Moderator.az saytından verilən məlumata əsasən, Icma.az məlumatı açıqlayır.
Baş şəhərin köçürülməsi böyük maliyyə vəsaiti tələb edir, alternativ yanaşma dövlət idarəetməsinin müəyyən hissəsinin regionlara yerləşdirilməsidir
“Azərbaycanda 14 iqtisadi rayon var və hər biri üçün konkret dövlət proqramı hazırlanmalıdır. Həmin proqramlarda hansı bölgədə, hansı müddətdə və nə qədər iş yerinin yaradılacağı dəqiq göstərilməlidir”. Bu sözləri istiqlalçı millət vəkili, iqtisadçı Vahid Əhmədov Globalinfo.az-a müsahibəsində deyib.
O bildirib ki, kənd təsərrüfatı məhsulları istehsal olunan rayonlarda emal müəssisələri yaratmaq lazımdır: “Hazırda bəzi məhsulları emal etmədən, yarımfabrikat şəklində xaricə satmağa məcbur oluruq. Sumqayıtda böyük sənaye zonası yaradılıb və orada minlərlə insan çalışır. Bu cür müəssisələrin bir hissəsini Quba, Qusar və digər rayonlarda da yaratmaq mümkündür. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə - Cəbrayıl, Füzuli və Ağdamda sənaye zonalarının qurulması da bu baxımdan əhəmiyyətlidir. Məqsəd insanların kəndlərdə və rayonlarda yaşayıb işləməsi üçün şərait yaratmaq, Bakıya axını azaltmaq olmalıdır”.
Paytaxtın köçürülməsi təklifindən danışan Vahid Əhmədov bildirib ki, bu o qədər də effektiv addım olmaz: “Mən paytaxtın köçürülməsinin tərəfdarı deyiləm. Bakı dünyada kifayət qədər tanınan şəhərdir, burada çoxlu tarixi abidələr var və turist axını da böyükdür. Hesab edirəm ki, paytaxtı köçürməyə ehtiyac yoxdur. Bunun əvəzinə, Bakıda müəyyən idarəetmə orqanlarını saxlamaqla, digər dövlət qurumlarını regionlara köçürmək mümkündür. Bunun heç bir problemi yoxdur”.
Paytaxtın başqa şəhərə köçürülməsi böyük maliyyə vəsaiti, yeni infrastruktur və uzunmüddətli təşkilati dəyişikliklər tələb edir. Alternativ yanaşma isə dövlət idarəetməsinin müəyyən hissəsinin regionlara yerləşdirilməsidir. Bu model Bakının üzərindəki yükü azaltmaqla yanaşı, bölgələrdə iqtisadi fəallığın artmasına, yeni iş yerlərinin açılmasına və əhalinin paytaxta miqrasiyasının zəifləməsinə xidmət edə bilər.
Bakıda əhali, nəqliyyat və xidmət infrastrukturu üzərindəki yükü azaltmaq üçün yalnız yeni yolların çəkilməsi kifayət etmir. Paytaxta hər gün iş, təhsil və dövlət xidmətləri üçün gələn insanların sayını azaltmaq da vacibdir. Bəzi dövlət qurumlarının regionlarda yerləşdirilməsi paytaxta gündəlik səfərlərin bir hissəsini aradan qaldıra bilər. Bununla belə, nəticə qurumun fəaliyyətindən və əməkdaşların yaşayış yerindən asılı olacaq.
Dövlət qurumu başqa şəhərə köçəndə yalnız inzibati binanın yeri dəyişmir. Həmin qurumun əməkdaşlarına xidmət edən iaşə, nəqliyyat, kirayə mənzil, ticarət və digər sahələrdə də əlavə tələbat yarana bilər. Dövlət sifarişləri və əlaqəli xidmətlər yerli sahibkarlıq üçün imkanlar aça bilər. Ancaq bu iqtisadi effektin miqyası köçürülən qurumun ölçüsündən, yerli müəssisələrin imkanlarından və yeni iş yerlərinin nə dərəcədə yerli əhali üçün əlçatan olmasından asılıdır.
Regionlarda iş imkanlarının azlığı insanların paytaxta üz tutmasının səbəblərindən biridir. Dövlət qurumlarının müəyyən hissəsinin bölgələrə köçürülməsi ixtisaslı mütəxəssislər üçün yeni iş imkanları yarada bilər. Bu, xüsusilə gənclərin yaşadıqları bölgədə işləməsinə şərait yarada bilər. Lakin təkcə dövlət qulluqçularının başqa şəhərə köçməsi miqrasiya problemini həll etməyəcək. Bunun üçün özəl sektorun inkişafı, keyfiyyətli təhsil, səhiyyə, nəqliyyat və yaşayış infrastrukturu da təmin edilməlidir.
Dövlət investisiyalarının və iqtisadi fəallığın böyük şəhərdə cəmləşməsi digər ərazilərin inkişaf imkanlarını məhdudlaşdıra bilər. Dövlət qurumlarının regionlarda yerləşdirilməsi isə dövlət xərclərinin və iqtisadi fəallığın ölkə ərazisi üzrə daha geniş yayılmasına töhfə verə bilər. İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatının (OECD) araşdırmaları göstərir ki, idarəetmənin regionlara uyğun təşkili yerli ehtiyaclara daha yaxşı cavab verilməsinə və regional inkişafın dəstəklənməsinə kömək edə bilər. Bunun nəticələri idarəetmə modelinin necə qurulmasından və bölgələrin maliyyə-inzibati imkanlarından asılıdır.
Cəbrayıl, Füzuli və Ağdam kimi şəhərlərdə sənaye və iqtisadi fəaliyyətlə yanaşı, uyğun dövlət qurumlarının yerləşdirilməsi də müzakirə oluna bilər. Belə addımlar həmin ərazilərdə daimi iş yerlərinin yaradılmasına və xidmət infrastrukturunun genişlənməsinə əlavə stimul verə bilər. Burada əsas şərt qurumların formal olaraq köçürülməsi deyil, onların fəaliyyəti ilə yanaşı ərazidə yaşayış, nəqliyyat və sosial xidmət imkanlarının da inkişaf etdirilməsidir.
Dövlət qurumlarının regionlara köçürülməsi məsələsində bütün təşkilatlara eyni yanaşma tətbiq etmək düzgün olmaz. Prezident Administrasiyası, əsas mərkəzi koordinasiya strukturları və beynəlxalq əlaqələri intensiv olan qurumlarla ərazi üzrə xidmət göstərən təşkilatların funksiyaları fərqlidir. Kənd təsərrüfatı, sənaye, ekologiya, regional məşğulluq və peşə təhsili sahələrində fəaliyyət göstərən bəzi qurumların və ya onların müvafiq bölmələrinin regionlarda yerləşdirilməsi nəzərdən keçirilə bilər. Vətəndaşlara inzibati xidmət göstərən regional mərkəzlərin genişləndirilməsi də insanların sənədləşmə, qeydiyyat və digər məsələlər üçün Bakıya getmək ehtiyacını azalda bilər.
Dövlət qurumunun regiona köçürülməsi özü-özlüyündə uğur demək deyil. Yeni binanın tikintisi, əməkdaşların köçürülməsi, rəqəmsal sistemlərin uyğunlaşdırılması və digər qurumlarla koordinasiya əlavə xərclər yarada bilər. Əgər əməkdaşların əksəriyyəti Bakıda yaşamağa davam edərsə, gözlənilən demoqrafik və iqtisadi nəticələr də zəif ola bilər.
Buna görə ilkin mərhələdə bir neçə qurumun müəyyən regional mərkəzlərdə yerləşdirilməsi, nəticələrin ölçülməsi və yalnız bundan sonra modelin genişləndirilməsi müzakirə edilə bilər. Uğurun göstəriciləri yeni iş yerlərinin sayı, yerli əhalinin məşğulluğu, Bakıya gündəlik səfərlərin azalması və dövlət xidmətlərinin əlçatanlığı ola bilər.
Paytaxtın köçürülməsi əvəzinə dövlət qurumlarının bir hissəsinin regionlara yerləşdirilməsi Bakı ilə bölgələr arasında iqtisadi fəallığın daha balanslı bölüşdürülməsi üçün alternativ yanaşmadır. Ancaq bunun real nəticə verməsi üçün inzibati köçürülmə sənaye, özəl sektor, nəqliyyat və sosial infrastrukturun inkişafı ilə uzlaşdırılmalıdır.