Icma.az bildirir, 525.az portalına istinadən.
"Bir rəsmin dedikləri" rubrikasının budəfəki qonağı Sumqayıt şəhər 6 nömrəli tam orta məktəbin müəllimi Nəyimi Nəbiyevdir. Müsahibimizlə məşhur fransız rəssamı Edqar Deqanın "Səfirlərin kafe konserti" əsərindən danışmışıq.
Edqar Deqa XIX əsr Fransa incəsənətinin görkəmli nümayəndələrindən biri, rəssam, qrafik, heykəltaraş və fotoqraf kimi fəaliyyət göstərmiş sənətkardır. O, impressionizm hərəkatının əsas nümayəndələri sırasında yer alsa da, yaradıcılığında akademik rəsm ənənələrinə, dəqiq xətt quruluşuna və realist müşahidəyə xüsusi əhəmiyyət verib. Deqa özünü daha çox realist və ya müstəqil rəssam kimi təqdim etməyə üstünlük verirdi. Onun yaradıcılığında insan fiqurunun hərəkəti, gündəlik həyat səhnələri, balet, teatr, at yarışları və Parisin əyləncə məkanları mühüm yer tutur.
- Əsərin yaranması Deqa yaradıcılığının hansı dövrünə təsadüf edir?
- "Səfirlərin kafe konserti" 1876-1877-ci illərdə yaradılıb. Əsər pastel texnikası ilə monotip üzərində işlənib. Rəssam bu əsərdə XIX əsrin ikinci yarısında Parisin məşhur əyləncə məkanlarından biri olan "Səfirlər" kafesində keçirilən musiqili tamaşa səhnəsini təsvir etmişdir. Əsər ilk dəfə 1877-ci ildə impressionist rəssamlar qrupunun sərgisində nümayiş etdirilib.
- Tablo hazırda harada qorunur?
- Tablo Fransanın Lion şəhərində yerləşən Lion Təsviri Sənətlər Muzeyində saxlanılır. Muzeyin məlumatlarına əsasən, əsərin ölçüləri 37?26 sm-dir və 1910-cu ildə muzeyin kolleksiyasına daxil edilib.
- Əsərin kompozisiyası necədir?
- Əsərin kompozisiya quruluşu çoxfiqurlu səhnənin təsviri üzərində qurulub və müxtəlif insan fiqurlarının, musiqi alətlərinin, dekorativ elementlərin, eləcə də məkanın daxili quruluşunun vahid bədii bütövlükdə birləşdirilməsi prinsipi əsasında formalaşdırılıb. Rəssam kompozisiyada səhnə və tamaşaçı məkanı arasındakı qarşılıqlı əlaqəni ön plana çəkərək, hadisəni yalnız ayrı-ayrı fiqurların təsviri kimi deyil, eyni zamanda canlı, dinamik və emosional mühitin ifadəsi kimi təqdim edib. Əsərin ümumi quruluşunda fiqurların müxtəlif istiqamətlərdə yerləşdirilməsi, onların hərəkət və baxış xətləri, eləcə də ön və arxa planlar arasındakı münasibət təsvirin çoxplanlı və mürəkkəb kompozisiya quruluşuna malik olduğunu göstərir.
Kompozisiyanın əsas xüsusiyyətlərindən biri təsvir olunan səhnənin tamaşaçıya yaxın rakursdan təqdim edilməsidir. Əsərin ön planında yerləşdirilən musiqiçilər və musiqi alətləri təsvir məkanının mühüm hissəsini təşkil edir və tamaşaçıda hadisələrin bilavasitə içərisində olmaq təəssüratı yaradır. Ön plandakı fiqurların və əşyaların böyük ölçüdə təsvir edilməsi kompozisiyaya məkan dərinliyi qazandırır, eyni zamanda səhnə ilə tamaşaçı arasındakı vizual məsafəni azaldır.
Əsərin mərkəzi hissəsində qırmızı geyimdə təsvir olunan qadın fiquru kompozisiyanın əsas diqqət cəlb edən elementlərindən biridir. Onun geyiminin parlaq rəng həlli, fiqurun nisbətən açıq və aydın silueti, eləcə də bədəninin istiqaməti ətrafındakı digər təsvir elementləri ilə vizual əlaqə yaradır. Qadın fiqurunun duruşunda müşahidə olunan hərəkət və bədən plastikasının ifadəliliyi kompozisiyaya ritmik dinamika qazandırır. Onun yerləşdiyi sahə tamaşaçının nəzərini kompozisiyanın orta hissəsinə yönəldir və burada səhnə ilə ön plandakı musiqiçilər arasında əlaqə formalaşdırır. Qadın fiqurunun ətrafında yerləşən dekorativ elementlər və səhnə mühiti onun kompozisiya daxilindəki mövqeyini daha da nəzərəçarpan edir. Arxa planda görünən pərdə, tünd rəngli sahələr və işıq ləkələri fiqurun konturlarının müəyyən qədər seçilməsinə kömək edir. Burada rəssam fiqurun ətrafındakı məkanla onun özünü bir-birindən tamamilə ayırmır, əksinə, insan və mühit arasında vizual bütövlük yaradır.
Əsərin sol tərəfində yerləşən qadın və uşaq fiqurları kompozisiyanın digər mühüm qrupunu təşkil edir. Bu fiqurların bir-birinə yaxın yerləşdirilməsi və onların bədən istiqamətlərinin müxtəlif formada qurulması təsvirin sol hissəsində müəyyən qruplaşma yaradır. Qadın fiqurlarının geyimləri, əllərinin hərəkəti və başlarının istiqaməti kompozisiyada təbii jestlər və qarşılıqlı münasibət təsiri yaradır. Ön planda yerləşən musiqiçilər və onların alətləri əsərin məkan quruluşunda xüsusi önəm daşıyır. Fiqurların müəyyən hissəsinin kadrın sərhədlərindən kənara çıxması və tam şəkildə göstərilməməsi kompozisiyaya qeyri-məhdud məkan təsiri verir. Bu cür kadrlaşdırma tamaşaçıda təsvir olunan səhnənin yalnız rəsmdə görünən hissə ilə məhdudlaşmadığı, onun kənarlarda da davam etdiyi təsəvvürünü yaradır. Beləliklə, kompozisiya qapalı və tam simmetrik quruluşdan uzaqlaşaraq, real müşahidə anının təsiri ilə səciyyələnən sərbəst quruluşa malik olur. Ön plandakı musiqi alətləri əsərin həm məzmun, həm də forma baxımından mühüm komponentləridir. Onların iri ölçüdə təsvir edilməsi məkan perspektivini gücləndirir və tamaşaçı baxışını kompozisiyanın aşağı hissəsinə yönəldir. Musiqi alətlərinin dairəvi, uzunsov və müxtəlif həndəsi formaları insan fiqurlarının qeyri-müntəzəm siluetləri ilə qarşılıqlı əlaqəyə girərək kompozisiyanın plastik müxtəlifliyini artırır. Bu elementlər yalnız təsvir olunan peşə və fəaliyyət sahəsini göstərməklə kifayətlənmir, həm də əsərin ümumi ritminin və məkan balansının formalaşmasına xidmət edir.
- Rəng həlli necədir?
- Əsərin rəng həlli rəssamın təsvir etdiyi səhnənin emosional atmosferini, məkan dərinliyini və personajlar arasındakı vizual əlaqələri ifadə edən əsas bədii vasitələrdən biri kimi çıxış edir. Rəng palitrasında isti və soyuq tonların, açıq və tünd rəng sahələrinin, eləcə də təbii və dekorativ rənglərin qarşılıqlı əlaqəsi müşahidə olunur. Rəssam rəngləri yalnız əşyaların və insan fiqurlarının zahiri görünüşünü göstərmək məqsədilə deyil, həm də kompozisiyanın ritmini, məkan planlarını və təsvir olunan mühitin canlılığını vurğulamaq üçün istifadə etmişdir. Əsərin ümumi rəng həlli sərbəst, dinamik və rəng ləkələrinin qarşılıqlı təsirinə əsaslanan bədii xarakter daşıyır.
Kompozisiyada qırmızı rəngin aparıcı ifadə vasitələrindən biri kimi çıxış etməsi diqqəti cəlb edir. Mərkəzi hissədə yerləşən qadın fiqurunun qırmızı geyimi əsərin ən nəzərəçarpan rəng sahələrindən birini təşkil edir. Qırmızı rəngin yüksək vizual fəallığı həmin fiqurun ətraf mühitdən müəyyən dərəcədə seçilməsinə və tamaşaçının nəzərinin kompozisiyanın orta hissəsinə yönəlməsinə şərait yaradır. Bu rəng digər sahələrdəki daha sakit və nisbətən tutqun tonlarla qarşılaşdırılaraq əsərin rəng balansına dinamika gətirir. Qırmızı geyimin rəng intensivliyi fiqurun kompozisiya daxilindəki mövqeyini vurğulasa da, onun ətrafındakı dekorativ və təbii rənglərlə əlaqəsi ümumi rəng bütövlüyünü qoruyur.
Əsərin sol hissəsində yerləşən qadın fiqurlarının geyimlərində sarı, açıq krem, mavi və digər yumşaq tonlardan istifadə edilməsi kompozisiyanın rəng müxtəlifliyini artırır. Xüsusilə açıq mavi rəngli geyim sahəsi qırmızı geyimin isti tonları ilə kontrast yaradaraq əsərin rəng həllində soyuq-isti qarşılaşdırılmasını gücləndirir. Ön planda yerləşən musiqiçilərin geyimlərində və musiqi alətlərində tünd qəhvəyi, qara, boz və torpaq rənglərinə yaxın tonlar üstünlük təşkil edir.
Bu rənglər kompozisiyanın aşağı hissəsində vizual ağırlıq yaradır və ön planın tamaşaçıya daha yaxın görünməsini təmin edən rəng vasitələrindən birinə çevrilir. Tünd rəng sahələri arxa plandakı nisbətən açıq və işıqlı hissələrlə qarşılaşdırılaraq məkan dərinliyini gücləndirir. Eyni zamanda, musiqi alətlərinin tünd səthləri ilə ətrafdakı geyim və dekorativ elementlərin daha açıq rəngləri arasında yaranan kontrast əsərin plastik ifadəliliyini artırır.
Rəssam əsərin rəng həllində isti və soyuq rənglərin qarşılıqlı təsirindən məharətlə istifadə edib. Qırmızı, sarımtıl, narıncı və qəhvəyi tonlar kompozisiyanın müxtəlif hissələrində isti rəng mühiti formalaşdırır. Bununla yanaşı, mavi, boz və yaşılımtıl çalarlar həmin isti rənglərin təsirini tarazlaşdırır və təsvirin rəng diapazonunu genişləndirir. İsti və soyuq rənglər arasındakı bu qarşılıqlı münasibət kompozisiyanın ayrı-ayrı hissələrinin bir-birindən seçilməsinə, eyni zamanda ümumi rəng harmoniyasının qorunmasına imkan verir. Rənglər arasındakı ziddiyyətlər sərt və kəskin xarakter daşımır, əksinə, bir çox sahədə yumşaq keçidlər və bir-birinə qarışan çalarlar vasitəsilə ifadə olunur. Arxa planda yerləşən pərdə və səhnə dekorasiyası əsasən boz, qəhvəyi, yaşıl və tünd neytral çalarlarla işlənib. Bu rənglərin nisbətən sakit xarakteri ön və orta plandakı insan fiqurlarının vizual baxımdan seçilməsinə şərait yaradır. Əsərdə açıq və tünd rənglərin qarşılaşdırılması işıq-kölgə münasibətlərinin formalaşmasına mühüm təsir göstərir. Açıq rəngli geyimlər, işıqlı səthlər və müəyyən dekorativ elementlər tünd rəngli fiqurların və əşyaların fonunda daha aydın görünür.
- Sizcə, bu rəsm bizə nə deyir?
- Bu rəsm insan, musiqi və səhnə mühiti arasındakı qarşılıqlı əlaqəni canlı və ifadəli şəkildə təqdim edən maraqlı bədii nümunələrdən biridir. Əsərə baxarkən ilk növbədə çoxfiqurlu kompozisiyanın yaratdığı hərəkətlilik, personajların təbii yerləşdirilməsi və rənglərin bir-biri ilə qarşılıqlı əlaqəsi diqqətimi cəlb edir. Rəssam səhnədəki insanları və musiqiçiləri yalnız zahiri görünüşləri ilə təsvir etməyib, onların iştirak etdiyi mühitin ümumi atmosferini də əsərin əsas məzmununa daxil edib. Bu baxımdan, əsər adi bir səhnə görüntüsündən daha çox, müəyyən bir anın emosional və sosial mühitini əks etdirən canlı müşahidə təsiri bağışlayır.
Əsərdə fiqurların müxtəlif planlarda və fərqli istiqamətlərdə yerləşdirilməsi, ön plandakı musiqiçilərin iri ölçüdə göstərilməsi, bəzi elementlərin təsvir çərçivəsindən kənara çıxması əsərə təbii və dinamik xarakter qazandırır. Fiqurların hərəkətləri, bədən istiqamətləri və bir-biri ilə vizual əlaqələri əsərin daxili ritmini gücləndirir və təsvir olunan mühitin canlılığını daha aydın hiss etdirməyə kömək edir.
Əsərin rəng həlli də xüsusi estetik əhəmiyyət daşıyır. Mərkəzi hissədə yerləşən qadın fiqurunun qırmızı geyimi kompozisiyada diqqətçəkən rəng elementi kimi çıxış edir və əsərin ümumi koloristik quruluşuna ifadəlilik gətirir. Qırmızı rəngin ətrafdakı mavi, sarımtıl, qəhvəyi və yaşıl çalarlarla qarşılaşdırılması rənglər arasında maraqlı vizual münasibət yaradır.
Əsərdə insan fiqurlarının və musiqi alətlərinin birgə təsviri xüsusi təəssürat yaradır. Musiqi alətləri kompozisiyanın mühüm hissəsini təşkil etməklə yanaşı, təsvir olunan mühitin məzmununu da tamamlayır. Ön plandakı musiqiçilərin yerləşdirilməsi ilə arxa plandakı səhnə iştirakçıları arasında yaradılan əlaqə əsərin vahid məkan daxilində qavranılmasına imkan verir. Rəssam burada musiqi fəaliyyətini yalnız müəyyən bir peşə və ya səhnə hadisəsi kimi deyil, insanların bir araya gəldiyi, qarşılıqlı ünsiyyət və emosional təmas yaratdığı mədəni mühit kimi təqdim edib. Rəssam bütün detalları eyni dərəcədə dəqiq və sərhədləri aydın şəkildə işləmək əvəzinə, bəzi hissələrdə ümumi təəssüratı və hərəkəti ön plana çıxarıb. Bu yanaşma əsərin canlılığını artırır və tamaşaçının diqqətini yalnız ayrı-ayrı detallara deyil, bütöv səhnənin yaratdığı atmosferə yönəldir.
Aytac SAHƏD