Lent az portalından verilən məlumata əsasən, Icma.az bildirir.
Sağlam həyat tərzi, düzgün qidalanma və müntəzəm tibbi müayinələr süd vəzi xərçəngi riskinin azaldılmasında mühüm rol oynayır. Mütəxəssislər qadınların gündəlik həyatlarında diqqət etməli olduqları səkkiz əsas qaydanı açıqlayıblar.
Lent.az xəbər verir ki, artıq çəki və fiziki aktivliyin azlığı süd vəzi xərçənginin dəyişdirilə bilən risk faktorları arasındadır.
Süd vəzi xərçənginin qarşısını tamamilə almağın sübut olunmuş üsulu yoxdur. Bununla belə, həyat tərzində müəyyən dəyişikliklər etmək xəstəliyin yaranma ehtimalını azaltmağa kömək edə bilər.
1. Fiziki aktivliyi artırın
Araşdırmalar göstərir ki, müntəzəm fiziki aktivlik süd vəzi xərçəngi riskinin azalması ilə əlaqəlidir. İdman həmçinin sağlam çəkini qorumağa, əzələləri və ürəyi gücləndirməyə kömək edir. Mütəxəssislər böyüklərə həftədə ən azı 150 dəqiqə orta intensivlikli və ya 75 dəqiqə yüksək intensivlikli fiziki fəaliyyətlə məşğul olmağı tövsiyə edirlər. İdmana yeni başlayanlar gündəlik gəzintilərdən istifadə edə və fiziki yüklənməni tədricən artıra bilərlər.
2. Sağlam bədən çəkisini qoruyun
Artıq çəki və piylənmə, xüsusilə menopauzadan sonra süd vəzi xərçəngi riskini artıra bilər. Sağlam çəkini qorumaq üçün düzgün qidalanma və müntəzəm fiziki fəaliyyət vacibdir. Həkim insanın sağlamlıq vəziyyətinə uyğun fərdi çəki idarəetmə proqramı hazırlamağa kömək edə bilər.
3. Düzgün qidalanmaya üstünlük verin
Balanslaşdırılmış qidalanma ümumi sağlamlığı qorumaqla yanaşı, xərçəng riskinin azalmasına da kömək edə bilər. Mütəxəssislər gündəlik qida rasionuna meyvə və tərəvəzləri, xüsusilə giləmeyvələri, brokkolini və yaşıl yarpaqlı tərəvəzləri daxil etməyi məsləhət görürlər. Bundan əlavə, tam taxıllı məhsullar, qızılbalıq, zeytun yağı, avokado, qoz-fındıq və liflə zəngin qidalar faydalı seçimlər hesab olunur. Emal olunmuş ət məhsullarının, kolbasaların, həddindən artıq emal edilmiş qidaların və şəkərli məhsulların istehlakını məhdudlaşdırmaq tövsiyə edilir.
4. Siqaretdən uzaq durun
Siqaret çəkmək müxtəlif xərçəng növlərinin yaranma riskini artırır. Araşdırmalar uzunmüddətli siqaret istifadəsinin süd vəzi xərçəngi riski ilə də əlaqəli olduğunu göstərir. Mütəxəssislər siqaretdən tamamilə imtina etməyi məsləhət görürlər. Bu vərdişdən qurtulmaqda çətinlik çəkən şəxslər həkimə müraciət edə bilərlər.
5. Spirtli içkiləri məhdudlaşdırın
Spirtli içki qəbulu süd vəzi xərçənginin müəyyən edilmiş risk faktorlarından biridir. Araşdırmalara görə, gündə iki-üç porsiya spirtli içki qəbul edən qadınlarda risk içki qəbul etməyənlərlə müqayisədə daha yüksəkdir. Hətta gündə bir porsiya spirtli içki də riskin artması ilə əlaqələndirilir. Buna görə də spirtli içkilərdən imtina etmək riskin azaldılması baxımından daha məqsədəuyğundur.
6. Mümkün olduqda körpəni ana südü ilə qidalandırın
Elmi araşdırmalar ana südü ilə qidalandırmanın süd vəzi xərçəngi riskinin azalması ilə əlaqəli olduğunu göstərir. Bu təsirin orqanizmdə baş verən hormonal, immunoloji və fizioloji dəyişikliklərlə bağlı ola biləcəyi ehtimal edilir. Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, ana südü ilə qidalandırma hər qadın üçün mümkün olmaya bilər. Lakin bu imkanı olan qadınlarda həmin proses müəyyən qoruyucu təsir göstərə bilər.
7. Hormonal preparatlardan ehtiyatla istifadə edin
Bəzi hormonal kontraseptivlər və menopauza dövründə tətbiq olunan hormonal terapiya süd vəzi xərçəngi riskinin artması ilə əlaqələndirilir. Risk preparatın növündən, istifadə müddətindən və müalicənin nə zaman aparılmasından asılıdır. Bununla belə, bəzi hallarda hormonal müalicənin faydaları mümkün risklərdən daha yüksək ola bilər. Bu səbəbdən hormonal preparatların istifadəsi barədə qərar həkimlə məsləhətləşərək verilməlidir.
8. Müntəzəm tibbi müayinələrdən keçin
Süd vəzi xərçənginin erkən aşkarlanması uğurlu müalicə ehtimalını artırır. Mammoqrafiya bəzi dəyişiklikləri xəstəliyin nəzərəçarpan simptomları yaranmazdan əvvəl müəyyən etməyə imkan verir. Mütəxəssislər qadınlara yaşlarına, ailə tarixçələrinə və fərdi risk faktorlarına uyğun müayinə proqramı seçməyi tövsiyə edirlər. Qeyd etmək vacibdir ki, müntəzəm skrininq xərçəngin yaranmasının qarşısını almır, lakin xəstəliyin erkən aşkarlanmasına və ölüm riskinin azalmasına kömək edə bilər.
Süd vəzi xərçənginin hansı əlamətlərinə diqqət etmək lazımdır?
Süd vəzisində yeni yaranan bərklik və ya şişkinlik, döşün formasında dəyişiklik, dəridə çökəklik, məmə ucunun içəri çəkilməsi və ya qanlı ifrazat diqqət tələb edən əlamətlərdəndir. Bu dəyişikliklər hər zaman xərçəng demək deyil. Lakin belə simptomlar müşahidə edildikdə həkimə müraciət etmək vacibdir.
Kimlər daha yüksək risk altındadır?
Mütəxəssislər 50 yaşdan yuxarı qadınlarda, ailəsində süd vəzi və ya yumurtalıq xərçəngi olanlarda, BRCA1 və BRCA2 genlərində irsi dəyişiklik daşıyanlarda riskin daha yüksək ola biləcəyini bildirirlər. Bundan əlavə, süd vəzi toxumasının sıx olması, əvvəllər döş qəfəsi nahiyəsinə şüa terapiyası alınması, menstruasiyanın 12 yaşından əvvəl başlaması və menopauzanın 55 yaşından sonra baş verməsi də risk faktorları sırasındadır.
Melatonin süd vəzi xərçəngindən qoruya bilərmi?
Bəzi araşdırmalarda melatoninlə süd vəzi xərçəngi riskinin azalması arasında mümkün əlaqə müşahidə edilib. Lakin bu təsir hələ elmi cəhətdən qəti sübut olunmayıb. Buna görə də melatoninin xərçəngdən qorunmaq məqsədilə qəbul edilməsi tövsiyə olunmur.
Süd vəzi toxuması sıx olan qadınlar nə etməlidir?
Süd vəzi toxuması sıx olan qadınlarda bəzi dəyişikliklərin mammoqrafiya vasitəsilə aşkarlanması çətinləşə bilər. Belə hallarda həkim əlavə olaraq ultrasəs müayinəsi və ya maqnit-rezonans tomoqrafiyası (MRT) tövsiyə edə bilər. Əlavə müayinələrin zəruriliyi qadının fərdi risk faktorlarına əsasən müəyyən edilir. Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, süd vəzi xərçənginin qarşısını tamamilə almaq mümkün olmasa da, sağlam həyat tərzi və vaxtında müayinələr xəstəliyin riskini azaltmağa və erkən aşkarlanmasına kömək edə bilər.