəlir. Beləliklə, məktəbli uşağın ailəyə real maliyyə yükü sentyabr ayında başlayıb bütün tədris ili boyu davam edir.

Samir Abdulla

AzPost.az