117 il sağlam ömür sürdü: 2 müharibə və pandemiya gördü

Uzun ömrünün səbəblərindən birinin yalnız sevdiyi insanları həyatında saxlamaq və zəhərli insanları uzaq tutmaq olduğunu açıqlayıb

Maria Branyas Morera iki dünya müharibəsi, iki pandemiya və bir sıra ağrıları həyatına sığdırdı, ardında isə elmin hələ də çözməyə çalışdığı sirrlərlə dolu bir ömür yaşadı. Bəs, bu fövqəladə ömrün sirri genlərindəmi, yoxsa illər boyu sürdüyü həyat vərdişlərindəmi gizlənir?

Sherg.az xəbər verir ki, 4 mart 1907-ci ildə ABŞ-nin San-Fransisko şəhərində doğulan Maria Branyas Morera, Katalan qaçqını olan bir ailənin uşağı olaraq İspaniyaya qayıtdı və uşaqlığını Barselonada keçirdi. Gənc yaşlarından musiqi və ədəbiyyata maraq göstərən Morera uğurlu bir təhsil aldı. İspaniya Vətəndaş Müharibəsi zamanı sağlamlıq sahəsində könüllü fəaliyyət göstərərək müharibənin ağrılarını birbaşa yaşadı.

Həyatı boyunca iki dünya müharibəsi və iki pandemiya yaşayan Morera hər nə baş verirsə, bütün çətinliklərə qarşı pozitivliyini və dünyaya sevgi dolu baxışını qorumağa çalışdı. Sevdiyi şəxslə evlənib 3 uşaq dünyaya gətirdi və həm öz uşaqlarının, həm də gələcək nəsillərin təhsilinə yaxından diqqət etdi. Sağlam və uzun ömür sürən Morera, yaşıdlarından fərqli olaraq, uzun ömürlü oldu. Bir əsrlik ömrü boyunca bir neçə müharibə və pandemiyaya şahidlik etsə də, həyat fəlsəfəsi 2024-cü ilə qədər “ən uzun yaşayan insan” ünvanını qazanmasına səbəb oldu.

Yaşayarkən tədqiqata alındı

1907-ci ildə doğulan və 117 il yaşayan Morera, ölümümdən yalnız bir il əvvəl Barselonadakı tədqiqatçıların təklifini qəbul edərək həyat sirrlərini paylaşıb. Tədqiqatçılar əvvəlcə onun bağırsaq mikrobiyomunu araşdırıblar. Moreranın son dərəcə sağlam bir bağırsağa sahib olduğu və hüceyrələrinin yaşından 17 yaş gənc işlədiyi ortaya çıxıb.

Uzun ömrünün səbəblərindən birinin yalnız sevdiyi insanları həyatında saxlamaq və zəhərli insanları uzaq tutmaq olduğunu açıqlayıb. Morera, uzun ömrünün sirrini belə izah edib: siqaret və alkoldan uzaq durmaq, hər gün gəzinti etmək, meyvə və tərəvəzlə zəngin qidalanmaq və gündə üç dəfə qatıq yemək.

Genetik və telomer araşdırmaları

Moreranın genetik və metabolik xüsusiyyətləri, doktor Manel Esteller və komandası tərəfindən qan, tüpürcək, sidik və nəcisdən nümunələr toplanaraq tədqiq edilib. Telomerlərinin (DNA uclarındakı qoruyucu strukturlar) çox qısa olduğu aşkarlanıb, lakin yaşa bağlı xəstəliklər müşahidə edilməyib. Dr. Esteller bildirib ki, telomer itkisi həmişə xəstəliklə əlaqəli deyil, yalnız yaşlanma ilə bağlıdır.

Pandemiyalardan sağ çıxması

Morera, 2020-ci ildə Kovid-19 pandemiyasının başlanğıcında virusa yoluxub və 2021-ci ildə sağalan ən yaşlı insan olub. O, 117 yaşında bu pandemiyanı belə qiymətləndirib:

“Həyat heç kəs üçün sonsuz deyil. Mənim yaşımda yeni il bir hədiyyədir, sadə bir qeyd, yeni bir macəra, xoşbəxt anıdır. Gəlin, həyatın dadını birlikdə çıxaraq.”

Tədqiqatlar Moreranın genomunun yaşı üçün gənc xüsusiyyətlər göstərdiyini, aşağı iltihab səviyyəsi və güclü ürək-damar sistemi olduğunu ortaya qoyub. Yaxşı xolesterol çox yüksək, pis xolesterol və trigliserid səviyyələri isə çox aşağı idi. O, Akdeniz tipli qidalanır, sosial həyatına diqqət yetirir, fiziki aktivliyini və hobbilərinə vaxt ayırırdı.

Morera 19 avqust 2024-cü ildə hər hansı bir xəstəliyə bağlı olmadan vəfat etdi. Onun 117 illik həyatı bu gün də tədqiqatçılar və insanlar üçün örnək olaraq qalır.