Yeni hərbi gərginlik, köhnə siyasi böhran

Vaşinqton və Tehran arasında yeni toqquşma gözlənilir

ABŞ və İran arasında bir aydan artıq davam edən nisbi sakitlik avqustun 30-da başa çatıb. ABŞ qüvvələri İranın Hörmüz boğazında yerləşən Larak adasında iki raket buraxılış qurğusuna zərbə endirib. Vaşinqton rəsmisinin “Reuters”-ə verdiyi məlumata görə, bu, ABŞ-ın iyulun sonundan bəri İra­na qarşı həyata keçirdiyi ilk məlum zərbə olub. ABŞ tərəfi əməliyyatı İranın Hörmüz boğazında minalardan istifadə etməyə hazırlaşması ilə əlaqələndirib.

İranın İnqilab Keşikçiləri Korpusu zərbəni təsdiqləyərək Larak adasında it­kilərin olduğunu deyib. Tehranın cavabı uzun çəkməyib. İran İnqilab Keşikçiləri ABŞ-ın İordaniyada yerləşən hərbi ob­yektlərinə ballistik raketlərlə zərbə endir­diyini açıqlayıb. ABŞ mənbələri hücum zamanı raketlərin demək olar ki, hamısı­nın hava hücumundan müdafiə sistemləri tərəfindən ələ keçirildiyini və ciddi zərərin qeydə alınmadığını bildirib. İordaniya or­dusu da ölkənin hava məkanına daxil olan səkkiz raketin vurulduğunu açıqlayıb. Rəs­mi məlumatda raketlərin mülki şəxslər və obyektlər üçün təhlükə yaratmadan məhv edildiyi bildirilib.

Yəni, qarşıdurmanın coğrafiyası daha da genişlənib. Avqustun 31-də isə Birləş­miş Ərəb Əmirlikləri İran istiqamətindən gələn bir PUA-nın ölkənin ərazi suları üzərində ələ keçirildiyini açıqlayıb. BƏƏ Müdafiə Nazirliyinin məlumatına görə, in­sident nəticəsində zərər qeydə alınmayıb. Əbu-Dabi hadisəni ölkənin suverenliyinə və təhlükəsizliyinə qarşı “təhlükəli eskala­siya” kimi qiymətləndirib. ABŞ prezidenti Donald Tramp isə İranın cavab hücumun­dan sonra Vaşinqtonun yeni zərbələr endirə biləcəyinə işarə edib. Tramp ABŞ qüvvələ­rinə qarşı hücumlara cavab veriləcəyini və İranın “sərt” şəkildə vurulacağını bildirib. Bununla da son həftələrdə atəşkəsə yaxın vəziyyətin yenidən açıq hərbi qarşıdurma­ya çevrilməsi ehtimalı artıb.

Qarşıdurmanın ən diqqətçəkən məqamlarından biri İranın əsas neft ixrac mərkəzi olan Xark adası ətrafında yaranıb. Tramp sosial şəbəkədə Xark adasının “da­ğıdıldığını” göstərən video yayıb. Lakin “Reuters”-in araşdırması və ABŞ rəsmi­sinin açıqlaması göstərib ki, həmin gecə ABŞ qüvvələri Xark adasını hədəfə alma­yıb. Paylaşılan görüntünün süni intellektlə yaradıldığı müəyyənləşdirilib. ABŞ vit­se-prezidenti Ceyms Devid Vens də sonra­dan Trampın bu paylaşımı ilə İrana “mesaj göndərmək” istədiyini bildirib. 

* * *

Hərbi eskalasiyanın iqtisadi nəticələri də hiss olunmağa başlayıb. Qarşıdurma­nın əsas mərkəzlərindən biri olan Hörmüz boğazında gəmiçilik ciddi şəkildə zəiflə­yib. Son məlumatlara görə, bazar ertəsi boğazdan cəmi beş əmtəə gəmisi keçib, dördü boğaza daxil olub, biri isə çıxıb. Sö­zügedən göstərici əvvəlki 10 günlük orta göstəricidən təxminən üç dəfə aşağıdır və keçidlər arasında maye yük daşıyan tanker olmayıb. 

Qarşıdurmanın ən son və təhlükəli nə­ticəsi isə Hörmüz boğazında kommersiya gəmiçiliyinin yenidən risk altına düşməsi­dir. Sentyabrın 1-də boğazdan çıxan tanker naməlum mərmilərlə vurulub, daha bir tan­ker isə saxlanılaraq hərəkətsiz vəziyyətə gətirilib. Hələlik bu insidentlərin heç bi­rinə görə məsuliyyətin kimin, hansı tərəfin daşıdığı rəsmən elan edilməyib. Görünür, ABŞ–İran qarşıdurması qlobal enerji və ticarət təhlükəsizliyi baxımından da ciddi nəticələr yaradır.

N.BEYDIYEVA
XQ