Icma.az, Bakivaxti saytından verilən məlumata əsaslanaraq xəbər yayır.
6.3.10. gənc nəslin milli mənlik şüurunun inkişaf etdirilməsi və vətənpərvərlik hisslərinin tərbiyəsi;
Gənc nəslin milli mənlik şüurunun inkişaf etdirilməsi və vətənpərvərlik hisslərinin tərbiyəsi milli dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsi, tarixi-mədəni irsin gələcək nəsillərə ötürülməsi və cəmiyyətin mənəvi bütövlüyünün qorunması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Hər bir xalqın gələcəyi onun gənclərinin milli kimliyini nə dərəcədə dərk etməsindən, tarixi köklərinə bağlılığından, dövlətinə və xalqına münasibətindən birbaşa asılıdır. Bu mənada, gənclərdə milli mənlik şüurunun formalaşdırılması onların yalnız öz mənşəyini və mədəni irsini tanıması deyil, həm də mənsub olduğu xalqın keçdiyi tarixi yolu, qazandığı nailiyyətləri, üzləşdiyi çətinlikləri və müstəqillik uğrunda apardığı mübarizəni dərindən anlaması deməkdir.
Milli mənlik şüuru insanın özünü müəyyən bir xalqın nümayəndəsi kimi dərk etməsi, milli dəyərlərə hörmətlə yanaşması, ana dilini, mədəniyyətini və adət-ənənələrini qoruyub yaşatması ilə səciyyələnir. Bu şüurun inkişafı gənclərdə milli qürur, mənəvi bağlılıq, tarixi yaddaş və ictimai məsuliyyət hisslərini gücləndirir. Eyni zamanda, milli dəyərlərin mənimsənilməsi gənclərin müasir dünyada öz kimliklərini qoruyaraq inkişaf etmələrinə, qlobal proseslərdə fəal iştirak etmələrinə və sağlam dünyagörüşünə sahib olmalarına zəmin yaradır.
Vətənpərvərlik tərbiyəsi isə gənclərin dövlətə sədaqət, Vətənə sevgi, milli maraqlara hörmət və cəmiyyət qarşısında məsuliyyət prinsipləri əsasında yetişdirilməsini nəzərdə tutur. Vətənpərvərlik yalnız ölkənin tarixi ilə fəxr etmək və milli rəmzlərə hörmət göstərməklə məhdudlaşmır. O, həmçinin dövlətin müstəqilliyinin və suverenliyinin qorunmasına hazır olmaq, ölkənin tərəqqisinə töhfə vermək, qanunlara riayət etmək, ictimai həmrəyliyi gücləndirmək və milli birliyin möhkəmlənməsinə xidmət etmək kimi mühüm keyfiyyətləri əhatə edir.
Bu istiqamətdə ailənin, təhsil müəssisələrinin, gənclər təşkilatlarının və kütləvi informasiya vasitələrinin üzərinə mühüm vəzifələr düşür. Tarixi şəxsiyyətlərin həyat və fəaliyyətinin öyrənilməsi, milli-mənəvi irsin təbliği, şəhidlərin xatirəsinin yaşadılması, Vətən uğrunda göstərilmiş qəhrəmanlıq nümunələrinin gənclərə çatdırılması onların vətənpərvərlik ruhunda formalaşmasına əhəmiyyətli təsir göstərir. Beləliklə, milli mənlik şüurunun inkişafı və vətənpərvərlik hisslərinin gücləndirilməsi yalnız tərbiyəvi fəaliyyət deyil, həm də Azərbaycanın gələcəyinə, milli birliyinə və dövlətçilik ənənələrinin davamlılığına yönəlmiş strateji əhəmiyyətli prosesdir.
Mövzu ilə bağlı Bakıvaxtı.az-a açıqlama verən ehtiyatda olan polkovnik-leytenant Zauri Əliyev gənc nəslin milli mənlik şüurunun inkişaf etdirilməsi və vətənpərvərlik hisslərinin tərbiyəsi ilə bağlı fikirlərini bölüşüb.
O bildirib ki, vətənpərvərlik insanın mənsub olduğu torpağa, xalqa, dövlətə və milli dəyərlərə bağlılığından qaynaqlanan mənəvi keyfiyyətdir. Bu hissin gənclərdə formalaşması isə təsadüfi proses deyil, ailədə başlayan, təhsil müəssisələrində davam edən, cəmiyyətin və dövlətin birgə səyləri ilə möhkəmlənən ardıcıl tərbiyə işinin nəticəsidir.
“Vətənpərvərlik anlayışını yalnız Vətəni sevmək ifadəsi ilə məhdudlaşdırmaq düzgün olmaz. Vətəni sevmək, ilk növbədə, onun tarixini bilmək, milli kimliyini dərk etmək, dövlətinin müstəqilliyinə və suverenliyinə hörmətlə yanaşmaq, xalqının gələcəyi üçün məsuliyyət daşımaq deməkdir. Gənc öz xalqının hansı tarixi mərhələlərdən keçdiyini, bu gün sahib olduğumuz müstəqilliyin hansı mübarizələr nəticəsində əldə edildiyini bilməlidir. Tarixini tanımayan, milli köklərindən xəbərsiz olan bir gəncin gələcək qarşısında məsuliyyətini tam dərk etməsi çətin olar”, – deyə o qeyd edib.
Ehtiyatda olan zabitin sözlərinə görə, milli mənlik şüurunun inkişafı gənclərin yalnız keçmişlə bağlı biliklərinin artırılması deyil, həm də onların müasir dünyada öz milli kimliyini qoruyaraq formalaşmasına xidmət edir. Azərbaycan gənci müasir texnologiyalara yiyələnməli, elmi biliklərini artırmalı, dünyada baş verən prosesləri izləməli, eyni zamanda ana dilinə, milli-mənəvi dəyərlərinə və dövlətçilik ənənələrinə bağlı qalmalıdır:
“Biz gənclərə izah etməliyik ki, milli kimlik insanın inkişafına mane olan amil deyil. Əksinə, öz kimliyini tanıyan, tarixini bilən və milli dəyərlərinə hörmət edən insan dünyaya daha sağlam mövqedən baxır. Müasir olmaq öz köklərindən uzaqlaşmaq demək deyil. Xarici dilləri öyrənmək, beynəlxalq təcrübəni mənimsəmək, yeni texnologiyalara yiyələnmək nə qədər vacibdirsə, Azərbaycan dilini qorumaq, tariximizi bilmək və mədəni irsimizə sahib çıxmaq da bir o qədər əhəmiyyətlidir. Bizim məqsədimiz dünyaya qapalı gənclik deyil, dünyaya açıq, lakin milli kimliyini itirməyən bir nəsil yetişdirmək olmalıdır”.
O hesab edir ki, gənclərin vətənpərvərlik ruhunda tərbiyəsində ailənin rolu xüsusilə böyükdür. Çünki uşağın Vətən, dövlət, milli dəyərlər və məsuliyyət haqqında ilk təsəvvürləri məhz ailədə formalaşır. Valideynlərin davranışı, böyüklərə münasibəti, ana dilindən istifadə qaydası, tarixə və milli adət-ənənələrə yanaşması övladların dünyagörüşünə birbaşa təsir göstərir.
Zauri Əliyev, ehtiyatda olan polkovnik-leytenant
“Vətən sevgisi ilk növbədə ailədə başlayır. Uşağa Vətəni sevməyi söyləməklə yanaşı, bu sevginin nə demək olduğunu gündəlik həyatımızda göstərməliyik. Valideyn öz ölkəsinin tarixinə hörmət edirsə, dövlət rəmzlərinə ehtiramla yanaşırsa, ana dilini qoruyursa, övlad da bu münasibəti mənimsəyir. Əgər biz gənclərdən məsuliyyətli, intizamlı və milli dəyərlərə bağlı olmalarını istəyiriksə, ilk növbədə özümüz onlara nümunə göstərməliyik. Çünki tərbiyədə sözün təsiri böyükdür, amma şəxsi nümunənin təsiri daha güclüdür”, – o bildirib.
Polkovnik-leytenant vurğulayıb ki, məktəb və digər təhsil müəssisələri də gənclərin milli mənlik şüurunun inkişafında mühüm rol oynayır. Onun fikrincə, tarix, ədəbiyyat və vətəndaşlıq mövzularının tədrisi yalnız faktların və məlumatların şagirdlərə çatdırılması ilə məhdudlaşmamalı, eyni zamanda gənclərdə milli düşüncənin, analitik təfəkkürün və ictimai məsuliyyət hissinin formalaşmasına xidmət etməlidir.
Dediyinə görə, şagird tarix dərsində yalnız hadisələrin tarixini əzbərləməməli, həmin hadisələrin xalqımızın taleyində hansı rol oynadığını da anlamalıdır. O, milli qəhrəmanlarımızın həyatını öyrənərkən onların hansı şəraitdə qərar verdiklərini, hansı çətinliklərlə üzləşdiklərini və Vətən qarşısında məsuliyyətlərini necə yerinə yetirdiklərini dərk etməlidir. Gənclərə tariximizi sevdirərkən onlarda hadisələrə düşünülmüş yanaşma formalaşdırmalıyıq. Məqsəd sadəcə məlumatlı insan yetişdirmək deyil, milli yaddaşa sahib, düşünən və məsuliyyətli vətəndaş formalaşdırmaqdır”.
Hərbi xidmət təcrübəsinə toxunan müsahibimiz bildirib ki, intizam, məsuliyyət, qarşılıqlı etimad və kollektiv qarşısında cavabdehlik vətənpərvərliyin praktik ifadələrindəndir. Onun sözlərinə görə, hərbi xidmət gənclərə yalnız hərbi biliklər qazandırmır, həm də mürəkkəb şəraitdə düzgün qərar qəbul etməyi, komanda ilə işləməyi, çətinliklər qarşısında iradəli olmağı və üzərinə düşən vəzifəni məsuliyyətlə yerinə yetirməyi öyrədir.
Z.Əliyev qeyd edib ki, orduda xidmət insana bir çox həqiqətləri daha dərindən anladır. Orada hər kəs başa düşür ki, şəxsi məsuliyyətlə ümumi məqsəd arasında sıx əlaqə var. Bir nəfərin öz vəzifəsinə laqeyd yanaşması bəzən bütöv kollektivin fəaliyyətinə təsir göstərə bilər:
“Bu baxımdan, intizam və məsuliyyət yalnız hərbi sahə üçün deyil, həyatın bütün istiqamətləri üçün vacib keyfiyyətlərdir. Gənclər bilməlidirlər ki, Vətənə xidmət yalnız silah daşımaqdan ibarət deyil. Müəllimin savadlı şagird yetişdirməsi, mühəndisin ölkənin inkişafına töhfə verməsi, həkimin insan həyatını xilas etməsi, alimin yeni kəşflər etməsi, jurnalistin məsuliyyətli fəaliyyət göstərməsi də Vətənə xidmətin müxtəlif formalarıdır”.
Zauri Əliyev qeyd edib ki, 1994-cü ildə Cəmşid Naxçıvanski adına hərbi liseyə daxil olması, daha sonra Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbində təhsil alması və 2002-ci ildən etibarən Silahlı Qüvvələrdə müxtəlif vəzifələrdə xidmət etməsi onun həyatında mühüm mərhələlər olub. Tağım komandirliyindən briqadanın qərargah rəisinə qədər uzanan xidmət yolu ona gənclərin yetişdirilməsində bilik, təcrübə və şəxsi nümunənin əhəmiyyətini daha dərindən anlamağa imkan verib.
O bildirib ki, hərbi sahədə gənclərlə iş aparılarkən onlara yalnız göstəriş vermək kifayət etmir. Gənc hərbçi qarşısında qoyulan tələbin mahiyyətini anlamalı, yerinə yetirdiyi vəzifənin əhəmiyyətini dərk etməli və öz fəaliyyətinin ümumi məqsədə necə xidmət etdiyini bilməlidir.
Həmsöhbətimiz bildirib ki, gənclərlə işləyərkən onların suallarını dinləmək, düşüncələrinə hörmətlə yanaşmaq və təcrübəmizi onlarla bölüşmək vacibdir. Vətənpərvərlik hissini zorla aşılamaq mümkün deyil. Bu hiss düzgün tərbiyə, inandırıcı nümunələr, tarixi biliklər və şəxsi məsuliyyətin dərk edilməsi ilə formalaşır. Onun sözlərinə görə, gənc insan başa düşməlidir ki, Vətən qarşısında məsuliyyət yalnız müəyyən bir yaş dövrünə və ya peşəyə aid deyil. Bu, insanın bütün həyatı boyu daşıdığı mənəvi öhdəlikdir”, – deyə müsahibimiz bildirib.
Zauri Əliyev vurğulayıb ki, Azərbaycan xalqının müasir tarixində xüsusi yer tutan Vətən müharibəsi gənclərin milli şüurunun və vətənpərvərlik hisslərinin formalaşması baxımından mühüm təcrübədir. 2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsində müxtəlif istiqamətlərdə tapşırıqların icrasında iştirak edən ehtiyatda olan polkovnik-leytenant bildirib ki, həmin dövr Azərbaycan əsgərinin hazırlığını, iradəsini, fədakarlığını və Vətən qarşısında məsuliyyətini nümayiş etdirən tarixi mərhələ kimi yadda qalıb.
O qeyd edib ki, Vətən müharibəsinin təcrübəsi gənclərə çatdırılarkən döyüşlərin nəticələri ilə yanaşı, həmin nəticələrin arxasında dayanan hazırlıq, intizam, birlik və peşəkarlıq amilləri də izah olunmalıdır.
“Vətən müharibəsi bizim üçün yalnız hərbi qələbə deyil, həm də milli birlik, iradə və məsuliyyət nümunəsidir. Həmin dövrdə hər bir hərbi qulluqçunun öz vəzifəsini düzgün yerinə yetirməsinin nə qədər vacib olduğunu gördük. Qələbə təkcə döyüş meydanında göstərilən qəhrəmanlıqla əldə olunmur. Onun arxasında uzunmüddətli hazırlıq, düzgün planlaşdırma, peşəkarlıq, qarşılıqlı etimad və birgə fəaliyyət dayanır. Gənclərə bu həqiqətləri anlatmaq lazımdır ki, onlar uğurun təsadüfən deyil, zəhmət və məsuliyyət hesabına əldə edildiyini başa düşsünlər”, - deyə Z.Əliyev bildirib.
Müsahibimiz 2023-cü il sentyabrın 19-20-də keçirilən lokal xarakterli antiterror tədbirlərində komando briqadasının qərargah rəisi kimi iştirakını da xidmət həyatının mühüm mərhələlərindən biri kimi dəyərləndirib. Onun sözlərinə görə, həmin əməliyyatlar hərbi idarəetmənin, hazırlığın və qarşıya qoyulan tapşırıqların koordinasiyalı şəkildə yerinə yetirilməsinin əhəmiyyətini bir daha göstərib.
Z.Əliyevin fikrincə, belə tarixi hadisələrin gənc nəslə çatdırılması zamanı faktlara əsaslanmaq, hadisələrin mahiyyətini düzgün izah etmək və hərbi qulluqçuların təcrübəsindən maarifləndirici məqsədlərlə istifadə etmək vacibdir. O hesab edir ki, gənclər qəhrəmanlıq nümunələri ilə tanış olmaqla yanaşı, sülhün, təhlükəsizliyin və dövlət müstəqilliyinin qorunmasının əhəmiyyətini də dərk etməlidirlər.
“Biz gənclərə başa salmalıyıq ki, güclü dövlət olmaq üçün yalnız hərbi güc kifayət etmir. Güclü dövlətin savadlı, sağlam düşüncəli, milli kimliyini dərk edən, qanunlara hörmətlə yanaşan və məsuliyyətli vətəndaşlara ehtiyacı var. Ordunun gücü də onun şəxsi heyətinin hazırlığından, dövlətin imkanlarından və xalqın birliyindən qaynaqlanır. Vətənpərvərlik bu amilləri birləşdirən mənəvi qüvvədir. Gənc öz ölkəsinin inkişafına töhfə verməyi qarşısına məqsəd qoyursa, bu, onun vətənpərvərlik hissinin əməli fəaliyyətə çevrildiyini göstərir”, - polkovnik-leytenant bildirib.
O, milli-mənəvi dəyərlərin qorunması məsələsinə də toxunaraq bildirib ki, ana dili, milli musiqi, ədəbiyyat, xalq yaradıcılığı, adət-ənənələr və tarixi abidələr xalqın kimliyini yaşadan əsas amillərdəndir. Bu dəyərlərin gənclər arasında təbliği milli yaddaşın qorunmasına və nəsillər arasında mənəvi bağlılığın möhkəmlənməsinə xidmət edir. Onun sözlərinə görə, milli dəyərlərimizi qorumaq keçmişdə yaşamaq demək deyil. Əksinə, biz bu dəyərləri müasir həyatla uzlaşdırmalı, onları yeni nəslin dünyagörüşünə uyğun şəkildə təqdim etməliyik:
“Gənclər xalqımızın ədəbiyyatını oxumalı, musiqisini tanımalı, tarixi abidələrinə sahib çıxmalı, ana dilinin zənginliyini dərk etməlidirlər. Öz mədəniyyətinə hörmət edən insan başqa xalqların mədəniyyətinə də hörmətlə yanaşmağı bacarır. Milli mənlik şüuru insanı başqalarından üstün tutmaq deyil, öz kimliyini tanımaq və onu məsuliyyətlə qorumaqdır”.
Z.Əliyev hesab edir ki, müasir dövrdə rəqəmsal informasiya mühiti də gənclərin milli şüurunun formalaşmasına ciddi təsir göstərir. Sosial şəbəkələrdə yayılan məlumatların düzgün qiymətləndirilməsi, dezinformasiyanın müəyyənləşdirilməsi, tarixi faktların etibarlı mənbələr əsasında öyrənilməsi və informasiya təhlükəsizliyinin əhəmiyyətinin dərk edilməsi gənclərin vətəndaşlıq məsuliyyətinin mühüm hissəsinə çevrilib.
“Bu gün gənclər informasiya ilə əhatə olunublar. Onlar bir neçə saniyə ərzində dünyanın müxtəlif yerlərində baş verən hadisələrdən xəbər tuta bilirlər. Lakin məlumatın çoxluğu onun hər zaman doğru olması demək deyil. Buna görə də gənclərə tənqidi düşünməyi, məlumatı yoxlamağı, mənbələri müqayisə etməyi və emosional təsirlərə qapılmadan nəticə çıxarmağı öyrətməliyik. İnformasiya təhlükəsizliyi də müasir vətəndaşlıq mədəniyyətinin mühüm tərkib hissəsidir. Hər bir gənc bilməlidir ki, məsuliyyətli davranış təkcə real həyatda deyil, rəqəmsal mühitdə də vacibdir”, - deyə müsahibimiz əlavə edib.
Ehtiyatda olan zabit gənclərin vətənpərvərlik ruhunda yetişdirilməsi üçün hərbi-vətənpərvərlik tədbirlərinin, muzeylərə və tarixi məkanlara səfərlərin, veteranlarla görüşlərin, maarifləndirici layihələrin və praktiki təlimlərin əhəmiyyətini də vurğulayıb. Onun fikrincə, bu tədbirlər formal xarakter daşımamalı, gənclərin düşüncəsinə təsir göstərən, onları sual verməyə, araşdırmağa və öyrəndiklərini gündəlik həyatlarında tətbiq etməyə təşviq edən məzmunla zəngin olmalıdır.
O qeyd edib ki, gənclər veteranlarla görüşəndə, döyüş iştirakçılarının xatirələrini dinləyəndə və tarixi hadisələrin şahidlərinin təcrübəsi ilə tanış olanda keçmişi daha dərindən dərk edirlər. Ancaq bu görüşlərin əsas məqsədi yalnız qəhrəmanlıq hekayələri danışmaq olmamalıdır. Gənclər həmin təcrübədən hansı nəticələri çıxarmalı olduqlarını da anlamalıdırlar. Onlara intizamlı olmağı, vaxtın qədrini bilməyi, çətinliklərdən çəkinməməyi, komanda ilə işləməyi və qarşılarına qoyduqları məqsədlərə çatmaq üçün davamlı çalışmağı öyrətmək lazımdır. Vətənpərvərlik gündəlik davranışda, zəhmətdə və məsuliyyətdə özünü göstərməlidir.
Hazırda mülki vəzifədə çalışmasına baxmayaraq, hərbi hissədə döyüş hazırlığı, atəş hazırlığı və komandir hazırlığı istiqamətlərində təcrübəsini bölüşməyə davam etdiyini bildirən Z.Əliyev gənc nəslin yetişdirilməsini hər zaman əhəmiyyətli vəzifə hesab etdiyini qeyd edib. O vurğulayıb ki, hərbi təcrübənin gələcək nəsillərə ötürülməsi yalnız peşəkar hazırlıq baxımından deyil, həm də məsuliyyət, iradə, Vətənə bağlılıq və dövlətçilik şüurunun formalaşdırılması baxımından vacibdir:
“İllərlə qazandığımız təcrübənin gənclərə ötürülməsi bizim mənəvi borcumuzdur. İstəyimiz odur ki, gələcək nəsil daha hazırlıqlı, daha savadlı, daha məsuliyyətli olsun. Gənclər bilməlidirlər ki, hər bir nailiyyətin arxasında zəhmət, intizam və öz üzərində davamlı işləmək dayanır. Hərbi sahədə də, mülki həyatda da insan öz biliklərini artırmalı, bacarıqlarını inkişaf etdirməli və üzərinə düşən vəzifəni layiqincə yerinə yetirməlidir. Vətənə sevgi insanın gördüyü işdə, göstərdiyi münasibətdə və daşıdığı məsuliyyətdə görünməlidir”.
Sonda polkovnik-leytenant bildirib ki, gənc nəslin milli mənlik şüurunun inkişaf etdirilməsi və vətənpərvərlik hisslərinin tərbiyəsi fasiləsiz diqqət və birgə fəaliyyət tələb edən prosesdir. Bu istiqamətdə əldə edilən nəticələr yalnız keçirilən tədbirlərin sayı ilə deyil, gənclərin dünyagörüşündə, davranışında, milli dəyərlərə münasibətində və dövlət qarşısında məsuliyyət hissində baş verən dəyişikliklərlə qiymətləndirilməlidir.
“Bizim əsas məqsədimiz Vətənini sevən, tarixini bilən, dövlətinə hörmət edən, milli dəyərlərini qoruyan və eyni zamanda müasir dünyanın tələblərinə cavab verən gənclər yetişdirməkdir. Gənclər başa düşməlidirlər ki, Azərbaycanın gələcəyi onların biliklərindən, zəhmətindən, birliyindən və məsuliyyətli mövqeyindən asılıdır. Hər bir gənc öz sahəsində peşəkar olmağa çalışmalı, ölkəsinin inkişafına töhfə verməli və milli maraqlara həssas yanaşmalıdır. Çünki Vətənin gələcəyini yalnız bu günü düşünənlər deyil, sabahı üçün çalışanlar qururlar”, – deyə Zauri Əliyev fikirlərini yekunlaşdırıb.
Əli Hüseynov
Yazı Media və Yayım Şurasının maliyyə dəstəyi ilə hazırlanıb