Xalq qazeti saytından alınan məlumata görə, Icma.az bildirir.
Professor Qabil Əliyevin 70 illik yubileyinə
Yetmiş il insan ömrünün bütöv bir tarixidir. Bu tarixdə yaşanan sevinclər, qarşıya çıxan çətinliklər, qazanılan uğurlar, çəkilən zəhmət və geridə qoyulan izlər bir ömrün mənəvi mənzərəsini yaradır. Elm adamının, müəllimin həyatında isə bu mənzərə daha geniş məna kəsb edir. Çünki onun ömrü yalnız öz taleyi ilə məhdudlaşmır, yetişdirdiyi tələbələrin həyatında, elmi araşdırmalarında, formalaşdırdığı elmi mühitdə və qazandırdığı mənəvi dəyərlərdə yaşamaqda davam edir.
Bakı Dövlət Universitetinin professoru, tarix elmləri doktoru Qabil Əli oğlu Əliyevin 70 illik yubileyində onun həyat və fəaliyyətinə nəzər salarkən ilk növbədə zəhmətə, elmə sədaqətə, müəllimlik məsuliyyətinə və insanlıq dəyərlərinə söykənən bir ömür yolu göz önündə canlanır. Bu yolun əsas dəyəri isə alimlik nüfuzu ilə insani keyfiyyətlərin vəhdət təşkil etməsidir.
Qabil müəllim 1956-cı il oktyabrın 13-də Füzuli rayonunun Merdinli kəndində anadan olub. 1972-ci ildə orta məktəbi əla qiymətlərlə bitirərək Azərbaycan Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsinə daxil olub, 1977-ci ildə universiteti fərqlənmə diplomu ilə başa vurub. 1982–1985-ci illərdə universitetin aspiranturasında Vətən tarixi ixtisası üzrə təhsilini davam etdirib.
Alimin elmi fəaliyyəti Azərbaycanın iqtisadi və nəqliyyat tarixinin araşdırılması ilə sıx bağlıdır. O, 1986-cı ildə Bakı–Tiflis dəmir yolunun çəkilməsinin Azərbaycanın iqtisadi, sosial və mədəni həyatına təsirinə həsr olunmuş namizədlik dissertasiyasını, 2003-cü ildə isə XIX–XX əsrin əvvəllərində Şimali Azərbaycanda nəqliyyatın inkişafını tədqiq edən doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib. 1995-ci ildə dosent, 2010-cu ildə professor elmi adını alıb.
Bu tədqiqatların əhəmiyyəti nəqliyyat tarixinin ayrıca bir sahə kimi öyrənilməsindən daha genişdir. Dəmir yollarının çəkilməsi, nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı və iqtisadi məkanın dəyişməsi cəmiyyətin sosial münasibətlərinə, şəhərlərin böyüməsinə, mədəni əlaqələrə və regional inteqrasiyaya təsir göstərən mühüm amillərdir. Qabil Əliyevin araşdırmaları həmin proseslərin Azərbaycan tarixindəki yerinin elmi baxımdan öyrənilməsinə xidmət edir.
Professor Qabil Əliyevin elmi-pedaqoji fəaliyyətində xüsusi yer tutan istiqamətlərdən biri Qafqaz tarixinin ali məktəblərdə tədrisi və tədqiqidir. O, 1991-ci ildən respublikanın ali təhsil tarixində ilk dəfə Qafqaz tarixi üzrə mühazirə kursu hazırlayaraq tarix, şərqşünaslıq və regionşünaslıq ixtisaslarında təhsil alan tələbələrə tədris etməyə başlayıb. 1994-cü ildə isə “Qafqaz tarixi” fənni üzrə proqram hazırlayıb nəşr etdirib. Həmin proqramın müxtəlif ali təhsil müəssisələrində bu fənnin tədrisi üçün əsaslardan birinə çevrilməsi onun fəaliyyətinin əhəmiyyətini göstərir. Qafqazın qədim dövlətləri, region xalqları arasında münasibətlər və 1918–1920-ci illərdə Qafqaz respublikalarının əlaqələri alimin tədris etdiyi ixtisas kurslarının əsas mövzularındandır. Bu istiqamətdə görülən işlər Azərbaycan tarix elminin regional miqyasda araşdırılması və Qafqazın mürəkkəb tarixi proseslərinin sistemli şəkildə öyrənilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
Qabil Əliyevin elmi yaradıcılığının miqyası onun nəşr olunmuş əsərlərində aydın görünür. Alim indiyədək 200-dən çox elmi əsər və məqalənin, o cümlədən iki monoqrafiyanın, yeddi dərsliyin, iki dərs vəsaitinin və altı tədris proqramının müəllifidir. “Azərbaycan nəqliyyatı və iqtisadiyyatı (XIX əsr – XX əsrin ilk onillikləri)”, “Qafqaz tarixi” və “Qafqazda nəqliyyatın inkişafı (XVIII əsrin sonu – XX əsrin başlanğıcı)” onun elmi fəaliyyətinin diqqətəlayiq nümunələridir. Bu əsərlər nəqliyyatın tarixi inkişafı ilə iqtisadi və ictimai proseslər arasındakı əlaqələrin araşdırılması, eləcə də Qafqaz tarixinin öyrənilməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır. Alimin Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti irsinin tədqiqinə verdiyi töhfələr də ayrıca qeyd olunmalıdır. 2004–2005-ci illərdə “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti” ensiklopediyasında Cümhuriyyətin qonşu dövlətlərlə diplomatik münasibətlərinə dair 20-dən çox məqaləsinin dərc olunması onun elmi maraqlarının müxtəlifliyini nümayiş etdirir.
Qabil Əliyev orta məktəblər üçün tarix dərsliklərinin hazırlanmasında da iştirak edib. Onun müxtəlif illərdə nəşr olunmuş “Yeni tarix” və “Azərbaycan tarixi” dərsliklərinin müəlliflər heyətində yer alması elmi biliklərin məktəb təhsilinə çatdırılması baxımından mühüm fəaliyyətdir. Professorun elmi-pedaqoji fəaliyyətinin mühüm nəticələrindən biri yetişdirdiyi tədqiqatçılardır. Onun rəhbərliyi ilə 60-dan çox magistr dissertasiyası hazırlanıb, dörd fəlsəfə doktoru yetişdirilib.
Müxtəlif elmi və tədris qurumlarında fəaliyyəti də onun peşəkar təcrübəsinin genişliyini göstərir. O, tarix üzrə ekspert və tədris-metodiki şuralarda, dissertasiya şurasında çalışıb, elmi jurnalların redaksiya heyətlərində təmsil olunub. O, “Tarix və onun problemləri” elmi, nəzəri və metodik jurnalının, Azərbaycan Universitetinin “İpək yolu” elmi jurnalının, “Sosiologiya, sosial psixologiya, siyasət” elmi araşdırmalar jurnalının, eləcə də Urganch Dövlət Pedaqoji İnstitutunun “Axborotnaması” (“Вестник Урганчского Государственного Педагогического Института”) elmi-nəzəri və metodik jurnalının redaksiya heyətlərinin üzvüdür. Bununla yanaşı, 2018–2026-cı illərdə Azərbaycan Universitetində keçirilən beynəlxalq elmi konfransların Təşkilat Komitəsinin üzvü kimi fəaliyyət göstərib. Bu çoxşaxəli fəaliyyət alimin elmi əməkdaşlığın genişlənməsinə, tədqiqat nəticələrinin elmi ictimaiyyətə çatdırılmasına və elmi müzakirələrin təşkilinə verdiyi töhfələri əks etdirir.
Qabil Əliyevin fəaliyyətində elmi araşdırmalarla yanaşı, Bakı Dövlət Universitetində uzun illər davam etdirdiyi pedaqoji fəaliyyət də mühüm yer tutur. Universitet auditoriyası onun üçün yalnız biliklərin ötürüldüyü məkan deyil, həm də gənclərin dünyagörüşünün, vətəndaşlıq mövqeyinin və peşəkar düşüncəsinin formalaşdığı mənəvi mühitdir. Əsl müəllim tələbəsinə təkcə dərs dediyi fənnin sirlərini öyrətmir. O, eyni zamanda, gənclərə düşünməyi, hadisələrə obyektiv yanaşmağı, faktı mülahizədən ayırmağı və həqiqət qarşısında məsuliyyət daşımağı aşılayır. Xüsusilə tarix müəlliminin üzərinə düşən vəzifə daha böyükdür. Çünki tarix dərsi keçmişi öyrənməklə yanaşı, bu günü anlamağa və gələcəyi daha düzgün qiymətləndirməyə imkan yaradır.
Qabil müəllim haqqında danışarkən onun şəxsiyyətini səciyyələndirən insani keyfiyyətləri ayrıca vurğulamaq lazımdır. Çünki insanın həqiqi dəyəri yalnız tutduğu vəzifə, qazandığı elmi dərəcə və əldə etdiyi nailiyyətlərlə ölçülmür. Onun başqalarına münasibəti, ədalət hissi, təmkinli davranışı və çətin anlarda göstərdiyi mövqe də şəxsiyyətinin mühüm göstəriciləridir. Elmi mühitdə obyektivliyi qorumaq, fərqli fikirlərə hörmətlə yanaşmaq, həmkarlarla münasibətdə səmimiyyət və qarşılıqlı etimada üstünlük vermək xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Qabil Əliyevin həmkarları arasında hörmət qazanması, kollektivdə ağsaqqal ziyalı kimi tanınması onun bu dəyərlərə bağlılığının ifadəsidir.
Zaman dəyişir, ictimai münasibətlər yenilənir, həyat insan qarşısında yeni sınaqlar qoyur. Lakin mənəvi dəyərlərə sədaqətini qoruyan insanlar üçün əsas meyar dəyişmir: insanın öz vicdanı qarşısında təmiz qalması. Qabil müəllimin həyat və fəaliyyətinə nəzər salarkən onun alimlik və müəllimlik nüfuzunun arxasında məhz belə bir mənəvi dayaq dayandığını görürük.
Qabil Əliyevin ömür yolunda doğulduğu Füzuli torpağının ayrıca yeri var. Füzuli onun bioqrafiyasının başlanğıc nöqtəsi olmaqla yanaşı, mənəvi yaddaşının və Vətən duyğusunun da ayrılmaz hissəsidir. Doğma yurdda baş verən hadisələri izləmək, torpaqların işğalının ağrılarını yaşamaq və sonradan onların azadlığına qovuşmasının sevincinə şahid olmaq insanın həyatına dərin təsir göstərir. Tarixçi üçün isə bu təcrübə xüsusi məna daşıyır. Çünki onun araşdırdığı keçmişlə yaşadığı gerçəklik arasında mənəvi bağ yaranır.
Qabil müəllim tarixi yalnız kitab səhifələrində, arxiv sənədlərində və elmi müzakirələrdə öyrənən alim deyil. O, doğma torpağının taleyində baş verən böyük dəyişiklikləri yaşayan, tarixin insan həyatına necə təsir göstərdiyini şəxsi təcrübəsi ilə də dərk edən ziyalıdır. Bu baxımdan tarix onun üçün yalnız keçmiş haqqında bilik deyil, həm də milli yaddaş, Vətən sevgisi və insan taleyi deməkdir. Füzulinin azadlığına qovuşması kimi tarixi hadisələr doğma torpağa bağlı insanın yaddaşında xüsusi yer tutur. Tarixçi üçün bu hadisələr milli tariximizin yeni mərhələsini dərk etmək və onun yaddaşını gələcək nəsillərə çatdırmaq baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Məhz bu baxımdan Azərbaycan Prezidenti, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı İlham Əliyevin işğaldan azad edilmiş torpaqlara səfərləri zamanı onu müşayiət edən ziyalılar arasında Qabil müəllimin də yer alması xüsusi məna kəsb edirdi. Bu səfərlər alimin doğma torpaqlarımızın azadlıq tarixinin canlı şahidinə çevrilməsi, tarixçi kimi araşdırdığı milli gerçəklikləri Vətənin azad edilmiş ərazilərində birbaşa müşahidə etməsi baxımından əlamətdar idi. Qabil müəllimin həmin səfərlərdə iştirakı onun şəxsi ömür yolunun Azərbaycan tarixinin mühüm hadisələri ilə qovuşmasının, alim və ziyalı məsuliyyətinin konkret tarixi məqamda təzahürünün göstəricisi kimi dəyərləndirilə bilər.
Qabil Əliyevin elmi-pedaqoji fəaliyyəti dövlət və təhsil ictimaiyyəti tərəfindən də qiymətləndirilib. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti irsinin tədqiqi və təbliğindəki xidmətlərinə görə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi (1918–2018) yubiley medalı ilə təltif olunması onun elmi fəaliyyətinə verilən dəyərin ifadəsidir. 2019-cu ildə isə Bakı Dövlət Universitetinin 100 illiyi (1919–2019) yubiley medalına layiq görülməsi universitetin elmi, tədris və ictimai həyatına verdiyi töhfələrin qiymətləndirilməsi baxımından əlamətdardır.
Bu gün professor Qabil Əliyevin ömrünün 70 illik zirvəsində dayanaraq arxada qalan illərə qürurla nəzər salmağa haqqı var. Bu illər zəhmət, elmi axtarış, pedaqoji fəaliyyət, ailə qayğıları və mənəvi məsuliyyətlə zəngin bir həyatın səhifələridir. Onun ömür yolunun əsas məziyyəti elmi fəaliyyətlə insanlıq dəyərlərini bir arada yaşatması, müəllimlik nüfuzunu səmimiyyət və ləyaqətlə möhkəmləndirməsidir.
Namiq Qədimoğlu
XQ