Kənd qəbiristanlıqları: Unudulan adlar, oxunmayan tarix KÖŞƏ

17.11.2026

Sia Az saytından alınan məlumatlara görə, Icma.az xəbər verir.

Kəndlərin kənarında, bəzən təpələrin yamacında, bəzən də köhnə ağacların arasında yerləşən qəbiristanlıqlar var. İnsanlar oradan keçərkən çox vaxt sadəcə bir məkanın yanından ötüb gedirlər. Halbuki hər qəbir daşı bir ailənin tarixini, bir nəslin taleyini, yaşanmış bir dövrün izlərini özündə saxlayır. Bəzi daşların üzərindəki yazılar artıq çətinliklə oxunur, bəzilərinin adları isə zamanla tamamilə silinib. Beləcə, bir vaxtlar kəndin həyatında mühüm yer tutmuş insanların xatirəsi tədricən adsızlaşır.

Qəbiristanlıqlar tarix kitablarında əks olunmayan məlumatların qorunduğu məkanlardır. Qəbir daşlarının üzərindəki tarixlər insanların hansı dövrdə yaşadığını, ailə münasibətlərini, bəzən isə həmin dövrün hadisələrini anlamağa kömək edir. Köhnə yazılar, daş üzərindəki naxışlar, peşəni və ya ictimai mövqeyi ifadə edən işarələr keçmiş haqqında qiymətli məlumatlar verə bilər. Bir kəndin neçə əsrlik tarixə malik olduğunu öyrənmək üçün bəzən onun qəbiristanlığına nəzər salmaq kifayətdir.

Ancaq bu məkanların qorunması məsələsi hər zaman diqqət mərkəzində olmur. Xüsusilə kəndlərdən şəhərlərə köç artdıqca bəzi qəbiristanlıqlar baxımsız qalır. Orada dəfn olunmuş insanların övladları, nəvələri və yaxınları artıq həmin kənddə yaşamır. Qəbirlərə qulluq etmək, köhnə daşları qorumaq, ərazini təmizləmək əvvəlki kimi davam etdirilmir. Bir müddət sonra qəbir daşlarının yazıları aşınır, əraziyə gedən yollar itir, bəzi məzarların kimə aid olduğu bilinmir.

Məsələnin daha ağrılı tərəfi isə ailə yaddaşının qırılmasıdır. Vaxtilə uşaqlar ailənin yaşlı üzvlərindən ulu babaları, nənələri, onların həyat hekayələrini dinləyirdilər. Kim harada yaşayıb, hansı peşə ilə məşğul olub, hansı hadisələrdən keçib – bütün bunlar ailə daxilində danışılaraq nəsildən-nəslə ötürülürdü. İndi isə bəzi ailələrdə insanlar öz ulu nəsillərinin adlarını belə dəqiq bilmir. Qəbir daşındakı yazı da silindikdə həmin insan haqqında məlumatı bərpa etmək daha da çətinləşir.

Bu məsələyə yalnız dini və ya ailəvi məsuliyyət kimi yanaşmaq da doğru olmaz. Qədim qəbiristanlıqlar mədəni irsin bir hissəsidir. Onların inventarlaşdırılması, fotoşəkillərinin çəkilməsi, yazıların rəqəmsal formada qeydə alınması və tarixi əhəmiyyət daşıyan daşların qorunması vacibdir. Xüsusilə yaşı yüzilliklərlə ölçülən qəbiristanlıqlar mütəxəssislər tərəfindən araşdırılmalı, təsadüfi müdaxilələrdən qorunmalıdır.

Kəndlərdə bu işi həyata keçirmək üçün yerli sakinlərin, bələdiyyələrin, tarixçilərin və aidiyyəti qurumların əməkdaşlığına ehtiyac var. Hər qəbiristanlığın tarixini, orada qorunan köhnə məzarları və oxuna bilən yazıları qeydə almaq gələcək tədqiqatlar üçün mühüm mənbə yarada bilər. Texnologiyanın imkanlarından istifadə etməklə ailələr öz nəsil tarixlərini də sənədləşdirə bilərlər.

Biz adətən tarixi böyük hadisələrdə, məşhur şəxsiyyətlərdə və möhtəşəm abidələrdə axtarırıq. Halbuki bir kəndin keçmişi bəzən heç kimin diqqət yetirmədiyi köhnə qəbir daşlarında yaşayır. Orada yalnız ölən insanların adları deyil, həmin torpaqda yaşamış, zəhmət çəkmiş, ailə qurmuş və özündən sonra iz qoymuş insanların hekayələri qorunur.

Bir insanın adı qəbir daşından silinəndə yalnız yazı itmir, onu tanıyanların yaddaşı da bir az daha uzaqlaşır. Tariximizi qorumaq üçün bəzən unudulmuş adları yenidən oxumaqdan başlamaq lazımdır.

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
Читать полностью