Bakivaxti saytından əldə olunan məlumata görə, Icma.az məlumat yayır.
Rusiya-Ukrayna müharibəsinin diplomatik həlli istiqamətində son günlər müşahidə olunan fəallıq beynəlxalq münasibətlərdə yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilə bilər. Xüsusilə ABŞ Prezidenti Donald Trampın Rusiya Prezidenti Vladimir Putin və Çin lideri Si Cinpinlə görüşü fonunda Avropa dövlətlərinin sülh prosesində birbaşa iştirak etmək təşəbbüsü diqqət çəkir.
Noyabrın 19-da Berlində keçirilən görüşdə Almaniya, Fransa, Böyük Britaniya və digər Avropa dövlətlərinin nümayəndələri Ukraynanın gələcək təhlükəsizliyi və mümkün sülh razılaşmasının şərtlərini müzakirə ediblər. Almaniya kansleri Fridrix Merts Avropanın iştirakı olmadan əldə ediləcək razılaşmanın dayanıqlı olmayacağını vurğulayıb. Bu mövqe göstərir ki, Avropa artıq Ukrayna məsələsində yalnız hərbi və maliyyə dəstəyi göstərən tərəf kimi deyil, həm də sülh prosesinin əsas siyasi iştirakçılarından biri kimi çıxış etmək niyyətindədir.
Avropa liderlərinin Rusiya ilə birbaşa danışıqlara hazır olduqlarını bəyan etməsi əvvəlki diplomatik yanaşmalarla müqayisədə mühüm dəyişiklikdir. Müharibənin başlanmasından sonra Moskva ilə siyasi təmasların əhəmiyyətli dərəcədə məhdudlaşdırılması Avropanın əsas mövqelərindən biri olmuşdu. Lakin münaqişənin uzanması, iqtisadi və təhlükəsizlik xərclərinin artması, eləcə də ABŞ administrasiyasının Moskva ilə ayrıca danışıqlar aparması Avropa paytaxtlarını daha fəal diplomatik mövqe tutmağa sövq edir. Burada əsas məqsəd Rusiya ilə münasibətləri dərhal normallaşdırmaq deyil, Avropanın təhlükəsizlik maraqlarının onun iştirakı olmadan müəyyənləşdirilməsinin qarşısını almaqdır. Çünki Ukraynanın gələcək statusu, sərhədlərin təhlükəsizliyi və mümkün hərbi təminatlar birbaşa Avropa qitəsinin strateji sabitliyinə təsir göstərir.
Bu prosesdə ABŞ-nin mövqeyi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Donald Tramp administrasiyası müharibənin diplomatik yollarla başa çatdırılmasına üstünlük verdiyini nümayiş etdirir və Rusiya ilə birbaşa təmasları genişləndirir. Lakin Vaşinqtonun Moskva ilə danışıqları Avropa dövlətlərində sülh şərtlərinin onların maraqları nəzərə alınmadan razılaşdırılması ilə bağlı narahatlıqlar yaradıb. Məhz buna görə Berlin görüşündə ABŞ nümayəndələri Stiv Uitkoff və Cared Kuşnerin iştirakı transatlantik koordinasiyanın qorunması baxımından mühüm hadisədir. Avropa liderləri Vaşinqtonun vasitəçilik rolunu qəbul etməklə yanaşı, danışıqların formatının genişləndirilməsini və Ukraynanın gələcəyinə dair qərarların Kiyevin iştirakı ilə qəbul olunmasını tələb edirlər. Beləliklə, hazırkı mərhələdə əsas diplomatik məsələlərdən biri ABŞ-nin vasitəçilik təşəbbüsləri ilə Avropanın təhlükəsizlik prioritetlərinin uzlaşdırılmasıdır.
Digər mühüm məsələ Ukraynaya veriləcək təhlükəsizlik təminatları ilə bağlıdır. Müzakirələrdə NATO-nun kollektiv müdafiə prinsipinə bənzər mexanizmlərin tətbiqi ehtimalı gündəmə gətirilib. Bu yanaşma Ukraynanın formal olaraq NATO üzvü olmadan da gələcək hərbi təhdidlərdən qorunmasını nəzərdə tuta bilər. Lakin belə təminatların hüquqi qüvvəsi, onların hansı dövlətlər tərəfindən həyata keçiriləcəyi və mümkün hücum zamanı hansı addımların atılacağı hələ də açıq qalır. Rusiya isə Ukrayna ərazisində xarici hərbi qüvvələrin yerləşdirilməsinə qarşı olduğunu bildirir. Bu ziddiyyət göstərir ki, tərəflər arasında sülhün əldə olunması yalnız hərbi əməliyyatların dayandırılmasından asılı deyil. Əsas məsələ müharibədən sonrakı təhlükəsizlik sisteminin hansı prinsiplər əsasında qurulacağı və bu sistemin bütün tərəflər üçün hansı öhdəlikləri yaradacağıdır.
Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin Avropa liderlərini Moskvada danışıqlara dəvət etməsi də diqqətəlayiq siyasi məqamdır. Bununla belə, Moskvanın Avropanın çoxtərəfli sülh danışıqlarında hansı statusla iştirakını qəbul edəcəyi hələ tam aydın deyil. Almaniya kansleri Fridrix Merts isə mümkün görüşlərin Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri kimi neytral məkanda keçirilməsini daha məqsədəuyğun hesab edir. Bu fərqli yanaşmalar danışıqların yalnız məzmunu deyil, formatı və diplomatik təşkili ətrafında da fikir ayrılıqlarının mövcud olduğunu göstərir. Eyni zamanda Rusiya Ukraynaya qarşı hərbi əməliyyatlarını davam etdirdiyindən diplomatik fəallığın yaxın müddətdə real atəşkəsə çevriləcəyinə dair qəti nəticə çıxarmaq mümkün deyil. Xüsusilə qış aylarında enerji infrastrukturunun təhlükəsizliyi və mülki əhalinin müdafiəsi məsələləri təcili razılaşma tələb edən istiqamətlər kimi ön plana çıxır.
Ümumilikdə, Ukrayna məsələsində baş verən son diplomatik proseslər müharibənin həlli ilə bağlı danışıqların daha geniş beynəlxalq formata keçməsi imkanlarını artırır. Avropa dövlətləri bu mərhələdə həm Ukraynaya dəstəyi davam etdirmək, həm də Rusiya ilə birbaşa siyasi dialoq qurmaq istiqamətində fəaliyyət göstərirlər. Bununla belə, sülhün əldə olunması üçün ərazi məsələləri, təhlükəsizlik təminatları, sanksiyalar və gələcək hərbi balansla bağlı ciddi fikir ayrılıqları aradan qaldırılmalıdır. Qarşıdakı dövrdə əsas diqqət ABŞ, Rusiya, Ukrayna və Avropa nümayəndələrinin iştirakı ilə yeni danışıqlar formatının formalaşıb-formalaşmayacağına yönələcək. Belə bir mexanizmin yaradılması diplomatik prosesə əlavə imkanlar qazandıra bilər, lakin onun uğuru tərəflərin konkret öhdəliklər üzərində razılığa gəlməsindən asılı olacaq. Nəticə etibarilə, Ukrayna müharibəsinin gələcəyi yalnız Moskva və Kiyev arasındakı münasibətlərlə deyil, bütövlükdə Avropanın təhlükəsizlik arxitekturasının hansı istiqamətdə inkişaf edəcəyi ilə müəyyənləşəcək.
Alim Nəsirov