Xalq qazeti saytına istinadən Icma.az xəbər verir.
Xalq rəssamı Əşrəf Heybətov Şirvanşahlar Sarayında “İçərişəhərin sehri”ni təqdim etdi
Avqust ayının mədəni palitrası çox zəngin oldu. Əlamətdar haldır ki, məhz bu ayda Bakının əsas tarixi rəmzlərindən və görməli məkanlarından biri olan Şirvanşahlar Sarayında Azərbaycanın Xalq rəssamı Əşrəf Heybətovun “İçərişəhərin sehri” adlı fərdi sərgisi açıldı. Bu tədbirdə rəngkarlıq, memarlıq, musiqi və qədim şəhərin yaddaşı vahid bədii kompozisiyada qovuşdu.
Həmin axşam Şirvanşahlar Sarayı üçün xüsusi məna daşıyırdı. Azərbaycan dövlətçiliyinin, memarlığının və mədəniyyətinin nəfəsini əsrlər boyu yaşadan bu məkan bir neçə saat ərzində müasir incəsənətlə birbaşa dialoqa girdi. Buradakı sərgi həyatı tamam fərqli qavrayış miqyası yaradır: daş tağlar, daxili həyətlər və qədim ansamblın ciddi plastikası rəngkarlığa başqa gözlə baxmağa vadar edir. Buna görə də Əşrəf Heybətovun əsərlərinin məhz bu divarlar arasında nümayişi ənənəvi vernisajın çərçivələrini aşan əlamətdar mədəniyyət hadisəsinə çevrildi.
Rəsmi açılışdan öncə gecənin ovqatını musiqi formalaşdırırdı. Şirvanşahlar Sarayının həyətində trionun ifasında muğamlar və Azərbaycan xalq mahnıları səslənirdi. Bu musiqili müqəddimə son dərəcə dəqiq seçilmişdi: sanki tamaşaçını bir fotoşəkil və ya arxiv sənədi ilə bütöv şəkildə canlandırılması mümkünsüz olan Bakıya qaytarırdı. İçərişəhərin daşı, qədim şəhərin axşam havası, həyət və küçələrin yaddaşı musiqiyə qarışır, az sonra rəngkarlıq əsərlərində öz həyatını davam etdirirdi.
Açılışa Bakı ziyalılarının, elm, ədəbiyyat, musiqi və ictimai həyatın tanınmış nümayəndələri toplaşmışdılar. Qonaqlar arasında professor Fuad Məmmədov, tanınmış politoloq Sveta Bayramova, Xalq yazıçısı Elmira Axundova, tanınmış bəstəkar Eldar Mansurov, Azərbaycan milli mətbəx mədəniyyətinin tədqiqatçısı və təbliğatçısı Tahir Əmiraslanov, tanınmış politoloq və tarixçi Rizvan Hüseynov, eləcə də elmi və yaradıcı ziyalıların digər nümayəndələri vardı. Qonaqların tərkibi baxımından gecə Bakını xəritədəki bir nöqtədən qat-qat böyük mənada qəbul edən insanların görüşünü xatırladırdı: bu şəhər onlar üçün bioqrafiya, mədəni yaddaş və şəxsi mənalar məkanıdır.
Gecənin moderatoru rəssamın həyat yoldaşı və sadiq yol yoldaşı Mehriban Heybətova idi. Onun diqqətli, səmimi və peşəkar təqdimatı tədbirin ümumi ahənginə xüsusi zəriflik gətirdi. Mehriban xanım uzun illərdir Əşrəf Heybətovun yaradıcılıq yolunda onun ən etibarlı dayaqlarından biri kimi çıxış edir, sənətkarın layihələrinə, sərgilərinin təşkilinə və əsərlərinin geniş auditoriyalara çatdırılmasına ardıcıl dəstək göstərir. Bu fəaliyyət ailə sədaqətinin hüdudlarını aşaraq böyük bir mədəni missiyaya çevrilir. Mehriban Heybətova Xalq rəssamı Əşrəf Heybətovun yaradıcılıq irsinə göstərdiyi qayğı, onun sənətinin qorunması və təbliği istiqamətində gördüyü işlərlə Azərbaycan mədəniyyətinə və incəsənətinə dəyərli xidmət nümunəsi ortaya qoyur.
Professor Fuad Məmmədov salamlama nitqi ilə çıxış etdi. Mərasimin ən rəmzi məqamlarından biri Əşrəf Heybətova “Dünya gülü” medalının təqdim olunması oldu. Rəssamın yaradıcılığı fonunda bu jest xüsusilə üzvi görünürdü. Heybətovun sənəti mədəni kodları qorumağa, Şərqlə Qərbi, tarixlə müasirliyi, milli dəyərlərlə ümumbəşəri düşüncəni eyni məkanda qovuşdurmağa çalışan nadir rəngkarlıq nümunələri sırasındadır.
Sərginin açılışı rəsmi şəkildə elan olunduqdan sonra qonaqlar Əşrəf Heybətovun bədii dünyasına daxil oldular.
Burada isə başqa bir Bakı başlayırdı.
Meqapolis təlaşından, bugünkü avtomobil ritmindən, şüşə fasadlardan və sürətlə dəyişən şəhər siluetindən uzaq Bakı. Kətanlarda İçərişəhər, qədim məhəllələr, Bakı kəndləri, sahilboyu mənzərələr, günbəzlər, minarələr, divarlar, evlər və konkret memarlıq detallarından daha uzun müddət insan yaddaşında yaşayan incə şəhər ovqatları canlanırdı.
Əşrəf Heybətovun yaradıcılığında Bakı eyni anda həm gerçək, həm də az qala mifoloji bir məkan kimi görünür. Rəssam şəhərə onu sevən insanın gözü ilə baxır və başqalarının hər gün yanından ötüb keçdiyi məqamları görür. Onun Bakısı işıq, daxili hərəkət və xarakterlə zəngindir. Bu şəhərin özünəməxsus intonasiyası var.
Ekspozisiyada paytaxtın qədim hissəsinə həsr olunmuş əsərlər xüsusi yer tuturdu. Bu tablolarda İçərişəhər müstəqil bədii orqanizm kimi yaşayır. Burada küçə əsərin baş qəhrəmanına, köhnə ev söyləyiciyə, kiçik həyət isə bütöv bir dövrün mühafizəçisinə çevrilə bilir. Heybətovun yaradıcılığında memarlıq soyuq dekorasiya təsiri bağışlamır. O, gözə görünməyən insan hekayələri, ötən nəsillərin addımları, səsləri və xatirələri ilə məskunlaşıb.
Məhz buna görə sərgi nadir emosional hərarətə malik idi.
Bəzi tabloların qarşısında adət etdiyindən daha uzun dayanmaq istəyirdin. Bəlkə də əvvəllər heç getmədiyin məkanları belə tanıyırmış kimi bir duyğu yaranırdı. Güclü şəhər rəngkarlığının paradokslarından biri də budur: rəssam konkret bir dalanı, sahili və ya evi çəkir, tamaşaçı isə qəfil həmin mənzərədə öz yaddaşının bir parçasını tapır.
Bu mənada “İçərişəhərin sehri” zamandan bəhs edən sərgi təsiri yaradırdı. Şəhərin necə dəyişərək öz mahiyyətini qorumasından, şəhər mühitinin ayrı-ayrı detallarının itib insan şüurunda yaşamağa davam etməsindən danışırdı. Rəngkarlığın rəsmi salnamədən daha incə duyğular arxivinə çevrilə bildiyini göstərirdi.
Əşrəf Heybətov milli mövzunu muzey eksponatı kimi donmuş təsəvvürdən uzaqda təqdim edən sənətkarlardandır. Onun Azərbaycanı canlı, emosional və dünyaya açıqdır. Əsərlərində ənənəyə ehtiram duyulur, ənənənin özü isə davam edən proses kimi qavranılır. Onun qədim Bakısı müasir tamaşaçı ilə söhbətə başlayır, tarixi motivlər yeni bədii həyat qazanır.
Tablolarla saray memarlığının yanaşı mövcudluğu xüsusi təəssürat doğururdu. XIV–XV əsrlərin daşı ilə kətanın rəngkarlıq səthi bir-birini daha da gücləndirirdi. Sanki rəssamın təsvir etdiyi şəhər tablolardan çıxaraq sərgi salonunun qapıları arxasında - İçərişəhərin həmin küçələrində, minarələrin siluetində, neçə-neçə insan taleyinə şahidlik etmiş divarlarda davam edirdi.
Məkan seçimi konseptual baxımdan son dərəcə dəqiq idi. Şirvanşahlar Sarayı həmin axşam tarixi yaddaşla müasir mədəniyyət arasında özünəməxsus körpüyə çevrilmişdi.
Sərginin başlıca təsiri, görünür, məhz burada gizlənirdi.
O, şəhərin binalardan daha geniş məna daşıdığını bir daha xatırladırdı. Şəhər xatirələr sistemidir. İstidən sonra daşın qoxusu. Günün müəyyən saatında Xəzərin rəngi. Onilliklər sonra tanıdığın həyət. Adı çoxdan dəyişmiş küçə. Köhnə evin eyvanı. Divar arxasında görünən günbəz. Açıq pəncərədən qəfil eşidilən muğam səsi.
Bütün bunları memarlıq bərpası və ya tarixi sənədləşdirmə vasitəsilə bütövlükdə qorumaq mümkün olmur.
Rəssam isə şəhərin duyğusunu qoruya bilir. Əşrəf Heybətov buna nail olur.
“İçərişəhərin sehri” məhz belə sakit, ziyalı və dərin şəxsi söhbətə çevrildi. Rəssamın Bakı ilə, Bakının isə öz sakinləri ilə söhbətinə. Burada nostalji duyulurdu, lakin bu hiss keçmişin kədərinə çevrilmirdi. Əksinə, varislik ovqatı yaranırdı: şəhər yaşayır, nəsillər dəyişir, onun mədəni kodu isə memarlıq, musiqi, ədəbiyyat və rəngkarlıq vasitəsilə gələcəyə ötürülür.
Axşam sona çatanda və qonaqlar yenidən Şirvanşahlar Sarayının həyətinə çıxanda sərgi ilə ətrafdakı İçərişəhər arasındakı sərhəd sanki silinirdi.
Tablolar içəridə qalırdı.
Saray divarlarının arxasındakı şəhər isə birdən-birə nəhəng bir rəsm əsəri kimi görünməyə başlayırdı.
Bəlkə də İçərişəhərin əsl sehri elə bundadır: onu bir dəfə rəssamın gözü ilə gördükdən sonra Bakıya bir qədər fərqli baxmağa başlayırsan.
Əbülfəz Babazadə
kulturoloq, publisist və sənətşünas,
Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü