Icma.az, Xalq qazeti portalından verilən məlumatlara əsaslanaraq xəbər verir.
ABŞ ilə Ukrayna arasında münasibətlər kəşfiyyat məlumatlarının mübadiləsi, Rusiyaya qarşı sanksiyalar, enerji infrastrukturuna zərbələr və müharibənin başa çatdırılması yolları ətrafında yaranan fikir ayrılıqları fonunda daha da gərginləşir. Prezident Donald Tramp ilə Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski arasında qarşılıqlı etimadın zəifləməsi isə münaqişənin diplomatik yolla həlli perspektivlərini mürəkkəbləşdirir.
CNN-in yaydığı məlumata görə, tərəflər arasındakı ziddiyyətlər son günlər xüsusilə nəzərə çarpır. Kiyevin Rusiyanın enerji obyektlərinə hücumları davam etdirməsi Vaşinqtonun narazılığına səbəb olduğu halda, ABŞ administrasiyasının Moskva ilə münasibətlərdə müəyyən güzəştlərə getməsi Ukraynada və Avropanın siyasi dairələrində ciddi narahatlıq doğurur.
Həftəsonu Ukrayna Rusiyaya qarşı ilin ən genişmiqyaslı pilotsuz uçuş aparatı hücumlarından birini həyata keçirib. Zərbələrdən biri mühüm neft terminalına yönəlib. Bu hücum ABŞ Prezidentinin Ukraynadan Rusiyanın neft emalı müəssisələrinə zərbələri dayandırmağı tələb etdiyi bir vaxta təsadüf edib. Beləliklə, Kiyevin hərbi strategiyası ilə Vaşinqtonun diplomatik və iqtisadi prioritetləri arasındakı fərqlər daha aydın üzə çıxıb.
ABŞ administrasiyasının mövqeyinə təsir göstərən amillərdən biri də daxili iqtisadi vəziyyətdir. Ölkədə dizel yanacağının qiymətlərinin rekord həddə çatması, habelə aralıq seçkilərin yaxınlaşması enerji bazarındakı təzyiqlərin azaldılmasını Vaşinqton üçün mühüm məsələyə çevirib. Rusiyanın enerji sektoruna qarşı hücumların davam etməsi isə yanacaq bazarına və sanksiya siyasətinə dair müzakirələri daha da həssaslaşdırır.
Tramp ötən həftə Ukraynanın Rusiya neft emalı zavodlarına zərbələrini “rüsvayçılıq” adlandırıb. O, Zelenski ilə razılığa gəlməyin Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə müqayisədə daha çətin olduğunu da bildirib. ABŞ Prezidentinin bu açıqlamaları Vaşinqtonla Kiyev arasında fikir ayrılıqlarının artıq təkcə hərbi taktika ilə məhdudlaşmadığını, siyasi münasibətlərin özünə də sirayət etdiyini göstərir.
Zelenski isə Trampın tənqidlərinə sərt cavab verib. O, bazar günü müsahibəsində üzündə təbəssüm olsa belə, qatil olan tərəfdaşlardansa, mövqeyini açıq və aydın ifadə edən tərəfdaşlara üstünlük verdiyini bildirib. Bu fikirlər Ukrayna liderinin ABŞ Prezidentinin Rusiya ilə münasibətlərinə dair narahatlığını ifadə edən mesaj kimi qiymətləndirilir.
Tramp da öz növbəsində “Truth Social” platformasında paylaşım edərək Zelenskinin müharibəni başa çatdırmaq istəmədiyini, hətta çox güman ki, heç vaxt bunu arzulamadığını iddia edib. Qarşılıqlı ittihamlar iki ölkə arasında siyasi dialoqun nə qədər həssas mərhələyə daxil olduğunu göstərir. Münasibətlərin hazırkı vəziyyəti 2025-ci ilin fevralında Ağ Evdə Tramp, Zelenski və ABŞ-ın vitse-prezidenti Cey Di Vensin iştirakı ilə keçirilən, açıq fikir ayrılıqları ilə yadda qalan görüşdən sonra ən gərgin dövrlərdən biri kimi təqdim olunur.
Bununla belə, diplomatik təmaslar dayandırılmayıb. Zelenski bazar günü ABŞ-ın xüsusi elçisi Stiv Uitkoff və Trampın kürəkəni Cared Kuşnerlə danışdığını açıqlayıb. Ukrayna Prezidenti sülhə nail olmaq üçün tərəflər arasında fasiləsiz əlaqələrin davam etdiyini bildirib. O, Kiyevin müharibəni heç vaxt istəmədiyini və münaqişənin ləyaqətli şəkildə başa çatdırılması istiqamətində tərəfdaşların təşəbbüslərini dəstəklədiyini vurğulayıb.
Zelenskinin mövqeyinə görə, sülh danışıqlarının nəticə verməsi üçün Ukraynanın təhlükəsizliyinə etibarlı təminatlar verilməlidir. Bu şərt Kiyevin diplomatik strategiyasının əsas elementlərindən biri olaraq qalır. Ukrayna rəhbərliyi hesab edir ki, təhlükəsizlik mexanizmləri ilə möhkəmləndirilməyən razılaşma gələcəkdə yeni hərbi qarşıdurma riskini aradan qaldırmaya bilər.
Vaşinqtonun Rusiyaya qarşı sanksiyalar məsələsində atdığı addımlar isə Kiyevin narahatlığını artırır. Tramp administrasiyası Rusiyadan dizel yanacağının ixracına imkan verən güzəştə getdiyini və ABŞ-ın geniş iqtisadi məhdudiyyətlərinin müəyyən hissəsinə dair istisna tətbiq etdiyini müdafiə edir. Ağ Evin izahına görə, məqsəd Moskvanı danışıqlar masasından uzaqlaşdıracaq addımlardan çəkinmək və sülh prosesinə imkan yaratmaqdır.
Zelenski isə NBC telekanalının “Meet the Press” proqramına müsahibəsində belə güzəştlərin Rusiyanın müharibə aparmaq imkanlarını gücləndirdiyini bildirib. Ukrayna Prezidenti Moskvanın döyüş meydanında çətinliklərlə üzləşdiyi bir vaxtda sanksiyaların yumşaldılmasını məqsədəuyğun hesab etmədiyini nümayiş etdirib. Bu yanaşmalar tərəflərin sülhə aparan yol barədə fərqli təsəvvürlərə malik olduğunu üzə çıxarır: Vaşinqton danışıqlar üçün əlverişli şərait yaratmağa çalışdığını bildirir, Kiyev isə güzəştlərin Rusiyanın mövqeyini möhkəmləndirə biləcəyindən ehtiyatlanır.
ABŞ-ın Moskva ilə mümkün anlaşma naminə Ukraynanın maraqlarını ikinci plana keçirə biləcəyi ehtimalı Avropada da narahatlıq doğurur. Zelenski Vaşinqtonun Rusiya tərəfini tutmasının “tarixi səhv” olacağını deyib. O, Trampa etibar etmək istədiyini və ABŞ Prezidentinin Putinə münasibətini dəyişəcəyinə ümid bəslədiyini bildirib. ABŞ liderinin Ukraynanın müttəfiqi olub-olmadığı barədə suala isə “Ümid edirəm ki, belədir” cavabını verib.
Müzakirələrin digər həssas istiqaməti ABŞ və Çin arasında Ukrayna münaqişəsinin həlli ilə bağlı mümkün görüşdür. Məlumatlara əsasən, gələn ay belə bir üçtərəfli təmasın keçirilməsi ehtimalı müzakirə olunur, lakin Ukraynanın prosesdə iştirak edib-etməyəcəyi aydın deyil. ABŞ dövlət katibi Marko Rubio Özbəkistana səfəri zamanı görüş barədə müzakirələrin aparıldığını, ancaq hər hansı yekun qərarın verilib-verilmədiyini bilmədiyini bildirib.
Ukraynanın xarici işlər naziri Andrey Sibihya isə Kiyevin iştirakı olmadan keçiriləcək belə bir görüşün sülhə xidmət etməyəcəyini bəyan edib. Onun fikrincə, Putinin belə müzakirələrə dəvət olunması Rusiya liderini müharibəni davam etdirməyə həvəsləndirə və ona arzuladığı siyasi nüfuzu qazandıra bilər. Bu mövqe Ukraynanın öz taleyinə dair qərarların onun iştirakı olmadan qəbul edilməsinə qarşı çıxdığını bir daha nümayiş etdirir.
Kreml də öz növbəsində bazar ertəsi bildirib ki, görüşün keçirilməsi, mümkün gündəliyi və məzmunu ilə bağlı konkret təkliflər irəli sürülməyib və heç bir razılaşma əldə olunmayıb. Beləliklə, diplomatik təşəbbüs barədə müzakirələr hələlik təsdiqlənmiş qərardan daha çox ehtimal xarakteri daşıyır.
Mövcud vəziyyət göstərir ki, Rusiya–Ukrayna müharibəsinin başa çatdırılması yalnız döyüşlərin dayandırılması barədə razılığın əldə olunmasından ibarət deyil. Sanksiyaların gələcəyi, enerji bazarının sabitliyi, Ukraynanın təhlükəsizlik təminatları və Moskvanın mümkün güzəştlərə münasibəti eyni vaxtda həllini gözləyən mürəkkəb məsələlərdir. ABŞ ilə Ukrayna arasındakı fikir ayrılıqları da məhz bu problemlərin hansı ardıcıllıqla və hansı şərtlərlə həll ediləcəyi ətrafında cəmlənir.
Vaşinqtonun Moskvanı danışıqlara cəlb etmək cəhdləri ilə Kiyevin təhlükəsizlik tələbləri arasında uzlaşma əldə olunması sülh prosesinin əsas sınaqlarından biri olaraq qalır. Ukraynanın iştirakı və maraqları nəzərə alınmadan hazırlanacaq hər hansı razılaşmanın nə dərəcədə davamlı olacağı isə açıq sualdır. Hazırkı mərhələdə diplomatik kanalların açıq saxlanılması mühüm əhəmiyyət daşısa da, qarşılıqlı etimadın zəifləməsi və tərəflərin fərqli prioritetləri müharibənin siyasi həllini daha da mürəkkəbləşdirir.
S.ELAY
XQ