Icma.az xəbər verir, GlobalInfo saytına əsaslanaraq.
Sabiq diplomat, Azərbaycanın İrandakı keçmiş səfiri, şərqşünas alim, professor Nəsib Nəsiblinin İranla bağlı proqnozları müzakirələrə səbəb olub. Professor “Prime TV”ə müsahibəsində deyib ki, ABŞ-ın silahlı qüvvələri Hörmüz boğazında nəzarəti götürə və orada İrandan neft idxal edən ölkələrin gəmilərinə məhdudiyyət qoya bilər.
Sitat: “Bu, İranın “belini qıracaq” bir addımdır. İqtisadi cəhətdən çətin halda olan İranı bir az da fəlakət vəziyyətinə sala bilər”.
Bu ssenari mümkündürmü?
Globalinfo.az-a danışan Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli bildirib ki, bu, nəzəri baxımdan mümkün ssenaridir:
“Lakin praktikada çox mürəkkəb və risklidir. Hörmüz boğazı dünya neft ticarətinin ən strateji nöqtələrindən biridir və buradan təkcə İranın yox, Səudiyyə Ərəbistanı, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri (BƏƏ), Küveyt, İraq kimi ölkələrin də nefti daşınır. ABŞ-ın boğaza tam nəzarət etməsi və yalnız İrandan neft alan ölkələrin gəmilərinə məhdudiyyət tətbiq etməsi beynəlxalq hüquq, böyük dövlətlərin maraqları, hərbi risklər baxımından ciddi problemlər yaradar. Vaşinqton indiyə qədər əsasən sanksiyalar və maliyyə mexanizmləri ilə İranın neft ixracını məhdudlaşdırmağa çalışıb. Dəniz yollarının hərbi yolla bağlanması isə faktiki blokada deməkdir. Bu, müharibə aktı kimi qiymətləndirilə bilər”.
Akif Nəsirli
İqtisadçı qeyd edib ki, İranın buna cavab olaraq boğazda gərginliyi artırmaq, dəniz təhlükəsizliyini pozmaq və ya regiondakı ABŞ maraqlarına qarşı asimmetrik addımlar atmaq ehtimalı yüksəkdir:
“Bu isə təkcə İran-ABŞ qarşıdurması yox, daha geniş regional böhran yarada bilər. Belə bir addımın nəticələri qlobal miqyasda hiss olunardı. Neft qiymətləri kəskin qalxar, enerji bazarlarında xaos yaranar. Bu, xüsusilə Avropa və Asiya iqtisadiyyatlarına ciddi zərbə vurar. Çin və Hindistan kimi ölkələr İrandan neft alan əsas oyunçulardır və onların razılığı olmadan bu cür ssenarini uzunmüddətli saxlamaq çətin olar. ABŞ-ın müttəfiqləri də enerji təhlükəsizliyi riskinə düşdüyü üçün birmənalı dəstək verməyə bilər. İran üçün isə bu, çox ağır iqtisadi zərbə olardı, amma “tam çöküş” avtomatik baş verməz. İran indiyə qədər də sanksiyalar şəraitində alternativ satış yolları, kölgə ticarəti və daxili uyğunlaşma mexanizmləri formalaşdırıb. Qısa müddətdə ciddi böhran yaransa da, uzunmüddətli perspektivdə bu cür təzyiq İranı daha sərt və aqressiv regional davranışlara sürükləyə bilər. Nəticə etibarilə ABŞ-ın Hörmüz boğazını bu formada nəzarətə götürməsi mümkünsüz deyil, amma çox yüksək riskli, baha başa gələn və nəticələri nəzarətdən çıxa bilən ssenaridir. Ona görə də real siyasətdə bu variant adətən son hədd, yəni açıq hərbi qarşıdurma mərhələsi kimi nəzərdən keçirilir, əsas alət isə yenə də sanksiyalar və diplomatik təzyiq olaraq qalır”.
Ləman İmran
Globalinfo.az