Icma.az
close
up
RU
10 min illik yaddaş: texnologiya tarixində dönüş nöqtəsi

10 min illik yaddaş: texnologiya tarixində dönüş nöqtəsi

Xalq qazeti saytından verilən məlumata görə, Icma.az xəbər verir.

Rəqəmsal əsrdə bəşəriyyətin qarşısında duran ən mühüm suallardan biri məlumatın taleyidir: biz yaratdığımız bilikləri min illər boyu necə qoruyacağıq? ABŞ-ın texnologiya nəhəngi Microsoft bu suala cavab olaraq “Project Silica” adlı layihə çərçivəsində şüşə əsaslı uzunömürlü yaddaş sistemini təqdim edib. Tədqiqatın nəticələri nüfuzlu Nature jurnalında dərc olunub.

Layihənin mahiyyəti sadə, lakin texnoloji baxımdan son dərəcə mürəkkəb ideyaya əsaslanır: məlumat femtosaniyəlik lazer impulsları vasitəsilə borosilikat şüşənin daxilində mikroskopik struktur dəyişiklikləri şəklində “yazılır”. Hər lazer impulsu təxminən 100 × 100 × 2000 nanometr ölçülü sahədə şüşənin sındırma əmsalını dəyişir. Bu dəyişikliklər sonradan optik sistem və xüsusi alqoritmlər vasitəsilə oxunaraq rəqəmsal informasiyaya çevrilir.

Alimlərin hesablamalarına görə, bu üsulla yazılmış məlumatlar 10 min il ərzində oxunaqlı qala bilər. Üstəlik, şüşə daşıyıcı 290°C temperaturda belə məlumatı itirmir. Ən önəmlisi isə odur ki, yazıldıqdan sonra məlumatın saxlanması üçün enerji tələb olunmur. Bu, müasir server mərkəzlərinin fasiləsiz enerji asılılığı fonunda inqilabi üstünlük sayılır.

Tarix boyu insanlıq müxtəlif informasiya daşıyıcılarından istifadə edib: gil lövhələr, papirus, kağız, maqnit lentlər, sərt disklər və yarımkeçirici yaddaş qurğuları. Lakin onların hər biri zamanın və fiziki aşınmanın təsirinə məruz qalır. Məsələn, sərt disklərin hər on ildən bir yenidən yazılması tövsiyə olunur. Alternativ yanaşmalar – DNT və ya almaz əsaslı yaddaş – mövcud olsa da, onlar ya baha, ya da texnoloji baxımdan mürəkkəbdir.

Şüşə isə həm ucuz, həm də geniş yayılmış materialdır. Borosilikat şüşə artıq məişət qablarında və laborator avadanlıqlarda istifadə olunur. Digər layihələrdə tətbiq edilən kvars şüşədən fərqli olaraq, burada əlçatan və sənaye baxımından real materialdan istifadə edilib. Lazer şüası şüşədə boşluq yaratmır, əksinə, onun optik xüsusiyyətlərini dəyişir. Bu dəyişikliklər yüksək dəqiqlikli mikroskop və proqram təminatı ilə oxunur.

Hazırkı sistem saniyədə 65,9 meqabit yazı sürətinə malikdir. Bu göstərici maqnit lentdən hələ geri qalsa da, mühəndislər lazer şüalarının sayını artırmaqla sürəti yüksəltməyi planlaşdırırlar. Artıq tam avtomatlaşdırılmış arxiv sistemi qurulub və filmlərin, musiqilərin, hətta kompüter oyunlarının elementlərinin şüşə lövhələrdə saxlanması nümayiş etdirilib. Yazı sıxlığı kub millimetrə 1,59 giqabitə çatır və 301 qatlı strukturda təşkil olunur.

Hələlik layihənin kommersiyalaşdırılması ilə bağlı rəsmi plan açıqlanmayıb. Lakin tədqiqatçılar əmindirlər ki, böyük həcmli arxivlərin – milli kitabxanaların, dövlət sənədlərinin, elmi məlumat bazalarının – minilliklər boyu qorunması üçün ən real namizədlərdən biri məhz şüşə texnologiyasıdır.

Əgər bu yanaşma sənaye miqyasında tətbiq olunarsa, insanlıq ilk dəfə olaraq biliklərini minilliklər boyu dəyişməz şəkildə saxlamaq imkanı qazana bilər. Bu isə rəqəmsal sivilizasiyanın gələcəyini müəyyən edə biləcək strateji addım kimi qiymətləndirilir.

Hazırladı:

S.ELAY

XQ

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:150
embedMənbə:https://xalqqazeti.az
archiveBu xəbər 21 Fevral 2026 18:14 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see401

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see379

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see358

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see344

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see340

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see318

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see301

Parisdə bugünkü etirazlara 21 mindən çox şəxs qatılıb

21 Noyabr 2026 21:24see232

Azərbaycanda regional tədris mərkəzinin yaradılması Dünya Bankı ilə müzakirə edilib

21 Noyabr 2026 15:42see226

Dünya iqtisadiyyatı təhlükə qarşısındadır KİV

22 Noyabr 2026 07:02see225

BOKT nin rəhbərliyinə təyinat olub

21 Noyabr 2026 14:31see221

Ekspert: Dövlət idarəçiliyinin rəqəmsallaşdırılması Azərbaycan iqtisadiyyatının rəqabət qabiliyyətini artırır

21 Noyabr 2026 17:24see220

La Liqa: Derbidə “sülh”

22 Noyabr 2026 00:06see215

Dərmanlar da icbari tibbi sığortaya daxil edilir Kimlər faydalanacaq?

20 Noyabr 2026 22:21see210

Fermer ucuz satır, alıcı baha alır: Qiymət fərqi harada yaranır?

21 Noyabr 2026 14:38see204

Sumqayıtda gənc oğlan qətlə yetirilib

22 Noyabr 2026 04:55see204

Allah uzaq tutsun, amma müharibə bizim işimizdir Hakan Fidan

22 Noyabr 2026 02:18see201

Mehriban Əliyeva və qızlarından Vyetnam mədəniyyətinə zərif ehtiram Foto

21 Noyabr 2026 15:21see201

Qızıl gələn il ucuzlaşacaq

21 Noyabr 2026 16:40see201

Türkiyə Super Liqası: “Qalatasaray” evdə sevindi

22 Noyabr 2026 00:13see200
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri