Milli.az saytından alınan məlumata görə, Icma.az bildirir.
İnsan həyatını itirdikdən sonra onun bədənində bir sıra bioloji və fiziki dəyişikliklər başlayır. Ürəyin dayanması, qan dövranının kəsilməsi və hüceyrələrin oksigensiz qalması orqanizmdə ardıcıl proseslərə səbəb olur.
Bəs insan öldükdən sonra bədənində ilk olaraq nə dəyişir? Bu proseslər hansı ardıcıllıqla baş verir?
1. Bədən tədricən soyumağa başlayır
Ölümdən sonra orqanizmdə istilik istehsalı dayanır. Bədən ətraf mühitin temperaturuna uyğun olaraq tədricən soyuyur. Bu proses tibbdə "Algor mortis" adlanır. Soyuma sürəti havanın temperaturundan, geyimdən və digər şəraitdən asılıdır.
2. Dəridə rəng dəyişiklikləri yaranır
Qan dövranı dayandıqdan sonra qan cazibə qüvvəsinin təsiri ilə bədənin aşağı hissələrində toplanmağa başlayır. Nəticədə dərinin bəzi nahiyələrində qırmızımtıl-bənövşəyi və göyümtül ləkələr əmələ gəlir. Bu hadisə "Livor mortis" adlanır.
3. Əzələlər sərtləşir
Ölümdən bir müddət sonra əzələlərdə sərtləşmə başlayır. Buna "Rigor mortis" deyilir. Əzələlərin boşalması üçün lazım olan enerji ehtiyatı tükəndiyindən onlar gərgin vəziyyətdə qalır.
Bu proses adətən ölümündən 1-2 saat sonra başlaya, təxminən 12 saat ərzində daha aydın nəzərə çarpa bilər. Sonrakı mərhələdə toxumaların parçalanması ilə sərtlik aradan qalxır.
4. Gözlərdə dəyişikliklər baş verir
Ölümdən sonra gözün buynuz qişası şəffaflığını itirərək bulanıqlaşa bilər. Göz qapaqları açıq qaldıqda göz səthi quruyur. Göz bəbəklərinin işığa reaksiyası da dayanır.
5. Hüceyrələr öz-özünü parçalamağa başlayır
Qan dövranı dayandıqdan sonra hüceyrələr oksigen və enerji ilə təmin olunmur. Hüceyrələrin daxilindəki fermentlər toxumaların parçalanmasına səbəb olur. Bu proses autoliz adlanır.
6. Bədəndə parçalanma prosesi başlayır
Sonrakı mərhələdə mikroorqanizmlərin fəaliyyəti nəticəsində toxumalar parçalanmağa başlayır. Bağırsaqlarda yaşayan bakteriyalar da bu prosesdə iştirak edir.
Temperatur və ətraf mühit şəraiti parçalanmanın sürətinə ciddi təsir göstərir. İsti və rütubətli mühitdə proses daha sürətli, soyuq şəraitdə isə daha yavaş gedə bilər.
Bəs bu dəyişikliklər ölüm vaxtını müəyyən etməyə kömək edirmi?
Bəli. Məhkəmə-tibb ekspertləri bədənin temperaturunu, əzələlərin sərtliyini, dəridəki rəng dəyişikliklərini və digər əlamətləri araşdıraraq ölümün təxmini vaxtını müəyyənləşdirməyə çalışırlar.
Lakin bu əlamətlərin heç biri təkbaşına dəqiq ölüm vaxtını göstərmir. Çünki proseslərin sürəti insanın vəziyyətindən və ətraf mühitdən asılı olaraq dəyişir.
Müəllif: Malik Məlikov (Milli.Az redaktor