Banco.az portalından alınan məlumata görə, Icma.az xəbər verir.
Müəllif: Gülnar Əhmədli, Banco.az
Düzgün maliyyə qərarları vermək üçün insan beyninin necə işlədiyini anlamaq vacibdir. Beyin imkanları və riskləri eyni səviyyədə qiymətləndirmir. Təhlükə ehtimalı, itki riski və qeyri-müəyyənlik hissi daha tez diqqəti cəlb edir. Gündəlik həyatda bu xüsusiyyət ehtiyatlı davranmağa kömək etsə də, maliyyə qərarlarında tələsik satış, panik alış, həddindən artıq ehtiyatlılıq və ya fürsətləri görməzdən gəlmək kimi nəticələrə səbəb ola bilər.
Banco.az xəbər verir ki, beynin mənfi məqamlara daha çox diqqət yetirməsi sağ qalma mexanizmi ilə bağlıdır. İnsan beyni qorunma instinkti sayəsində mənfi siqnalları daha tez qəbul edir. Buna görə də maliyyə itkisi ehtimalı eyni məbləğdə qazanc gözləntisindən daha çox narahatlıq yarada bilər. Belə hallarda insan fürsətləri dəyərləndirmək əvəzinə yalnız riskdən uzaqlaşmağa çalışır.
İtkidən qaçınma qərəzi nədir?
İtkidən qaçınma qərəzi insanın mümkün itkiyə qazanc ehtimalından daha çox emosional əhəmiyyət verməsidir. Məsələn, 1 000 manat itirmək ehtimalı eyni məbləği qazanmaq imkanından daha güclü narahatlıq yarada bilər.
Bu prosesdə beynin emosional reaksiyalarla əlaqəli mərkəzlərindən biri olan amigdala mühüm rol oynayır. Bazarlarda kəskin eniş xəbərləri, sosial şəbəkələrdə yayılan bədbin şərhlər və qısamüddətli qiymət dəyişiklikləri təhlükə hissini gücləndirə bilər. Belə anlarda insan uzunmüddətli planını unudaraq yalnız itkini dayandırmağa çalışa bilər.
Maliyyə psixologiyası ilə investisiya səhvləri məhz bu nöqtədə kəsişir. İtkidən qaçınma investorun zərər etdiyi maliyyə alətini uzun müddət əlində saxlamasına və ya qısamüddətli dalğalanmalar səbəbindən sağlam yığım planını pozmasına gətirib çıxara bilər. Buna görə qərar verərkən yalnız qiymətə deyil, mövcud məlumatlara və maliyyə məqsədlərinə də diqqət yetirmək vacibdir.
Mənfilik qərəzini necə aradan qaldırmaq olar?
Mənfilik qərəzini aradan qaldırmaq üçün vahid üsul yoxdur. Daha düzgün yanaşma qərar anında emosiyaları tanımaq və tələsmədən hərəkət etməkdir. Maliyyə qərarlarını ani xəbərlərin, kütləvi rəylərin və qısamüddətli panikanın təsiri altında verməmək ilk addımdır.
Pul idarəçiliyində emosional zəka narahatlığı boğmaq deyil, onun səbəbini anlamaq və buna baxmayaraq planlı qərar vermək bacarığıdır. Məsələn, investisiya alətinin qiymətində eniş gördükdə özünüzə bu sualları verə bilərsiniz:
Bu qərar uzunmüddətli məqsədlərimə uyğundurmu?
Risklərim düzgün bölüşdürülübmü?
Bu, müvəqqəti qiymət dəyişməsidir, yoxsa əsas planımı yenidən nəzərdən keçirməyi tələb edən ciddi məlumatdır?
Neyromaliyyə yanaşmalarında qərarı təxirə salmaq, yoxlama siyahısından istifadə etmək və yazılı maliyyə planı hazırlamaq tövsiyə olunur. Böyük qərarları yalnız ekrandakı ani qiymət dəyişikliklərinə əsasən vermək əvəzinə, investisiya müddətini, risk səviyyəsini, ehtiyac yarana biləcək nağd vəsaiti və maliyyə alətinin xüsusiyyətlərini birlikdə qiymətləndirmək lazımdır.
Təmkinli investor olmaq riskdən tamamilə qaçmaq demək deyil. Riskləri bilmək, maliyyə alətlərini anlamaq, gəlir gözləntilərini şişirtməmək və bütün yığımları bir sahəyə yönəltməmək balanslı yanaşmanın əsas şərtləridir. İştirak maliyyəsinin şəffaflıq, əmanətə məsuliyyətlə yanaşma və ölçülülük prinsipləri də qərarların tələskənliklə deyil, düşünülmüş şəkildə verilməsini təşviq edir.
Maliyyə panikası zamanı tətbiq ediləcək 5 qayda
Panikaya düşdüyünüz zaman kiçik bir yoxlama siyahısından istifadə etmək yanlış qərar riskini azalda bilər. Xüsusilə maliyyə bazarlarında dalğalanmaların artdığı dövrlərdə aşağıdakı addımlara əməl etmək faydalıdır:
Qərar verməzdən əvvəl bir qədər gözləyin. Gündəlik qiymət dəyişikliklərini uzunmüddətli maliyyə məqsədlərinizlə müqayisə edin. Portfelinizin yalnız bir maliyyə alətində cəmləşib-cəmləşmədiyini yoxlayın. Etibarlı mənbələrdən məlumat alın, şayiələrə əsasən əməliyyat aparmayın. Peşəkar məsləhət tələb edən məsələlərdə mütəxəssis rəyinə müraciət edin.Bizi sosial şəbəkələrdən izləyin!!