Bakivaxti saytından əldə olunan məlumata görə, Icma.az məlumat yayır.
Serbiyada baş verən siyasi proseslər təkcə ölkənin daxili hakimiyyət mübarizəsi ilə məhdudlaşmır, bütövlükdə Balkan regionunun gələcək geosiyasi istiqaməti baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Prezident Aleksandar Vuçiçin uzun illər ərzində formalaşdırdığı siyasi sistem son dövrlərdə artan ictimai narazılıq, tələbə etirazları və demokratik islahat tələbləri ilə ciddi sınaq qarşısında qalıb. Xüsusilə gənclərin siyasi proseslərdə fəallaşması Serbiya cəmiyyətində hakimiyyətə münasibətin dəyişdiyini göstərir. Bu narazılığın əsas səbəbləri arasında korrupsiya iddiaları, dövlət institutlarının fəaliyyətinə etimadın zəifləməsi, media azadlığı və siyasi rəqabətlə bağlı problemlər dayanır. Belə bir şəraitdə Serbiyanın gələcək siyasi kursu yalnız hakimiyyətin kim tərəfindən idarə olunacağı ilə deyil, dövlət institutlarının nə dərəcədə yenilənəcəyi ilə müəyyənləşəcək.
Serbiyadakı siyasi proseslərin diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri etiraz hərəkatının əsas hərəkətverici qüvvəsinin tələbələr və gənclər olmasıdır. Novi Sad dəmir yolu vağzalında baş vermiş faciədən sonra genişlənən etirazlar zaman keçdikcə daha böyük siyasi və institusional dəyişiklik tələblərinə çevrildi. Bu hadisə göstərdi ki, cəmiyyətdə yığılan narazılıq konkret bir faciənin yaratdığı etiraz çərçivəsindən çıxaraq idarəetmə sisteminə qarşı daha geniş ictimai reaksiyaya çevrilə bilər. Tələbə hərəkatının ön plana çıxması həm də Serbiyada ənənəvi siyasi partiyalardan kənar yeni ictimai qüvvələrin formalaşdığını göstərir. Lakin küçə etirazlarının seçki uğuruna və daha sonra effektiv dövlət idarəçiliyinə çevrilməsi fərqli siyasi mərhələlərdir. Yeni qüvvələrin qarşısında dayanan əsas problem ictimai dəstəyi davamlı siyasi təşkilatlanmaya çevirmək və cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrini ortaq proqram ətrafında birləşdirməkdir.
Oktyabrın 25-də keçirilən növbədənkənar parlament seçkiləri Serbiyanın siyasi tarixində dönüş nöqtəsi oldu. İlkin nəticələrə əsasən, tələbələrin dəstəklədiyi seçki siyahısı səslərin təxminən 52,7 faizini qazanaraq parlamentdə mütləq çoxluq əldə edib. Vuçiç isə hakim siyasi qüvvənin məğlubiyyətini qəbul edib. Bu nəticə göstərir ki, uzun müddət siyasi sabitliyin əsas təminatçısı kimi təqdim olunan hakimiyyət modeli cəmiyyətin dəyişən gözləntilərinə cavab verməkdə çətinlik çəkib. Lakin seçkilərdə qələbə hakimiyyətin bütün institutları üzərində dərhal nəzarətin əldə olunması demək deyil. Xüsusilə hüquq-mühafizə orqanları, məhkəmə sistemi və dövlət mediasında islahatların həyata keçirilməsi yeni siyasi rəhbərliyin qarşısında duran əsas sınaqlardan olacaq.
Serbiyada hakim siyasi qüvvənin məğlubiyyəti ölkənin Rusiya ilə münasibətlərinin gələcəyi barədə də suallar yaradır. Vuçiç uzun müddət Avropa İttifaqına inteqrasiya ilə Moskva arasında siyasi əlaqələrin qorunmasını uzlaşdırmağa çalışıb. Serbiya Avropa İttifaqına üzvlüyə namizəd olsa da, Rusiya ilə tarixi, dini və siyasi əlaqələri, xüsusilə Kosovo məsələsində Moskvanın Belqrada verdiyi diplomatik dəstək ölkənin xarici siyasətində mühüm rol oynayıb. Yeni siyasi qüvvələrin Avropa inteqrasiyasını sürətləndirməsi Serbiyanın Rusiya ilə münasibətlərində müəyyən dəyişikliklərə səbəb ola bilər. Bununla belə, hakimiyyət dəyişikliyinin avtomatik olaraq Rusiyadan uzaqlaşma ilə nəticələnəcəyini düşünmək doğru olmazdı. Çünki Serbiyanın xarici siyasətində milli maraqlar, enerji asılılığı və Kosovo məsələsi istənilən hökumətin nəzərə almalı olduğu əsas amillər olaraq qalacaq.
Avropa İttifaqı üçün Serbiyadakı siyasi dəyişiklik Balkanlarda öz təsir imkanlarını genişləndirmək baxımından yeni fürsət yaradır. Brüssel uzun illərdir region ölkələrinin Avropa inteqrasiyasını dəstəkləsə də, demokratik institutların zəifliyi, korrupsiya və regional münaqişələr bu prosesin sürətini məhdudlaşdırıb. Serbiyada yeni siyasi rəhbərliyin hüququn aliliyi, məhkəmə müstəqilliyi və şəffaf idarəetmə istiqamətində real addımlar atması Avropa İttifaqı ilə münasibətlərin inkişafına təkan verə bilər. Eyni zamanda, Belqradın Kosovo ilə münasibətlərində mümkün dəyişikliklər Balkanların təhlükəsizlik arxitekturasına birbaşa təsir göstərəcək. Bununla belə, Avropa inteqrasiyası məsələsində daxili siyasi konsensusun əldə olunması asan olmayacaq. Serbiya cəmiyyətində milli suverenlik və Kosovo ilə bağlı həssaslıq yeni hakimiyyətin xarici siyasət manevrlərini məhdudlaşdıra bilər.
Nəticə etibarilə, Serbiyada baş verən hadisələr yalnız bir siyasi qüvvənin digərini məğlub etməsi deyil, uzun illər formalaşmış hakimiyyət modelinin ciddi ictimai etimad böhranı ilə üzləşməsinin nəticəsidir. Bu proses eyni zamanda Avropada gənclərin siyasi fəallığının artması və ənənəvi siyasi elitalara münasibətin dəyişməsi tendensiyasının mühüm nümunələrindən biri kimi qiymətləndirilə bilər. Serbiyanın gələcək siyasi istiqaməti yeni hakimiyyətin demokratik islahatları həyata keçirmək bacarığından, Rusiya və Avropa İttifaqı arasında balansı necə müəyyənləşdirməsindən və regional təhlükəsizlik məsələlərində tutacağı mövqedən asılı olacaq. Əsas məsələ Vuçiçin siyasi məğlubiyyətindən sonra Serbiyada sadəcə hakimiyyətin deyil, idarəetmə modelinin də dəyişib-dəyişməyəcəyidir. Məhz bu sualın cavabı Serbiyadakı siyasi dönüşün Balkanlar üçün nə dərəcədə tarixi əhəmiyyət daşıyacağını müəyyən edəcək.
Alim Nəsirov