Icma.az xəbər verir, Bizim media saytına əsaslanaraq.
Azərbaycan son beş ildə müasir dünya tarixində nadir presedentlərdən birinə imza atdı. 44 gün ərzində torpaqlarımız işğaldan azad olundu, 1 gün ərzində separatizm bəlası sona çatdı. Bunlar hərb meydanında qazanılmış, tarixə qızıl hərflərlə yazılan zəfərlər idi.
MÖVZU İLƏ BAĞLI:
Ermənistan vətəndaşlarının məhkəməsi bu tarixdə DAVAM ETDİRİLƏCƏK
Ancaq Azərbaycan bununla kifayətlənmədi, eyni zamanda xalqımıza qarşı insanlıq əleyhinə və müharibə cinayətləri törətməkdə ittiham olunan şəxslərin ədalət mühakiməsi qarşısına çıxarılmasına nail oldu. Bu, hərbi və siyasi qələbənin davamı olaraq, hüquqi və mənəvi ədalətin bərpası deməkdir.
Qəti siyasi iradə və yerinə yetirilən vəd
Təbii ki, bu ardıcıl qələbələr marafonu faktiki olaraq 2020-ci ilin sentyabrından start götürsə də, uzun illər əvvəldən Zəfərə gedən yolda uzaqgörən, strateji addımlar atıldı.
Bu prosesin mərkəzində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin nümayiş etdirdiyi qəti iradə və prinsipial mövqe dayanır. Məhz İlham Əliyevin uzaqgörən siyasi gedişləri, diplomatik arenada ardıcıl, hesablanmış addımlar, ordu quruculuğunda görülən tədbirlərin nəticəsi bu gün göz önündədir.
İllər əvvəl Dövlət başçısının verdiyi bəyanatlar tam və qəti qələbəni gətirən planların necə strateji dəqiqliklə hazırlandığı və icra olunduğunun göstəricisidir.
Dövlət başçısı xalq qarşısında verdiyi sözə hər zaman sadiq qaldığı kimi, bu məsələdə də geri addım atmadı. Hələ 2012-ci ildə Xocalı soyqırımının 20-ci ildönümü ilə əlaqədar Azərbaycan xalqına müraciətində Dövlət başçısı bəyan etmişdi ki, Xocalı soyqırımını həyata keçirənlər gec-tez ədalət məhkəməsi qarşısında cavab verərək layiqli cəzalarını alacaq, şəhidlərimizin qanı yerdə qalmayacaq.
Bu bəyanat sadəcə siyasi ritorika deyil, sonradan konkret nəticə ilə təsdiqlənmiş dövlət mövqeyi oldu.
Ədalətin təntənəsi və beynəlxalq presedentlər
İnsanlıq əleyhinə və müharibə cinayətləri törətmiş şəxslərin ədalət mühakiməsinə cəlb olunması münaqişələrin ədalətli həllinin ən doğru modelidir. Təcrübə göstərir ki, bir çox münaqişələr formal olaraq bitsə də, mülki əhaliyə qarşı cinayətlər törədənlər məsuliyyətdən kənarda qalır. Bu, müharibələrin natamam həlli deməkdir və belə olan halda tam qələbədən söhbət gedə bilməz.
Tarixdə İsrailin təcrübəsi buna misaldır: faşist rejiminin cinayətkarları müharibədən illər sonra belə tapılaraq mühakimə olundu. Keçmiş Yuqoslaviyada isə müharibə cinayətkarlarının bir hissəsi yalnız beynəlxalq birliyin ümumi səyləri nəticəsində, illər sonra ədalət qarşısına çıxarıldı. Azərbaycan isə bu yolu təkbaşına keçdi.
Xarici təzyiqlər fonunda əldə edilən nadir ədalət modeli
Ölkəmiz bununla dünya praktikasında nadir rast gəlinən bir model ortaya qoydu. Azərbaycan heç bir xarici hərbi müdaxilə və ya himayə olmadan, bütün siyasi və diplomatik təzyiqlərə baxmayaraq, öz gücü hesabına həm ərazi bütövlüyünü bərpa etdi, həm də müharibə cinayətkarlarının mühakiməsinə nail oldu. Bu, Azərbaycan dövlətinin vətəndaşları qarşısında ədaləti təmin etmək əzmini və suveren hüquqlarını müdafiə etmək qabiliyyətini nümayiş etdirdi.
Məhkəmə prosesi ilə bağlı Azərbaycanın üzləşdiyi xarici siyasi təzyiqlər az olmadı. Müxtəlif beynəlxalq dairələrdə əsassız ittihamlar, təzyiq cəhdləri müşahidə olundu. Müharibə cinayətkarlarını hərbi əsir kimi təqdim etmək cəhdləri, xüsusən bəzi Qərb ölkələrinin rəsmiləri tərəfindən verilən absurd bəyanatlar, sanksiya çağırışları hər birimizə yaxşı məlumdur.
Lakin bu cəhdlər Prezident İlham Əliyevin prinsipial mövqeyinə heç bir təsir göstərmədi. Azərbaycan açıq, şəffaf və hüquqa əsaslanan məhkəmə yolu ilə öz mövqeyini qorudu və beynəlxalq hüququn selektiv deyil, universal tətbiq olunmalı olduğunu praktikada göstərdi.
Ermənistan dövlətinin məsuliyyətini təsdiqləyən faktlar
Açıq keçirilən məhkəmə prosesində səsləndirilən ifadələr, təqdim olunan dəlillər Ermənistan hakimiyyətinin və dövlət strukturlarının Azərbaycan xalqına qarşı törədilmiş cinayətlərdə birbaşa rolunu təsdiqlədi. Məhkəmədə verilən ifadələr göstərdi ki, işğal siyasəti dövlət səviyyəsində planlaşdırılıb və həyata keçirilib. Bu faktlar Ermənistanın yalnız fərdi şəxslər deyil, dövlət olaraq məsuliyyət daşıdığını ortaya qoydu.
Məhkəmə prosesində Levon Mnatsakanyanın verdiyi açıq etiraflar xüsusilə diqqətçəkən oldu. O, tarixdə qalmış qondarma rejimin ordusunun müstəqil hərbi qüvvə olmadığını, Ermənistan ordusunun ən böyük hərbi birləşmələrindən biri kimi fəaliyyət göstərdiyini təsdiqlədi.
O məhkəmədə etiraf etdi ki, qondarma rejimin “ordusu”nda yüksək vəzifələrə təyinatlarla bağlı qərarlar Ermənistanda verilib. Polkovnik-leytenant və daha yuxarı rütbələr üzrə vəzifələrin təyinatını Ermənistan silahlı qüvvələrinin baş qərargah rəisi, müdafiə naziri və prezidenti edib.
“Mən isə “ordu”nun “komandiri” kimi mayor daxil olmaqla, ondan aşağı vəzifələrə təyin edə, mayora qədər rütbə verə bilərdim”, - deyə Mnatsakanyan bildirib.
David Manukyan isə məhkəmədə Gəncə şəhərinin raketlərlə vurulmasına dair sənədlərin tədqiqi zamanı raket qurğularının və onların tətbiqinə dair "əmr" verməyin qondarma rejimin "rəhbərliyinin və ordusunun" səlahiyyətində olmadığını bildirib.
Bako Sahakyan Qarabağa silah-sursatın Ermənistan Respublikasından gətirilirdiyini etiraf edib:
“Dağlıq Qarabağ”ın “büdcə”sində və “ordusu”nda bizim belə bir xərclərimiz yox idi. Bütün hərbi xərclər, verilən əməkhaqları, əsgərlərin təminatı birbaşa Ermənistan büdcəsindən ayrılırdı”.
Qondarma rejim “rəhbər”lərinin cinayət etirafları
Arayik Harutyunyanın 1991-ci ilin dekabr ayında cinayətkar birliyə qoşulmaqla 2023-cü il sentyabrın 20-dək olan müddət ərzində cinayətkar birliyin tərkibində müxtəlif funksiyaları icra etməklə cinayətkar birlik tərəfindən törədilmiş bütün cinayətlərdə bilavasitə və dolayı yolla iştirak etməsi məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla təsdiqlənib.
Bako Sahakyan Ermənistan silahlı qüvvələrinin Şuşa rayonunu işğal etməsi zamanı əməliyyatda iştirak etdiyini qeyd edib. O, Vilen Mikaeliyanın rəhbərlik etdiyi dəstənin Şuşanın işğalında iştirak etdiyini, özünün də həmin dəstədə olduğunu bildirib və əlavə edib: “Bu, şərq istiqaməti idi. Mən bilirəm ki, həmin istiqamətin komandiri Arkadi Karapetyan idi”.
İşğal siyasətinin mexanizmi: dövlət, ordu və icraçılar
Məhkəmə prosesində faktiki olaraq aydın oldu ki, Ermənistan işğalçılıq siyasətini gizlətmək üçün qondarma rejim yaradıb. Bu rejimin rəhbər şəxsləri Ermənistanın Qarabağdakı işğal siyasətinin əsas icraçıları olublar.
İşğal, törədilmiş müharibə cinayətləri, soyqırımı, urbisid və ekosid faktlarına görə məsuliyyət təkcə ayrı-ayrı şəxslərin deyil, Ermənistan dövlətinin və onun silahlı qüvvələrinin üzərindədir.
Hüquqi və tarixi ədalətin bərpası
Azərbaycanın atdığı bu addımlar təkcə milli tarix üçün deyil, beynəlxalq hüquq praktikası üçün də mühüm presedentdir. Bu yanaşma göstərdi ki, müharibə yalnız cəbhədə deyil, məhkəmə zalında da başa çatmalıdır. Cinayətlər unudulmamalı, cinayətkarlar məsuliyyətdən yayınmamalıdır. Azərbaycan öz gücü, qətiyyəti və prinsipial mövqeyi ilə ədalətin bərpa olunacağını sübut etdi. Şübhəsiz ki, Bu presedent gələcəkdə işğaldan əziyyət çəkmiş digər ölkələr üçün də hüquqi nümunə olacaq.
Bizim.Media-nın analitik qrupu