Xalq qazeti portalından verilən məlumata əsasən, Icma.az bildirir.
Vaşinqton və Tehran arasında yeni toqquşma gözlənilir
ABŞ və İran arasında bir aydan artıq davam edən nisbi sakitlik avqustun 30-da başa çatıb. ABŞ qüvvələri İranın Hörmüz boğazında yerləşən Larak adasında iki raket buraxılış qurğusuna zərbə endirib. Vaşinqton rəsmisinin “Reuters”-ə verdiyi məlumata görə, bu, ABŞ-ın iyulun sonundan bəri İrana qarşı həyata keçirdiyi ilk məlum zərbə olub. ABŞ tərəfi əməliyyatı İranın Hörmüz boğazında minalardan istifadə etməyə hazırlaşması ilə əlaqələndirib.
İranın İnqilab Keşikçiləri Korpusu zərbəni təsdiqləyərək Larak adasında itkilərin olduğunu deyib. Tehranın cavabı uzun çəkməyib. İran İnqilab Keşikçiləri ABŞ-ın İordaniyada yerləşən hərbi obyektlərinə ballistik raketlərlə zərbə endirdiyini açıqlayıb. ABŞ mənbələri hücum zamanı raketlərin demək olar ki, hamısının hava hücumundan müdafiə sistemləri tərəfindən ələ keçirildiyini və ciddi zərərin qeydə alınmadığını bildirib. İordaniya ordusu da ölkənin hava məkanına daxil olan səkkiz raketin vurulduğunu açıqlayıb. Rəsmi məlumatda raketlərin mülki şəxslər və obyektlər üçün təhlükə yaratmadan məhv edildiyi bildirilib.
Yəni, qarşıdurmanın coğrafiyası daha da genişlənib. Avqustun 31-də isə Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri İran istiqamətindən gələn bir PUA-nın ölkənin ərazi suları üzərində ələ keçirildiyini açıqlayıb. BƏƏ Müdafiə Nazirliyinin məlumatına görə, insident nəticəsində zərər qeydə alınmayıb. Əbu-Dabi hadisəni ölkənin suverenliyinə və təhlükəsizliyinə qarşı “təhlükəli eskalasiya” kimi qiymətləndirib. ABŞ prezidenti Donald Tramp isə İranın cavab hücumundan sonra Vaşinqtonun yeni zərbələr endirə biləcəyinə işarə edib. Tramp ABŞ qüvvələrinə qarşı hücumlara cavab veriləcəyini və İranın “sərt” şəkildə vurulacağını bildirib. Bununla da son həftələrdə atəşkəsə yaxın vəziyyətin yenidən açıq hərbi qarşıdurmaya çevrilməsi ehtimalı artıb.
Qarşıdurmanın ən diqqətçəkən məqamlarından biri İranın əsas neft ixrac mərkəzi olan Xark adası ətrafında yaranıb. Tramp sosial şəbəkədə Xark adasının “dağıdıldığını” göstərən video yayıb. Lakin “Reuters”-in araşdırması və ABŞ rəsmisinin açıqlaması göstərib ki, həmin gecə ABŞ qüvvələri Xark adasını hədəfə almayıb. Paylaşılan görüntünün süni intellektlə yaradıldığı müəyyənləşdirilib. ABŞ vitse-prezidenti Ceyms Devid Vens də sonradan Trampın bu paylaşımı ilə İrana “mesaj göndərmək” istədiyini bildirib.
* * *
Hərbi eskalasiyanın iqtisadi nəticələri də hiss olunmağa başlayıb. Qarşıdurmanın əsas mərkəzlərindən biri olan Hörmüz boğazında gəmiçilik ciddi şəkildə zəifləyib. Son məlumatlara görə, bazar ertəsi boğazdan cəmi beş əmtəə gəmisi keçib, dördü boğaza daxil olub, biri isə çıxıb. Sözügedən göstərici əvvəlki 10 günlük orta göstəricidən təxminən üç dəfə aşağıdır və keçidlər arasında maye yük daşıyan tanker olmayıb.
Qarşıdurmanın ən son və təhlükəli nəticəsi isə Hörmüz boğazında kommersiya gəmiçiliyinin yenidən risk altına düşməsidir. Sentyabrın 1-də boğazdan çıxan tanker naməlum mərmilərlə vurulub, daha bir tanker isə saxlanılaraq hərəkətsiz vəziyyətə gətirilib. Hələlik bu insidentlərin heç birinə görə məsuliyyətin kimin, hansı tərəfin daşıdığı rəsmən elan edilməyib. Görünür, ABŞ–İran qarşıdurması qlobal enerji və ticarət təhlükəsizliyi baxımından da ciddi nəticələr yaradır.
N.BEYDIYEVA
XQ