Xalq qazeti saytından alınan məlumata görə, Icma.az bildirir.
14 oktyabrÜmumdünya Standartlaşdırma Günüdür
Hər gün istifadə etdiyimiz bir çox məhsulun keyfiyyətində, texnologiyaların bir-biri ilə uyğun işləməsində, ərzaq təhlükəsizliyinin qorunmasında və insanların sağlamlığının təmin olunmasında gözə görünməyən, lakin mühüm rol oynayan bir amil var: standartlaşdırma. Müasir dünyanın etibarlı fəaliyyətini təmin edən bu sistem istehsaldan ticarətə, səhiyyədən energetikaya, rəqəmsal texnologiyalardan ətraf mühitin mühafizəsinə qədər geniş sahələri əhatə edir. Məhz buna görə hər il oktyabrın 14-ü Ümumdünya Standartlaşdırma Günü kimi qeyd olunur.
Bu əlamətdar günün tarixi İkinci Dünya müharibəsindən sonrakı dövrə, beynəlxalq əməkdaşlığın və iqtisadi əlaqələrin yenidən qurulduğu illərə gedib çıxır. 1946-cı il oktyabrın 14-də Londonda 25 ölkədən 64 nümayəndənin iştirakı ilə keçirilən beynəlxalq konfransda standartlaşdırma üzrə vahid beynəlxalq təşkilatın yaradılması məsələsi müzakirə edilərək müvafiq qərar qəbul olunub. Həmin təşəbbüsün nəticəsi olaraq Beynəlxalq Standartlaşdırma Təşkilatı – ISO 1947-ci il fevralın 23-də fəaliyyətə başlayıb.
Ümumdünya Standartlaşdırma Gününün məhz oktyabrın 14-də qeyd olunması da bu tarixi hadisə ilə bağlıdır. ISO Şurasının 1969-cu ildə qəbul etdiyi qərarla təsis edilən gün ilk dəfə 1970-ci il oktyabrın 14-də beynəlxalq səviyyədə qeyd olunub. Əsas məqsəd standartlaşdırmanın dünya iqtisadiyyatının inkişafında, sənaye və ticarət əlaqələrinin genişlənməsində, məhsul və xidmətlərin keyfiyyətinin yüksəldilməsində, insanların həyat və sağlamlığının qorunmasında rolunu cəmiyyətin diqqətinə çatdırmaqdır.
Bu günün mahiyyəti yalnız texniki qaydaların və ölçülərin müəyyənləşdirilməsi ilə məhdudlaşmır. Standartlaşdırma müxtəlif ölkələrdə istehsal olunan məhsulların qarşılıqlı uyğunluğunu təmin edir, keyfiyyətə dair ümumi meyarlar formalaşdırır, istehlakçıların hüquqlarının qorunmasına və bazarda etimadın möhkəmlənməsinə kömək göstərir. Eyni zamanda, istehsalda səmərəliliyin artırılmasına, resurslardan qənaətlə istifadəyə, təhlükəsizlik risklərinin azaldılmasına və innovasiyaların tətbiqinə şərait yaradır.
Ümumdünya Standartlaşdırma Gününün qeyd olunması Beynəlxalq Standartlaşdırma Təşkilatı (ISO), Beynəlxalq Elektrotexniki Komissiya (IEC) və Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqının (ITU) əməkdaşlığı ilə həyata keçirilir. Bu qurumlar müxtəlif sahələr üzrə beynəlxalq standartların hazırlanmasına, texnoloji uyğunluğun təmin edilməsinə və ölkələr arasında ortaq texniki yanaşmaların formalaşdırılmasına töhfə verirlər. Dünyanın müxtəlif ölkələrindən minlərlə mütəxəssisin iştirakı ilə hazırlanan standartlar elmi-texniki biliklərin praktik həllərə çevrilməsində mühüm vasitədir.
2026-cı ildə Ümumdünya Standartlaşdırma Gününün əsas mesajı daha yaxşı dünya naminə ortaq baxışın formalaşdırılması, xüsusilə də BMT-nin Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərindən biri olan hamı üçün əlçatan, etibarlı, dayanıqlı və müasir enerji təminatına diqqətin artırılmasıdır. Bu yanaşma təsadüfi deyil. Enerji sistemlərinin təhlükəsiz və səmərəli fəaliyyəti, bərpaolunan enerji mənbələrinin genişləndirilməsi və rəqəmsal texnologiyaların enerji infrastrukturuna inteqrasiyası beynəlxalq standartların əhəmiyyətini daha da artırır. Standartlar həm enerji itkilərinin azaldılmasına, həm də ətraf mühitə mənfi təsirlərin minimuma endirilməsinə xidmət edir.
Müasir dövrdə süni intellektin, avtomatlaşdırılmış sistemlərin və rəqəmsal xidmətlərin sürətlə inkişaf etməsi də standartlaşdırma qarşısında yeni vəzifələr qoyur. Texnologiyaların təhlükəsizliyi, məlumatların mühafizəsi, sistemlərin qarşılıqlı işləməsi və insan amilinin nəzərə alınması vahid texniki yanaşmaları zəruri edir. Beynəlxalq standartlar bu sahələrdə etibarlı meyarlar formalaşdırmaqla innovasiyaların daha geniş tətbiqinə imkan yaradır.
Standartlaşdırma Azərbaycanda da iqtisadi inkişafın, istehlak bazarının təhlükəsizliyinin və yerli istehsalın rəqabət qabiliyyətinin artırılmasının mühüm istiqamətlərindən biridir. Ölkədə bu sahədə fəaliyyət göstərən əsas qurumlardan biri Azərbaycan Standartlaşdırma İnstitutudur (AZSTAND). İnstitut 2017-ci il aprelin 17-də Prezident İlham Əliyevin müvafiq fərmanına əsasən yaradılıb. Onun fəaliyyət istiqamətlərinə dövlət standartlarının hazırlanması və nəşri, milli standartlaşdırma işlərinin təşkili, beynəlxalq standartların tətbiqinin təşviqi və aidiyyəti qurumlarla əməkdaşlıq daxildir.
Azərbaycanın beynəlxalq standartlaşdırma sistemində iştirakı milli iqtisadiyyatın dünya bazarlarına inteqrasiyası baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Standartların istehsalatda və xidmət sahələrində tətbiqi müəssisələrin fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsinə, məhsul və xidmətlərin keyfiyyətinin yüksəldilməsinə, ixrac imkanlarının genişləndirilməsinə kömək edir. Bununla yanaşı, istehlakçıların təhlükəsiz və keyfiyyətli məhsullarla təmin olunması, istehsal proseslərində səmərəliliyin artırılması və ekoloji məsuliyyətin gücləndirilməsi də bu işin mühüm nəticələrindəndir.
Standartlaşdırmanın əhəmiyyəti gündəlik həyatımızın ən adi məqamlarında belə özünü göstərir. Elektrik cihazlarının təhlükəsiz işləməsi, tibbi avadanlıqların etibarlılığı, qida məhsullarının keyfiyyətinə nəzarət, tikinti materiallarının müəyyən edilmiş tələblərə uyğunluğu və informasiya sistemlərinin təhlükəsizliyi ortaq texniki meyarların mövcudluğundan asılıdır. Bu meyarlar insanların sağlamlığının qorunmasına, iqtisadi itkilərin azaldılmasına və cəmiyyətin texnoloji yeniliklərə inamının artmasına xidmət edir.
Daha təhlükəsiz, sağlam və dayanıqlı gələcəyin qurulması dövlətlərin, elmi müəssisələrin, istehsalçıların və mütəxəssislərin birgə səylərini tələb edir. Ümumdünya Standartlaşdırma Gününün əsas çağırışı da məhz budur: ortaq qaydalar yaratmaqla keyfiyyətə, təhlükəsizliyə və etimada əsaslanan dünya qurmaq. Çünki standartlaşdırma yalnız texniki uyğunluq deyil, həm də insanların rifahına, iqtisadi tərəqqiyə və gələcək nəsillər qarşısında məsuliyyətə xidmət edən qlobal əməkdaşlıq mədəniyyətidir.
Nurəngiz Adilqızı
XQ