Icma.az, Lent az portalına istinadən məlumat yayır.
Valideynlərin boşanması uşaqlar üçün ciddi emosional sınaq ola bilər. Xüsusilə azyaşlı uşaqlar ailədə baş verən dəyişiklikləri tam anlamadıqları üçün bəzən valideynlərinin ayrılmasında özlərini günahlandırırlar.
Lent.az-ın xarici mediayaistinadən xəbərinə görə, psixoloqlar bildirirlər ki, belə hallarda uşaqlarla düzgün ünsiyyət qurmaq və onların özlərini təhlükəsiz hiss etmələrini təmin etmək olduqca vacibdir.
Valideynlərin boşanması zamanı uşaqlarla aparılan söhbətin məzmunu onların psixoloji vəziyyətinə ciddi təsir göstərə bilər. Təsəvvür edin, beş yaşlı uşaq çantasına iki oyuncaq maşın qoyur.
Birini atasının evində saxlayacaq, digərini isə anasının yanına aparacaq. O, hələ boşanmanın nə demək olduğunu tam anlamasa da, artıq bundan sonra iki ayrı evdə yaşayacağını başa düşür. Belə vəziyyətdə valideynlərin əsas vəzifəsi uşağın özünü günahkar hiss etməsinin qarşısını almaqdır.
Uşaqlar niyə boşanmada özlərini günahlandırırlar?
Mütəxəssislərin fikrincə, müəyyən yaşa qədər uşaqlar ətraflarında baş verən hadisələri özləri ilə əlaqələndirməyə meyilli olurlar. Məsələn, ana kədərlidirsə, uşaq bunun öz davranışına görə baş verdiyini düşünə bilər. Psixologiyada bu düşüncə tərzi bəzən “sehrli düşüncə” adlandırılır və uşağın inkişafının təbii mərhələlərindən biri hesab olunur.
Valideynlər ayrılıq haqqında danışmadıqda və ya hadisələri yarımçıq izah etdikdə uşaq səbəbi özü tapmağa çalışır. Nəticədə boşanmanın onun günahı olduğu qənaətinə gələ bilər. Buna görə də valideynlər uşağa dəfələrlə onun heç bir günahının olmadığını izah etməlidirlər. Xüsusilə “Əgər sən sözə baxsaydın, belə olmazdı” kimi ifadələrdən uzaq durmaq lazımdır. Çünki belə bir cümlə uşağın özünü günahlandırmasına səbəb ola bilər.
Boşanma haqqında ilk söhbət necə aparılmalıdır?
Psixoloqlar uşağa boşanmanı uzun və mürəkkəb izahlarla deyil, qısa və aydın cümlələrlə çatdırmağı tövsiyə edirlər.
İlk söhbət üç əsas hissədən ibarət ola bilər:
Əvvəlcə uşağa vəziyyət izah edilməlidir: “Biz atanla (ananla) ayrı yaşamağa qərar vermişik”.
Daha sonra onun günahkar olmadığı vurğulanmalıdır: “Bu, böyüklərin qərarıdır. Sənin bununla heç bir əlaqən yoxdur və sən heç nədə günahkar deyilsən”.
Nəhayət, uşağa valideyn sevgisinin dəyişməyəcəyi bildirilməlidir: “Biz hər ikimiz sənin valideynin olaraq qalacağıq və səni sevməyə davam edəcəyik”.
Yaşayış yeri, görüş günləri və digər məsələlər haqqında məlumat isə uşağın yaşına və verdiyi suallara uyğun şəkildə izah edilə bilər. Əsas məqsəd uşağın ailədəki yerinin və valideynlərinin ona olan sevgisinin dəyişmədiyini hiss etməsidir.
Boşanmanın bütün səbəblərini uşağa danışmaq lazımdırmı?
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, valideynlər arasındakı münaqişələrin bütün təfərrüatlarını uşağa danışmaq düzgün deyil. Məsələn, “Atan ailəyə vaxt ayırmırdı” və ya “Anan məni başa düşmürdü” kimi ifadələr uşağı valideynlərdən birinin tərəfini tutmağa məcbur edə bilər. Bu isə onun emosional vəziyyətinə mənfi təsir göstərə bilər.
Uşağa sadəcə valideynlərin müəyyən məsələlərdə razılığa gələ bilmədiklərini və buna görə ayrı yaşamaq qərarı verdiklərini bildirmək kifayətdir. Əgər uşaq israrla boşanmanın səbəbini soruşursa, ona yaşına uyğun, dürüst və sadə cavab vermək lazımdır. Məsələn: “Bu, bizim aramızdakı böyüklərə aid məsələdir. Sən bunu həll etməyə borclu deyilsən”.
Uşaq artıq özünü günahkar hiss edirsə, nə etmək lazımdır?
Bəzən uşaqlar valideynlərinin barışması üçün öz davranışlarını dəyişməyə çalışırlar. Onlar daha sakit, daha itaətkar olmağa çalışır və bunun ailəni yenidən birləşdirəcəyinə inanırlar. Belə hallarda valideynlər uşağın hisslərini görməzdən gəlməməlidirlər.
Əvvəlcə onun narahatlığını qəbul etmək lazımdır: “Sən düşünürsən ki, biz sənin üzündən ayrılırıq və bu, səni kədərləndirir”.
Sonra vəziyyət izah edilməlidir: “Amma bu, doğru deyil. Bizim ayrılmağımız səninlə bağlı deyil”.
Mütəxəssislər uşağın gələcəklə bağlı qeyri-müəyyənlik hissini azaltmağı da tövsiyə edirlər. Məsələn, ana və ya ata ilə görüş günlərini göstərən təqvim hazırlamaq uşağın özünü daha rahat hiss etməsinə kömək edə bilər.
Belarusun Qomel şəhərindən olan bir ana bildirib ki, oğlu ilə birlikdə soyuducunun üzərinə təqvim asaraq atası ilə görüşəcəyi günləri qeyd edib. Bir müddət sonra uşaq valideynlərinin yenidən birləşib-birləşməyəcəyini daha az soruşmağa başlayıb.
Uşaq valideynlərindən birinə nifrət etdiyini deyirsə...
Boşanma zamanı uşaqlarda qəzəb, kədər və narazılıq hisslərinin yaranması təbii reaksiyadır. Bəzən uşaq valideynlərindən birini günahlandıraraq onu sevmədiyini və ya ona nifrət etdiyini söyləyə bilər.
Psixoloqlar belə hallarda uşağın hisslərini qadağan etməməyi məsləhət görürlər. Valideyn uşağın qəzəbini qəbul etməli, lakin digər valideynə qarşı ittihamları gücləndirməməlidir. Uşağa həm kədərlənməyin, həm hirslənməyin, həm də hər iki valideyni sevməyin mümkün olduğu izah edilməlidir.
Ən vacib məqam nədir?
Mütəxəssislər bildirirlər ki, boşanma haqqında uşaqlarla söhbət yalnız bir dəfə aparılmamalıdır. Uşaq eyni sualları dəfələrlə verə bilər. Bu, onun deyilənləri anlamaması demək deyil. Bəzən o, sadəcə vəziyyətin dəyişib-dəyişmədiyini yoxlamağa çalışır.
Valideynlər səbirli olmalı, uşağın suallarına sakit və dürüst cavab verməlidirlər. Əsas məsələ uşağın valideynlərinin ayrılmasına görə məsuliyyət daşımadığını və hər iki valideyn tərəfindən sevildiyini bilməsidir.
Uşağın özünü günahlandırması, güclü narahatlığı və ya davranış dəyişiklikləri uzun müddət davam edərsə, uşaq psixoloquna müraciət etmək faydalı ola bilər.