Payızın 44 anı...

Əvvəlcədən deyim ki, mən kino tənqidçisi deyiləm, heç buna iddia da etmirəm. Sadəcə bir tamaşaçıyam. Həyatım boyu kifayət qədər film izləmiş bir tamaşaçı. Onların arasında yaxşıları da olub, pisləri də... Elələri olub ki, tarixi hadisələr və tanınmış şəxsiyyətlər haqqında təsəvvürümü dəyişib, dünyagörüşümə təsir göstərib, daxili aləmimi alt-üst edib, həyatımı yenidən dəyərləndirməyə və eyni zamanda bu həyatda öz yerimi anlamağa vadar edib.

Pis filmlər haqqında danışmayacağam. Onların mənə öyrətdiyi yeganə şey filmlərin necə olmamalı olduğunu anlamaqdır. Yaxşı kino isə, yaxşı kitab kimi, təkcə  öyrətmir, zövqümüzü formalaşdırmır, həm də bizi özümüzü dəyişməyə sövq edir.

Yəqin ki, məqalənin adından artıq təxmin etdiyiniz film haqqında danışmaq, daha doğrusu, onunla bağlı yalnız şəxsi təəssüratlarımı bölüşmək istəyirəm. Bu film təkcə möhtəşəm miqyası, vizual effektləri, heyrətamiz səs tərtibatı, operator işi, aktyorların peşəkar oyunu və yaddaşlarda iz buraxan, son dərəcə gözəl saundtreki ilə heyrətləndirmir. Əminəm ki, bu film müasir milli kinematoqrafiyamızın tarixində əlamətdar və hətta bu sözü işlətməkdən çəkinmədən deyərdim ki, dönüş nöqtəsi olacaq.

İkinci Qarabağ müharibəsinə həsr olunmuş “44” filminin premyerası oktyabrın 12-də keçirildi və elə ilk gündən əlamətdar hadisəyə çevrildi. Qeyd etməliyəm ki, premyera gecəsinin özü də yüksək peşəkarlıqla təşkil olunmuşdu — hər şey düşünülmüş, dəqiq planlaşdırılmış, baş verən hadisənin miqyası nəzərə alınmışdı. Amma gəlin, əvvəldən başlayaq.

Əlbəttə, “44” filmi üzərində iş getdiyini əvvəllər də eşitmiş, açıq mənbələrdə çəkiliş meydançalarından görüntülər və videolar görmüşdüm. Görülən işin miqyasını və layihənin iddialılığını müşahidə etdikcə bizi, tamaşaçıları, maraqlı və qeyri-adi bir əsərin gözlədiyini anlayırdım. Amma bütün bunları əvvəlcədən bilsəm də, filmin məndə bu qədər güclü emosional təsir yaradacağını gözləmirdim.

İlk növbədə onu deyim ki, film maksimum dərəcədə real çəkilib. Burada demək olar ki, süni dekorasiyalara və orijinal məkanların nümunə əsasında yenidən yaradılmış maketlərinə rast gəlinmir. İkinci Qarabağ müharibəsinin tarixi hadisələri məhz onların baş verdiyi yerlərdə yenidən canlandırılıb və lentə alınıb. Dağlar, meşələr, dərələr, keçilməsi çətin cığırlar, qayalar — hər şey gerçəkdir. Azadlıq günlərində, bizim üçün tarixi əhəmiyyət daşıyan o günlərdə hər şey məhz belə görünürdü.

Keçmişdə milli musiqimizin beşiyi olan Şuşa bu gün milli qürurumuzun rəmzidir. Və bu gün Şuşa altı il əvvəlki Şuşadan çox fərqlənir. Xoşbəxtlikdən, şəhər artıq o vaxtkı kimi xarabalıqlar, dağıntılar və hərbi texnika qalıqları içində deyil. Filmin son kadrlarında vaxtilə Allahın evinə hörmətsizlik edilərək içərisində mal-qara saxlanılan məscid və düşmənin sağ qalmış tör-töküntülərinin bizim igid əsgərlərimizə atəş açdıqları evlər göstərilir.

Hamımız bu gün Şuşanın sürətli bərpasının, inkişafının və yenidən həyata qayıtdığının şahidiyik. Filmin yaradıcılarının sözlərinə görə, onlar şəhərin uzun illər davam edən düşmən işğalından azad edilməsindən sonrakı ilk günlərdə hökm sürən xaosu lentə almağa tələsirdilər. Məqsəd Şuşanı onun azad edilməsində bilavasitə iştirak edən insanların gördüyü kimi göstərmək idi. Bu gün hər birimizin Qarabağın həmin cənnət guşəsinə maneəsiz səfər edə bilməyimiz üçün canını qoyan insanların…

Onlar Vətənin ən gənc oğulları idi. Xalqı üçün ən qiymətli olanı — müstəqilliyini və ərazi bütövlüyünü qorumaq naminə insanın sahib olduğu ən qiymətli varlığını, öz həyatını qurban verdilər. Başqa sözlə, xalqımıza ən yüksək mənada şərəf və ləyaqətini qaytardılar!

Doğrusunu etiraf edim ki, həyatlarının başlanğıcında olan bu cavan Vətən oğullarına sonsuz dərəcədə heyifsilənirsən. Onlar gənc romantiklər idilər, qarşılarında böyük bir həyat vardı. Görmək, yaratmaq, yaşamaq istədikləri nə qədər şey var idi. Bəzilərinin toyu yenicə olmuşdu, evdə isə gəlinlik duvağını matəm kəlağayısına dəyişməli olacaq gənc bir gəlin qalmışdı. O gəlin ərinin tabutunu öz zərif, amma bir o qədər də güclü çiyinlərində daşımalı idi.

Üçrəngli bayrağın fonunda görünən o gəlinin dərin, əngin gözləri… Sevgi, ağrı və hər şeyin məhz belə olmalı olduğuna dair sarsılmaz inamla dolu gözlər… Xoşbəxtlikdən sonra ölüm gəlir — sanki sonsuzluğun özü kimi. Heç bir tərəddüd olmadan, artıq sentimental hisslərə qapılmadan…

Mənim üçün bu, filmin ən güclü, yadda qalan və qəlbin ən dərin qatlarına toxunan səhnələrindən biridir. Bəlkə də, bütövlükdə bu müharibənin ən təsirli anlarından biri: həyatının son yoluna sadiq ömür-gün yoldaşının çiyinlərində yola salınan döyüşçü.

Ümumiyyətlə, filmdə elə ağır emosional səhnələr var ki, insanın boğazı düyünlənir, sonra isə göz yaşları sel kimi axmağa başlayır. Mən tamaşaçıların reaksiyasını həm zalda, həm də nümayişdən sonra foyedə müşahidə edirdim.

Etiraf edim ki, müxtəlif tədbirlərin tez-tez iştirakçısı oluram. Elə tədbirlər var ki, insanlar sona qədər gözləmədən, zalı tərk etmək üçün qaçırlar. Elə tədbirlər olur ki, əslində heç xoşlarına gəlməyən bir şeyi məcburən tərifləyirlər. “44” filminin nümayişindən sonra isə hər şey bunun tam əksi idi.

Təxminən üç saat davam edən, emosional baxımdan son dərəcə ağır bir film… Üç saatlıq həyəcandan sonra isə uzun, kəsilməyən alqışlar. Bütün bunlar tamaşaçıların film boyu yaşadıqları duyğulara səmimi təşəkkürünün ifadəsi idi.

“44” filmi hər birimizə özümüz haqqında danışdı. Ölkəsinin vətəndaşları kimi kim olduğumuzu göstərdi. Bu film insanda özünü dərk etmək və qəbul etmək hissi yaratdı. Sanki mənəvi təmizlənmə, katarsis yaşatdı, əslində kim olduğumuzu anlamağa kömək etdi.

Amma təkcə bununla kifayətlənmədi. Film bizə haradan gəldiyimizi, hansı yolu keçdiyimizi, hər şeyin necə başladığını və sonda nə ilə nəticələndiyini göstərdi. Qələbənin sevincini və eyforiyasını bütün varlığımızla hiss etmək üçün nələrdən keçdiyimizi xatırlatdı. Biz bu qələbəni sözün əsl mənasında ƏZAB-ƏZİYYƏTLƏ QAZANDIQ — varlığımızın hər hüceyrəsi ilə! Nəhayət, LAYİQ OLDUĞUMUZ qələbəyə nail olduq.

Və əlbəttə ki, bu qələbəni KİMLƏRİN SAYƏSİNDƏ əldə etdiyimizi də gördük.

Filmin nümayişinin sonunda səhnədə bu böyük qələbəyə birbaşa aidiyyəti olan insanlar dayanmışdılar — şəhid anaları, qara geyimli, saçları tamamilə ağarmış qadınlar. Zalda isə tamaşaçılar ayaqüstə onları alqışlayırdılar. Sonsuz, sanki bitib-tükənmək bilməyən dəqiqələr uzunu…

Filmin əvvəlində səslənən saundtrekin müşayiəti ilə ekranda ümummilli lider Heydər Əliyevin tarixi kadrlarını gördük: Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı qaçqınlarla görüşür, səngərdə avtomatı nişan alır, 90-cı illərdə işğal altındakı Ağdamdan gətirilmiş daş parçası olan kiçik kisəni əlində tutur.

Qarşımızda xalqının ağrısını dərindən yaşayan, ömrünün son günlərinədək ədalətin və qələbənin bərqərar olması naminə yorulmadan çalışan bir insan dayanır. O, o zaman çox uzaq görünən qələbəyə aparan ilk və ən doğru yolu açmışdı.

Sonra isə tariximizin gedişini dəyişən, ədalətin, cəsarətin, milli qürurun, şərəf və ləyaqətin dirçəlişinin rəmzinə çevrilən Ali Baş Komandanı — Prezident İlham Əliyevi görürük.

Azərbaycan tarixinə adlarını əbədi həkk etmiş iki böyük insanı müşahidə edirik.

Elə ölkələr var ki, onların vətəndaşları yaşayır, hətta öz liderlərini üzlərindən tanımırlar. Elə ölkələr var ki, insanlar dövlət rəhbərliyini lənətləyirlər. Bir də elə dövlətlər var ki, həmin ölkənin lideri dövlətçiliyin ayrılmaz və sarsılmaz tərkib hissəsinə, sabitliyin, nüfuzun və milli qürurun rəmzinə çevrilir.

Azərbaycan Prezidenti məhz xalqımıza uzun illər ərzində məhrum edildiyi bir dəyəri — ƏDALƏTİ qaytaran şəxsiyyətdir.

İlham Əliyevin prezidentliyi dövründə Azərbaycanın qazandığı çoxsaylı nailiyyətlərlə yanaşı, şübhəsiz ki, ən böyük tarixi hadisələr 44 günlük müharibə və onun ardınca keçirilən 23 saatlıq antiterror əməliyyatı oldu.

Prezidentin sarsılmaz iradəsi, uzaqgörənliyi və heyrətamiz təmkininin sayəsində xalq onun vədlərinə inandı və heç bir tərəddüd etmədən onun ardınca getdi.

Altı il o qədər də uzun müddət deyil ki, biz Prezidentin növbəti çıxışını səbirsizliklə gözləyən hər bir vətəndaşımızın — yaşından asılı olmayaraq, hamının — yaşadığı o qeyri-adi ruh yüksəkliyini və qərarların düzgünlüyünə olan sonsuz inamı unutmuş olaq.

“44” filmi bizi yenidən həmin günlərə qaytarır.

Azərbaycan xalqı tarixi, mədəniyyəti, böyük sənətkarları və alimləri, zəhmətkeş insanları, xeyirxah, səxavətli və qonaqpərvər insanları sayəsində həmişə böyük xalq olub. Lakin tarixi torpaqlarımızın azad edilməsindən sonra biz bütün dünyaya özümüzü ən çətin geosiyasi şəraitdə belə ərazisini qorumağa qadir olan qəhrəman və cəsur xalq kimi tanıtdıq.

Mən tez-tez düşünürəm: görəsən, azərbaycanlıların əksəriyyəti niyə bu qədər xeyirxah və kin saxlamayan insanlardır? Niyə ağrıları və inciklikləri bu qədər tez unuduruq, barışmağa can atırıq, sadəcə yaşamaq, dostluq etmək, sülhün, əmin-amanlığın və övladlarımızın gələcəyinin sevincini yaşamaq istəyirik? Niyə dönə-dönə eyni səhvləri təkrarlayırıq?

Mənə elə gəlir ki, bu sualın ən yaxşı cavabı məhz “44” filminin finalında gizlənib.

Filmin bu süjet xəttinin bütün dərinliklərini açmaq və hələ filmə baxmayanların təəssüratını korlamaq istəmədiyim üçün qısaca danışacağam.

Filmin demək olar ki, bütün gedişatı boyunca baş qəhrəmanlar Sərkisyan adlı bir şəxsi tapmağa və zərərsizləşdirməyə çalışırlar. İnanın ki, bu soyad təsadüfən seçilməyib. Hadisələrin inkişafı zamanı onlar diqqətlərini başqa hədəflərə yönəldir, heç kimin ciddi qəbul etmədiyi rəqibi isə nəzərdən qaçırırlar.

Yalnız finalda baş qəhrəman kimin kim olduğunu anlayaraq, məncə, bu süjet xəttinin əsas ideyasına gəlib çıxır.

Düşmənin üzü, cinsi, yaşı və ya statusu olmur. Düşmən düşməndir. Heç bir güzəştə və tərəddüdə yer yoxdur.

Düşmənlə münasibətlərimizdə əsas problemimiz isə ondan ibarətdir ki, hamımız keçmişdə, bəzilərimiz isə bu gün də həddindən artıq sadəlövh, açıqürəkli və xoşniyyətli olmuşuq. Mübarizə və müharibə şəraitində isə belə arxayınlıq yolverilməzdir.

Əgər SƏN vurmasan, onda təəssüf ki, SƏNİ vuracaqlar.

Əlbəttə, “44” filmindəki maraqlı məqamlar haqqında daha ətraflı danışmaq istərdim. Lakin düşünürəm ki, marketinq baxımından bu, düzgün olmazdı. Süjetin ən maraqlı dönüşlərini əvvəlcədən açıqlamaqla hələ filmə baxmağa hazırlaşan tamaşaçıları intriqanın və gördüklərindən alacaqları zövqün bir hissəsindən məhrum etmiş olarıq.

Amma sonda bir şeyi demək istəyirəm.

Mənim fikrimcə, “44” filmi təkcə son illərin kinematoqrafiya sahəsində deyil, bütövlükdə ölkəmizin mədəni həyatında ən mühüm hadisələrdən birinə çevriləcək.

Bu filmdə hər şey bir araya gəlib: maraqlı və həyəcanlı süjet, baş qəhrəmanların sevgi xətti, möhtəşəm vizual və səs effektləri, dünya səviyyəsində aranjiman edilmiş gözəl saundtrek.

Amma istənilən sənət əsərinin ən vacib xüsusiyyəti SƏMİMİYYƏT, öz işinə SƏDAQƏT və HƏQİQƏTDİR.

Məhz bunlar adi bir əsəri əsl İncəsənət əsərinə, sadə insanı isə böyük hərflə yazılmağa layiq İnsana çevirir.

Günel Anarqızı