Icma.az bildirir, Azpost saytına əsaslanaraq.
İncəsənət çox vaxt yalnız estetik zövq məsələsi kimi qəbul edilir. Halbuki son illərdə aparılan araşdırmalar rəsm əsərlərinə baxmağın, muzeyə getməyin və sənət fəaliyyətlərində iştirak etməyin insanın psixoloji vəziyyətinə təsir göstərə biləcəyini göstərir.
2026-cı ildə dərc olunan bir araşdırmada muzeydə vizual sənət əsərlərinə baxan iştirakçıların özlərini daha yaxşı hiss etdikləri və stress səviyyələrinin azaldığı müəyyənləşdirilib. Tədqiqatçılar sənətə baxışın xüsusilə ilkin stress səviyyəsi yüksək olan insanlarda daha nəzərəçarpan psixoloji fayda verə biləcəyini bildiriblər.
Bu nəticə maraqlı bir sual yaradır: insanın qarşısında sadəcə bir tablo dayanırsa, onun psixoloji vəziyyəti niyə dəyişsin?
Sənət əsərinə baxarkən insan yalnız rəngləri və formaları müşahidə etmir. O, əsərin məzmununu şərh edir, öz təcrübəsi ilə müqayisə aparır, emosional reaksiya verir və diqqətini gündəlik problemlərdən müəyyən müddətə ayıra bilir. Muzey mühiti isə bu prosesi telefon, sosial şəbəkə və gündəlik iş axınından uzaqlaşmaqla gücləndirə bilər.
Muzey sadəcə eksponatların saxlandığı yer deyil
UNESCO müasir muzeylərin rolunun yalnız mədəni irsin qorunması ilə məhdudlaşmadığını vurğulayır. Muzeylər təhsil, ömürboyu öyrənmə, cəmiyyətlə əlaqə və yeni rəqəmsal texnologiyaların tətbiqi baxımından da mühüm platformalara çevrilir.
Xüsusilə yaşlı insanlar üçün incəsənətlə təmas ayrıca əhəmiyyət daşıya bilər.
2026-cı ildə Almaniyada aparılan randomizə edilmiş nəzarətli araşdırmada demensiya xəstəsi olan 58 nəfər və onların baxıcıları iştirak edib. İştirakçılar səkkiz həftə ərzində hər iki həftədən bir muzeyə gediblər. Araşdırmanın nəticələrində hər iki qrupda müəyyən psixososial faydalar müşahidə olunub, demensiya olan şəxslərdə depressiv əlamətlər azalıb, baxıcıların həyat keyfiyyətində isə müdaxilə qrupunda yaxşılaşma qeydə alınıb. Tədqiqatçılar nəticələri ümidverici, lakin məhdud miqyaslı faydalar kimi qiymətləndiriblər.
Daha əvvəl aparılmış ARTEMIS layihəsində isə yüngül və orta dərəcəli demensiyası olan 44 nəfər və onların baxıcıları iştirak edib. Altı həftəlik muzey və yaradıcılıq proqramından sonra iştirakçıların həyat keyfiyyətində və emosional vəziyyətində müsbət dəyişikliklər müşahidə olunub.
Bəs əsərin orijinal olması fərq yaradırmı?
2026-cı ilin daha yeni tədqiqatlarından biri məhz bu sualı araşdırıb. 50 sağlam yetkin iki qrupa bölünüb: bir qrup qalereyada orijinal rəsm əsərlərinə baxıb, digər qrup isə yüksək keyfiyyətli reproduksiyalara laboratoriya şəraitində baxıb. Orijinal əsərlərə qalereyada baxan qrupda kortizol səviyyəsində təxminən 22 faiz, iltihabla əlaqəli IL-6 göstəricisində isə təxminən 30 faiz daha böyük azalma müşahidə olunub.
Lakin bu nəticəni “muzeyə getmək müalicə edir” kimi başa düşmək olmaz. Araşdırmaların bir hissəsi kiçik qruplarla aparılıb və nəticələrin uzunmüddətli təsirini müəyyənləşdirmək üçün daha geniş tədqiqatlara ehtiyac var.
Bununla belə, ortaya çıxan mənzərə maraqlıdır: incəsənət yalnız divarda asılmış gözəl tablo deyil. O, insanın diqqətini dəyişdirən, emosiyalar yaradan, sosial əlaqəni gücləndirən və müəyyən hallarda psixoloji rifaha töhfə verə bilən bir təcrübədir.
Bəlkə də buna görə muzeyə getmək sadəcə mədəni tədbir deyil. Gündəlik həyatın sürətindən qısa müddətlik çıxmaq üsullarından biridir.