Konkret.az portalından əldə olunan məlumata əsasən, Icma.az xəbər verir.
Gürzə dünyanın ən iri zəhərli ilanlarından biridir. Görünüşü qorxulu olsa da, əslində insandan uzaq durmağa üstünlük verir. Sadəcə bunu hər zaman nümayiş etdirmir.
Qorunma statusu: Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə Birliyinin qiymətləndirməsinə görə, gürzə qlobal miqyasda “ən az narahatlıq doğuran” (LC) növlər sırasındadır. Lakin Rusiyanın bəzi ərazilərində, xüsusilə yayılma arealının şimal sərhədlərində onun sayı azalır və növ regional Qırmızı kitablara daxil edilib.Ölçüləri ilə heyrətləndirir. Gürzənin quyruğu ilə birlikdə bədən uzunluğu iki metrə, çəkisi isə üç kiloqrama çata bilər. Üç kiloqramlıq ilan kifayət qədər ağır ev pişisi qədərdir, amma ondan fərqli olaraq nə pəncələri var, nə də insanlarla dostlaşmaq niyyəti. Qalın və iri gövdəsi, enli başı, yumru burun hissəsi onu digər ilanlardan fərqləndirir. Gürzələr arasında əsl ağır çəkilidir.
Geniş coğrafiyada yayılıb. Gürzəyə Şimal-Qərbi Afrikadan Aralıq dənizi adalarına, Ön, Mərkəzi və Cənubi Asiyaya, eləcə də Zaqafqaziyaya qədər geniş ərazilərdə rast gəlinir. Quru çölləri, səhraları və isti dağlıq əraziləri sevir. Dağlarda temperatur və qida ehtiyatlarından asılı olaraq yamaclar boyunca yerini dəyişə bilir.
Əsas təhlükə isə insandan qaynaqlanır. Torpaqların mənimsənilməsi, tikinti işləri, həddindən artıq otarılma və təbii yaşayış mühitinin məhv edilməsi gürzələrin sayına mənfi təsir göstərir. Bundan başqa, insanlar ilanla qarşılaşan kimi onu öldürməyə çalışırlar. Halbuki gürzə təbiətdə mühüm rol oynayır: gəmiricilərin sayını tənzimləyərək ekoloji tarazlığın qorunmasına kömək edir.
Əgər gürzə tərəfindən dişlənmisinizsə, vaxt itirmədən təcili tibbi yardım çağırmaq lazımdır. Zəhəri ev şəraitində zərərsizləşdirməyə çalışmaq, yaranı kəsmək, zəhəri sormaq və ya turniket bağlamaq olmaz. Müalicə mütləq tibbi müəssisədə aparılmalıdır.
Unutmayaq: zəhərli olmaq aqressiv olmaq demək deyil. Gürzə insanı ov hesab etmir və qarşılaşmadan yayınmağa çalışır. Onun əsas məqsədi yaşamaq, qidalanmaq və özünü qorumaqdır.
Təbiətdə hər canlının öz yeri və funksiyası var. Gürzəyə hörmət etmək, ondan məsafə saxlamaq və onu səbəbsiz yerə öldürməmək həm insan təhlükəsizliyi, həm də təbiətin qorunması baxımından vacibdir.
Bəs zəhəri nə qədər təhlükəlidir? Gürzənin zəhəri əsasən qan-damar sisteminə təsir göstərir. Damar divarlarını zədələyir, eritrositlərin parçalanmasına və qanın laxtalanma prosesində ciddi pozuntulara səbəb olur. Bu səbəbdən onun dişləməsi həm insanlar, həm də iri heyvanlar üçün həyati təhlükə yarada bilər.
Lakin ilan zəhərini səbəbsiz yerə sərf etmir. Bu, onun ovunu tutmaq və sağ qalmaq üçün əsas vasitələrindən biridir. Buna görə də təhlükə hiss etdikdə dərhal hücum etmək əvəzinə, çox vaxt əvvəlcə xəbərdarlıq edir. Bəzən dişləsə belə, yeritdiyi zəhərin miqdarı fərqli ola bilər.
Ən fəal vaxtı səhər və axşam saatlarıdır. İsti günorta saatlarında isə daşların kölgəsində, qayalıqlarda və yuvalarda gizlənməyə üstünlük verir. Torpaqdakı titrəyişləri yaxşı hiss etdiyi üçün insanın yaxınlaşdığını çox vaxt əvvəlcədən duyur və gözə görünmədən uzaqlaşır.
Buna görə də onun yaşadığı ərazilərdə ehtiyatlı olmaq vacibdir. Xüsusilə qayalıqlarda, hündür otların arasında və daşların altında diqqətli davranmaq lazımdır.
Çoxalma xüsusiyyətləri də maraqlıdır. Gürzə yumurta qoymaqla çoxalan ilanlar qrupuna daxildir. Dişi adətən 8-25 yumurta qoyur. Yumurtalardan çıxan balalar artıq zəhərli olur və müstəqil yaşamaq qabiliyyətinə malikdirlər.
Əsas təhlükə isə insandan qaynaqlanır. Torpaqların mənimsənilməsi, tikinti işləri, həddindən artıq otarılma və təbii yaşayış mühitinin məhv edilməsi gürzələrin sayına mənfi təsir göstərir. Bundan başqa, insanlar ilanla qarşılaşan kimi onu öldürməyə çalışırlar. Halbuki gürzə təbiətdə mühüm rol oynayır: gəmiricilərin sayını tənzimləyərək ekoloji tarazlığın qorunmasına kömək edir.
Əgər gürzə tərəfindən dişlənmisinizsə, vaxt itirmədən təcili tibbi yardım çağırmaq lazımdır. Zəhəri ev şəraitində zərərsizləşdirməyə çalışmaq, yaranı kəsmək, zəhəri sormaq və ya turniket bağlamaq olmaz. Müalicə mütləq tibbi müəssisədə aparılmalıdır.
Unutmayaq: zəhərli olmaq aqressiv olmaq demək deyil. Gürzə insanı ov hesab etmir və qarşılaşmadan yayınmağa çalışır. Onun əsas məqsədi yaşamaq, qidalanmaq və özünü qorumaqdır.
Təbiətdə hər canlının öz yeri və funksiyası var. Gürzəyə hörmət etmək, ondan məsafə saxlamaq və onu səbəbsiz yerə öldürməmək həm insan təhlükəsizliyi, həm də təbiətin qorunması baxımından vacibdir.
Hazırladı: Ağagül Mürsəlov,
KONKRET.az