Icma.az xəbər verir, Redaktor.az saytına əsaslanaraq.
Müntəzəm fiziki aktivliyin qısamüddətli yaddaşın yaşla bağlı zəifləməsini ləngidə biləcəyi və beynin struktur sağlamlığını qoruduğu müəyyən edilib. Bu nəticəyə alimlər orta və yaşlı yaş qrupuna aid təxminən 20 min nəfərin məlumatlarını təhlil etdikdən sonra gəliblər.
Redaktor.az xəbər verir ki, tədqiqat "European Journal of Neuroscience" (EJN) jurnalında dərc olunub.
Yaş artdıqca idrak pozuntuları və demensiya riski kəskin yüksəlir, yaddaşın zəifləməsi isə insanların müstəqil həyat tərzinə və həyat keyfiyyətinə ciddi təsir göstərir. Hərəkətsizlik isə təsir göstərilə bilən azsaylı risk amillərindən biri hesab olunur. Əvvəlki araşdırmalar fiziki cəhətdən aktiv insanların idrak funksiyalarını daha yaxşı qoruduğunu göstərsə də, bu təsirin bioloji mexanizmləri tam aydın deyildi.
Yeni tədqiqatda alimlər hərəkətlilik, beynin strukturu və yaddaşın konkret növləri arasındakı əlaqəyə diqqət yetiriblər. Əvvəlki bir çox işlərdən fərqli olaraq, bu dəfə sorğular deyil, obyektiv ölçmələrdən istifadə olunub: iştirakçılar yeddi gün ərzində biləklərində akselerometr daşıyıblar və bu, fiziki aktivlik səviyyəsinin dəqiq müəyyən edilməsinə imkan verib.
Araşdırmaya yaşı 45-82 arasında olan 19 721 nəfər cəlb edilib. Yaddaş kompüter testləri vasitəsilə, o cümlədən qısamüddətli işçi yaddaşı qiymətləndirən ədədi ardıcıllıqların yadda saxlanılması tapşırığı ilə ölçülüb. Təxminən 15 min iştirakçı üzrə isə beynin MRT görüntüləri də mövcud olub.
Nəticələr göstərib ki, yüksək fiziki aktivlik səviyyəsi məhz ədədi yaddaş testində daha yaxşı nəticələrlə əlaqəlidir: aktiv insanlar daha uzun rəqəm ardıcıllıqlarını yadda saxlayıb təkrar edə biliblər. Bu əlaqə yaş, təhsil səviyyəsi və həyat tərzi kimi amillər nəzərə alındıqdan sonra da qalmaqdadır. Digər yaddaş növlərində məsələn, vizual və ya perspektiv yaddaşda təsir daha zəif olub və ya ümumiyyətlə müşahidə edilməyib.
MRT məlumatları bu təsirin mümkün mexanizmini izah etməyə kömək edib. Fiziki cəhətdən aktiv iştirakçıların ümumi beyin həcmi, eləcə də boz və ağ maddə miqdarı daha çox olub. Bundan əlavə, onlarda kiçik damar xəstəlikləri və idrak zəifləməsi ilə əlaqəli olan ağ maddə hiperintensivlikləri daha az müşahidə edilib.
Statistik analiz göstərib ki, beynin struktur vəziyyəti fiziki aktivliyin yaddaşa verdiyi faydanı qismən izah edir. Xüsusilə ağ maddənin rolu ön plana çıxıb: beynin damar mənşəli zədələnmələrinin azalması fiziki aktivliyin qısamüddətli yaddaşa müsbət təsirinin təxminən 30 faizini izah edir. Bu isə hərəkətin beyin damarlarının və neyron əlaqələrinin sağlamlığını qoruyaraq idrak funksiyalarını dəstəkləyə biləcəyini göstərir.
Maraqlıdır ki, fiziki aktivlik yaddaş üçün əsas strukturlardan biri olan hipokampın həcminin artması ilə əlaqəli olsa da, məhz bu struktur ədədi yaddaş testindəki yaxşılaşmanı izah etməyib. Müəlliflərin fikrincə, bunun səbəbi qısamüddətli işçi yaddaşın əsasən alın və təpə paylarını əhatə edən neyron şəbəkələrinə söykənməsi, hipokampın isə daha çox hadisə yaddaşı üçün vacib olmasıdır.